اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی با حضور در مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، ضمن آشنایی با مأموریت‌ها و فعالیت‌های این مرکز، از بخش‌های مختلف آن بازدید کردند.

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی با حضور در مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، از بخش‌های مختلف این مرکز بازدید کرده و در جریان تازه‌ترین فعالیت‌ها، ظرفیت‌ها و دستاوردهای آن قرار گرفتند.

در ابتدای این دیدار، حجت‌الاسلام والمسلمین احمد اولیایی، رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، ضمن خیرمقدم به اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس، به تشریح مأموریت‌ها و فعالیت‌های مرکز در حوزه پاسخگویی به پرسش‌های دینی و مواجهه با شبهات پرداخت.

وی با اشاره به ظرفیت‌های بالفعل و بالقوه مرکز برای توسعه فعالیت‌های پاسخگویی، بر ضرورت حمایت‌های تقنینی و بودجه‌ای از این مجموعه تأکید کرد و گفت: تقویت ظرفیت‌های مرکز می‌تواند زمینه گسترش خدمات پاسخگویی به نیازهای دینی و معرفتی جامعه، به‌ویژه نسل جوان، را فراهم کند.

تأکید نمایندگان بر نقش مرکز ملی در پاسخگویی به شبهات

در ادامه، اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی با اشاره به نقش مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی در صیانت از باورهای دینی و پاسخگویی به پرسش‌ها و شبهات نسل جوان، از فعالیت‌های علمی و پاسخگویی این مرکز تقدیر کردند.

نمایندگان مجلس همچنین با توجه به نیازها و مطالبات مطرح‌شده از سوی مسئولان مرکز، بر پیگیری این موضوعات در کمیسیون فرهنگی و فرآیند بررسی بودجه تأکید کردند تا زمینه برای تقویت زیرساخت‌ها و توسعه فعالیت‌های مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی فراهم شود.

حجت‌الاسلام حامد منتظری‌مقدم با تشریح مفهوم انتقام و خون‌خواهی در سیره اهل‌بیت(ع) گفت: انتقام در این چارچوب صرفاً واکنشی شخصی و احساسی نیست، بلکه در مواردی با مفاهیمی همچون حفظ نظم و امنیت اجتماعی، مجازات متجاوز، بازدارندگی در برابر دشمن و اجرای عدالت پیوند دارد و خون‌خواهی سیدالشهدا(ع) نیز در فرهنگ شیعه به عنوان آرمانی مستمر مورد توجه قرار گرفته است.

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی، سومین نشست از سلسله‌نشست‌های «بررسی مبانی انتقام و خون‌خواهی» با موضوع «خون‌خواهی و انتقام در سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام» با ارائه حجت‌الاسلام حامد منتظری‌مقدم در مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی برگزار شد.

حجت‌الاسلام منتظری‌مقدم در این نشست با تأکید بر ضرورت توجه به چارچوب مفهومی بحث «انتقام» اظهار کرد: انتقام در لغت به معنای مجازات کردن و سزای کار بد کسی را دادن است، اما این مفهوم در کاربردهای مختلف می‌تواند ابعاد و انگیزه‌های متفاوتی داشته باشد؛ از این رو باید میان انتقام فردی و انتقام اجتماعی تفاوت قائل شد.

وی با اشاره به دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، انتقام فردی را عمدتاً ناظر به «تشَفّی» و آرامش درونی فرد دانست و گفت: در انتقام فردی، شخص ممکن است در واکنش به آسیبی که به او وارد شده، درصدد مجازات طرف مقابل برآید؛ اما در انتقام اجتماعی، مسئله اصلی حفظ نظم، امنیت و جلوگیری از گسترش هرج‌ومرج در جامعه است و انگیزه اصلی، تشفی شخصی نیست.

این استاد حوزه افزود: انتقام و خون‌خواهی دارای ابعاد فقهی، حقوقی، کلامی، تاریخی، سیاسی و اجتماعی است و هنگامی که موضوع، مقابله با یک دشمن متجاوز و مستمر باشد، نمی‌توان آن را صرفاً در چارچوب یک مسئله شخصی و فردی بررسی کرد؛ چراکه در چنین شرایطی، بازدارندگی و جلوگیری از تکرار تجاوز نیز مطرح است.

بازدارندگی؛ یکی از ابعاد مقابله با دشمن

منتظری‌مقدم با استناد به آیه ۶۰ سوره انفال بر جایگاه بازدارندگی در مواجهه با دشمن تأکید کرد و گفت: در یک نگاه کلان و سیستمی، «ترساندن دشمن» و ایجاد بازدارندگی از قواعد اساسی در فقه سیاسی و مناسبات نظامی است و موضوع انتقام نیز باید در چنین چارچوبی مورد بررسی قرار گیرد.

وی با اشاره به سیره پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: بازدارندگی در سیره سیاسی و نظامی پیامبر(ص) جایگاه پررنگی دارد و برخی اقدامات نظامی و سیاسی ایشان، علاوه بر جنبه عملیاتی، کارکرد بازدارنده داشته است.

این پژوهشگر حوزوی غزوه تبوک را از نمونه‌های مهم این رویکرد دانست و درباره فتح مکه نیز گفت: این واقعه پس از نقض پیمان حدیبیه از سوی قریش و تعرض آنان به هم‌پیمانان پیامبر(ص) رخ داد و از این منظر، مسئله مجازات پیمان‌شکنی در آن قابل بررسی است؛ با این حال، نحوه برخورد پیامبر(ص) در فتح مکه با انتقام‌جویی جاهلی تفاوت اساسی داشت و آن حضرت با وجود برخورداری از قدرت، رویکردی مبتنی بر رحمت اتخاذ کرد.

وی با اشاره به حوادث بنی‌قینقاع و بنی‌قریظه افزود: در مواردی که گروه‌هایی مرتکب تعرض، پیمان‌شکنی یا اقدامی علیه امنیت جامعه اسلامی شدند، پیامبر اکرم(ص) با آنان برخورد کرد و این موارد نشان می‌دهد که در سیره نبوی، عفو و رحمت به معنای کنار گذاشتن اصل مجازات و بازدارندگی در برابر تجاوز نیست.

نمونه‌های انتقام و مجازات در سیره امیرالمؤمنین(ع)

منتظری‌مقدم در ادامه به نمونه‌هایی از انتقام و خون‌خواهی در سیره امیرالمؤمنین(ع) اشاره کرد و جنگ نهروان را یکی از نمونه‌های مهم دانست و گفت: تعرض خوارج به جان و اموال مسلمانان و قتل خباب بن ارت و همراهانش از جمله زمینه‌های شکل‌گیری این رویارویی بود.

وی همچنین با اشاره به ماجرای عبیدالله بن عمر اظهار کرد: عبیدالله بن عمر پس از قتل خلیفه دوم، از روی تعصب، چند فرد بی‌گناه ایرانی را به قتل رساند و امیرالمؤمنین(ع) بر قصاص او تأکید داشت. این نمونه نشان می‌دهد که در منطق حکومت اسلامی، حتی اگر جنایتی با انگیزه شخصی و تعصبی رخ دهد، نمی‌توان از مجازات عامل آن صرف‌نظر کرد.

این استاد حوزه، قصاص ابن‌ملجم را نیز از نمونه‌های روشن در این زمینه برشمرد و گفت: پس از شهادت امیرالمؤمنین(ع)، ابن‌ملجم در دوره حکومت امام حسن مجتبی(ع) مجازات شد و این اقدام در چارچوب اجرای مجازات قاتل امام علی(ع) قابل بررسی است.

وی همچنین با اشاره به گزارش‌های تاریخی درباره شهادت «معلّی بن خنیس» گفت: واکنش امام صادق(ع) به قتل یکی از یاران خود را نیز می‌توان در چارچوب مقابله با رویه‌ای دانست که می‌توانست امنیت شیعیان را تهدید کند؛ در اینجا انگیزه امام صرفاً تشفی شخصی نبود، بلکه جلوگیری از گسترش ناامنی و تعرض به جان شیعیان نیز مطرح بود.

خون‌خواهی سیدالشهدا(ع)؛ آرمانی فراتر از یک رخداد تاریخی

بخش دیگری از این نشست به مسئله «خون‌خواهی سیدالشهدا(ع)» اختصاص داشت.

منتظری‌مقدم با بیان اینکه خداوند در قرآن با عنوان «عزیز ذوانتقام» معرفی شده است، گفت: این مسئله به معنای نفی خون‌خواهی از سوی بندگان خدا نیست و خون‌خواهی امام حسین(ع) پس از واقعه عاشورا به عنوان یک آرمان در فرهنگ شیعه استمرار یافته است.

وی با اشاره به روایت نقل‌شده از امام باقر(ع) درباره نحوه تسلیت گفتن عزاداران امام حسین(ع) اظهار کرد: در این روایت، شیعیان مأمور شده‌اند برای قرار گرفتن در شمار «طالبان خون» سیدالشهدا(ع) و در رکاب حضرت مهدی(عج) دعا کنند؛ بنابراین، خون‌خواهی سیدالشهدا(ع) در فرهنگ شیعه صرفاً یک رخداد تاریخی مربوط به گذشته نیست، بلکه به عنوان یک آرمان مستمر مطرح است.

قیام توابین و مختار در امتداد خون‌خواهی عاشورا

منتظری‌مقدم سپس به قیام توابین و قیام مختار اشاره کرد و گفت: پس از عاشورا، دو احساس مهم در جامعه عراق شکل گرفت؛ یکی احساس شدید ندامت و پشیمانی از کوتاهی در یاری امام حسین(ع) و دیگری احساس انتقام از عاملان شهادت آن حضرت. این دو احساس در قیام توابین و سپس قیام مختار انعکاس پیدا کرد.

وی با تأکید بر اینکه دفاع از خون‌خواهی مختار به معنای معصوم دانستن او نیست، افزود: مختار در قیام خود اهداف مختلفی داشت و در زمینه خون‌خواهی از قاتلان امام حسین(ع) موفق شد، اما این مسئله به معنای نادیده گرفتن خطاهای احتمالی او در دیگر عرصه‌ها نیست.

این پژوهشگر حوزوی با اشاره به گزارش‌هایی درباره واکنش امام سجاد(ع) به کشته شدن عبیدالله بن زیاد، عمر بن سعد و حرمله، آنها را از شواهد تاریخی مرتبط با رضایت و همراهی اهل‌بیت(ع) با خون‌خواهی قاتلان سیدالشهدا(ع) دانست و اظهار کرد: مجموعه این شواهد نشان می‌دهد که نمی‌توان خون‌خواهی سیدالشهدا(ع) را صرفاً به خون‌خواهی خداوند در قیامت محدود کرد.

خون‌خواهی و تحقق احساس عدالت در جامعه

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به آثار اجتماعی خون‌خواهی گفت: در جامعه‌ای که از سوی دشمن آسیب جدی دیده است، پاسخ به جنایت و ایجاد احساس تحقق عدالت می‌تواند در آرامش روانی و اجتماعی جامعه نیز نقش داشته باشد.

به گفته منتظری‌مقدم، گزارش‌های تاریخی مربوط به دوران مختار نیز نشان می‌دهد که اجرای مجازات قاتلان امام حسین(ع) در آرام شدن بخشی از جامعه شیعی عراق مؤثر بوده است.

منتظری‌مقدم در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: انتقام در این بحث به معنای «مجازات دشمن متجاوز» است و خون‌خواهی یکی از مصادیق آن به شمار می‌رود. از این منظر، بررسی سیره اهل‌بیت(ع) نشان می‌دهد که در کنار تأکید بر عفو و رحمت، در برابر تجاوز، پیمان‌شکنی و تهدید امنیت جامعه نیز اصل مجازات و بازدارندگی مورد توجه بوده است؛ مسئله‌ای که در سیره پیامبر اکرم(ص)، امیرالمؤمنین(ع) و دیگر ائمه(ع) و همچنین در موضوع خون‌خواهی سیدالشهدا(ع) قابل پیگیری است.

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، حضرت آیت‌الله محمدجواد فاضل لنکرانی در دیدار با مدیران و کارشناسان این مرکز، ضمن تجلیل از مجاهدت‌های علمی و تبلیغی صورت‌گرفته، جایگاه این مرکز را در هندسه فعالیت‌های فرهنگی حوزه علمیه، ممتاز و راهبردی دانستند.

معظم‌له در ابتدای این نشست که با گزارش حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر اولیایی، رئیس مرکز ملی پاسخگویی همراه بود، فعالیت‌های این مجموعه را از مفاخر دفتر تبلیغات اسلامی و حوزه علمیه قم برشمردند و تأکید کردند: «پاسخگویی به شبهات در این تراز، از برکات عظیم انقلاب اسلامی است که نشان می‌دهد روحانیت، فعال و پیشرو در متن جامعه حضور دارد.»

ایشان با استناد به کلام نورانی حضرت صدیقه طاهره (س) در فضیلت انتفاع از علم، پاسخگویی را مصداق اتمّ بهره‌مندی از دانش دانستند و تصریح کردند: «گاهی یک پاسخِ متقن، مسیر حیاتِ فردی را به سوی هدایت تغییر می‌دهد؛ از این رو هرچه بر اهمیت و ضرورت این کار تأکید کنیم و در مسیر توسعه و تعالی آن بکوشیم، باز هم کم است.»

آیت‌الله فاضل لنکرانی با تبیین نقشِ بازدارنده و پیشرانِ این مرکز برای بدنه علمی حوزه، افزودند: «این مرکز می‌تواند بازویِ فکریِ فقاهت باشد. انتقال سؤالات و نیازهای نوپدید جامعه به اساتید درس خارج، بستر مناسبی برای پویایی و تحقیق فراهم می‌کند؛ چرا که فقاهتِ شیعی با مواجهه با چالش‌های علمی و پرسش‌های نوین، تنومند و بالنده شده است.»

استاد خارج فقه و اصول در بخش دیگری از سخنان خود، «جریان‌سازی» را از ظرفیت‌های ذاتی این مرکز دانسته و خاطرنشان کردند: «این مرکز با رصد دقیق مطالبات دینی مردم، باید به مثابه یک “دیده‌بان” عمل کرده و با انتقال تبعات و آثار فتاوا به متن حوزه، و انتقال نیازهای اجتماعی به مسئولان اجرایی، نقشی کنشگرانه ایفا کند.»

معظم‌له همچنین با تأکید بر لزوم جهانی‌سازی خدمات مرکز، افزودند: «ارتباط با دنیای اسلام و جهان شیعه، نیازی انکارناپذیر است که باید در اولویت‌های راهبردی این مجموعه قرار گیرد.»

آیت‌الله فاضل لنکرانی در بخش پایانی سخنان خود، با اشاره به توطئه‌های پیچیده دشمنان در عرصه فرهنگی، را نه یک مسئله ساده اجتماعی، بلکه خروجی اتاق‌های فکر و مهندسیِ امنیتی دشمن برای سست کردن بنیان‌های دینی دانستند. ایشان خطاب به کارشناسان تأکید کردند: «برای مقابله با این هجمه‌ها، تمرکز بر تبیینِ دقیقِ فلسفه و ادله احکام و ارائه آن با ادبیاتی روزآمد و مستدل، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است که باید با دقت و ممارست دنبال شود.»

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی، جلسه‌ای مشترک میان مرکز ملی و مرکز پژوهش‌های صداوسیما برگزار شد و دو طرف بر گسترش همکاری‌های دوجانبه در حوزه‌های پژوهشی، رسانه‌ای و تولید محتوا تأکید کردند.

دکتر حامد حجتی، مدیرکل اداره پژوهش‌های اسلامی صداوسیما قم، در این جلسه با تقدیر از فعالیت‌های مرکز ملی گفت: «دیتای مرکز ملی درباره دغدغه‌ها و مسائل مردم، برای صداوسیما بسیار مفید و ارزشمند بوده است. این داده‌ها به ما کمک می‌کند تا تصویری واقعی‌تر از اولویت‌های جامعه داشته باشیم و تولیداتمان را بر همان اساس تنظیم کنیم»

وی با اعلام تمایل مرکز پژوهش‌های صداوسیما برای تعاملات بیشتر با مرکز ملی افزود: «برنامه‌ریزی ما این است که سؤالات پربسامد مردم را از مرکز ملی دریافت کنیم تا مبنای تولید برنامه‌هایی مانند «ساران» قرار گیرد. هدف این است که صداوسیما بیش از پیش بر اساس دغدغه‌های واقعی مردم برنامه بسازد و از داده‌های میدانی مرکز ملی بهره ببرد.»

در ادامه این جلسه، حجت‌الاسلام دکتر اولیایی نیز با اشاره به مراجعه گسترده مردمی به مرکز ملی و وجود دیتای قوی در این مرکز اظهار داشت: زمینه‌های همکاری خوبی بین دو مجموعه فراهم است. ما می‌توانیم از ظرفیت داده‌ها و تولیدات مرکز ملی برای غنی‌سازی محتوای رسانه ملی استفاده کنیم.

وی با اشاره به کتاب «سلمان فارسی» که اخیراً در مرکز ملی نوشته شده است، خاطرنشان کرد: بخشی از تولیدات ما می‌تواند برای صداوسیما بسیار مفید باشد. این آثار ظرفیت آن را دارند که در قالب‌های مختلف رسانه‌ای به مخاطب ارائه شوند و تعامل دو مجموعه را از حالت داده‌محور به سمت تولید محتوای مشترک سوق دهند.

همکاری برای پاسخ به شبهات و تولید برنامه‌های مشترک

بر اساس این گزارش، دو طرف در این جلسه بر ضرورت همراستایی بیشتر در حوزه پژوهش، رصد شبهات روز، تولید محتوای مناسبتی و برنامه‌سازی بر اساس نیازهای واقعی مردم تأکید کردند. همچنین مقرر شد تعاملات در قالب‌های مشخص و با محوریت دغدغه‌های مردمی ادامه یابد و تولیدات مشترکی در حوزه‌های مختلف رسانه‌ای شکل گیرد.

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی، دومین نشست از سلسله‌نشست‌های بررسی مبانی «انتقام و خون‌خواهی» با رویکردی تمدنی، عقلانی و الهیاتی برگزار شد و طی آن ابعاد مختلف مفهوم انتقام و نسبت آن با عقلانیت، عدالت، محبت، مقابله با ظلم، بازدارندگی و نظم تمدنی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حبیب‌الله بابایی رئیس پژوهشکده مطالعات تمدنی و اجتماعی، در این نشست بر ضرورت عبور از نگاه‌های ساده‌انگارانه و فردی به مسئله انتقام و خون‌خواهی تأکید کرد و گفت که این موضوع را نمی‌توان صرفاً در چارچوب یک مسئله فقهی یا یک واکنش فردی تحلیل کرد، بلکه باید ابعاد گسترده‌تر آن در سرنوشت جوامع، مناسبات بین‌المللی و نظم تمدنی مورد توجه قرار گیرد.

ضرورت تشخیص عقلانیت قابل اعتماد

یکی از محورهای اصلی این نشست، بررسی نسبت انتقام با عقلانیت بود. حجت‌الاسلام والمسلمین بابایی با اشاره به وجود جریان‌های مختلف عقلانیت در جامعه، بر ضرورت تعیین معیارهایی برای تشخیص عقلانیت قابل اعتماد تأکید کرد و این مسئله را از موضوعات مهم برای اداره آینده جامعه دانست.

وی در ادامه با نقد این تصور که انتقام همواره رفتاری صرفاً احساسی و مخالف عقلانیت است، اظهار داشت که نسبت میان احساس و عقلانیت نیازمند بررسی دقیق‌تری است.

به گفته وی، احساسات لزوماً در نقطه مقابل عقلانیت قرار نمی‌گیرند و می‌توانند پس از عبور از فیلتر عقلانی، در ایجاد نظم اجتماعی نقش‌آفرین باشند؛ با این حال، در مواردی نیز ممکن است احساسات و تمایلات خود را در پوشش استدلال‌ها و نظریه‌های عقلانی پنهان کنند و از این رو، تشخیص نسبت واقعی میان احساس و عقلانیت اهمیت ویژه‌ای دارد.
محبت، عدالت و مقابله با ظلم

یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده در این نشست، بررسی نسبت میان «محبت، عدالت و مقابله با ظلم» بود.

سخنران با اشاره به آموزه‌های اسلامی تأکید کرد که در برخی موارد، رفتار نیکو و احسان می‌تواند از گسترش ظلم جلوگیری کند و زمینه اصلاح فرد خطاکار را فراهم آورد.

حجت‌الاسلام والمسلمین بابایی هشدار داد که نمی‌توان قواعد حاکم بر روابط فردی و جامعه ایمانی را بدون توجه به تفاوت شرایط، به عرصه پیچیده روابط بین‌المللی تعمیم داد؛ چراکه مناسبات میان افراد و جوامع با مناسبات میان قدرت‌ها و نظام‌های سیاسی در سطح بین‌المللی تفاوت‌های اساسی دارد.
تفاوت ظلم فردی با ظلم سازمان‌یافته و جهانی

در بخش دیگری از این نشست، تفاوت میان ظلم‌های فردی و ظلم‌های گسترده، سازمان‌یافته و جهانی مورد توجه قرار گرفت.

حجت‌الاسلام والمسلمین بابایی با تأکید بر اینکه نوع و گستره ظلم در نحوه مواجهه با آن تأثیرگذار است، اظهار داشت: هنگامی که یک نظام ظلم به‌صورت پیچیده و ساختاری عمل می‌کند، مواجهه با آن نیز نمی‌تواند صرفاً در قالب عفو و بخشش فردی تعریف شود.

وی بر ضرورت توجه همزمان به ابعاد فقهی، سیاسی، فرهنگی و تمدنی این مسئله تأکید کرد و افزود که برای فهم درست نحوه مقابله با ظلم‌های ساختاری، باید سطح و پیچیدگی آن را نیز مورد توجه قرار داد.

«تقاص» در سطح تمدنی

بازتعریف مفهوم «تقاص» در سطح تمدنی از دیگر محورهای مهم این نشست بود.

حجت‌الاسلام والمسلمین بابایی با اشاره به نمونه‌هایی از سلطه سیاسی و معرفتی قدرت‌های جهانی، بر ضرورت تعریف واکنش به چنین ساختارهایی متناسب با سطح و گستره ظلم تأکید کرد.

در این چارچوب، انتقام صرفاً به معنای قصاص یا واکنش شخصی و محدود نیست، بلکه می‌تواند به معنای تلاش برای پایان دادن به ساختارهای سلطه و جلوگیری از استمرار ظلم نیز مورد توجه قرار گیرد.

از این منظر، مسئله انتقام و خون‌خواهی از سطح واکنش فردی فراتر رفته و به موضوعی مرتبط با مقابله با ساختارهای ظلم و سلطه، حفظ عدالت و جلوگیری از تداوم بی‌عدالتی در مقیاس اجتماعی و تمدنی تبدیل می‌شود.

امنیت و بازدارندگی در جهان معاصر

سخنران در جمع‌بندی مباحث خود، با اشاره به شرایط جهان معاصر و وجود بی‌نظمی و رقابت میان قدرت‌ها، مسئله امنیت، بازدارندگی و مقابله با تهدید را نیازمند تأمل جدی در مبانی عقلانی، اخلاقی و تمدنی دانست.

رئیس پژوهشکده مطالعات تمدنی و اجتماعی بر ضرورت گشودن افق‌های تازه پژوهشی برای بررسی نسبت میان عدالت، انتقام، بازدارندگی و مقابله با ظلم در جهان معاصر تأکید کرد.

بر اساس مباحث مطرح‌شده در این نشست، بازخوانی مفهوم انتقام و «تقاص» نیازمند فاصله گرفتن از برداشت‌های صرفاً فردی و احساسی و توجه همزمان به ابعاد عقلانی، اخلاقی، فقهی، سیاسی، فرهنگی و تمدنی آن است؛ رویکردی که می‌تواند زمینه‌ای برای بررسی دقیق‌تر نسبت میان عدالت، مقابله با ظلم و ضرورت بازدارندگی در جهان معاصر فراهم کند.

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، همزمان با سالروز صلح تاریخی امام حسن مجتبی علیه‌السلام با معاویه، کتاب «فراتر از صلح؛ بازخوانی سیره و پاسخ به شبهات امام حسن مجتبی علیه‌السلام» به همت گروه تاریخ بخش مکتوب و رسانه این مرکز و انتشارات بوستان کتاب منتشر شد.
این اثر رویکردی نوآورانه دارد و به‌جای روایت صرف تاریخی، از دل پرسش‌ها و شبهات رایج در جامعه به سراغ سیره کریم اهل‌بیت(ع) رفته و موضوعات زیر که از ویژگی¬های برجسته کتاب است پرداخته است:
- نخستین کتاب شبهه‌محور درباره امام حسن(ع): اگرچه آثار متعددی درباره آن حضرت نگاشته شده، اما «فراتر از صلح» اولین کتابی است که با رویکرد پاسخ به سؤالات چالش‌برانگیز و شبهه‌محور تدوین گردیده است.
- پاسخ‌محوری به‌جای تاریخ‌نگاری صرف: این کتاب برخلاف بسیاری از آثار که صرفا گزارشی تاریخی از زندگی آن حضرت است، از سمت سؤالات و شبهات موجود در ذهن مخاطبان به تاریخ نگریسته و پاسخ‌های مستند ارائه داده است.
- جامعیت موضوعی: این اثر همانطور که از نام آن پیداست به‌جای تمرکز صرف بر موضوع صلح، ابعاد ناگفته و مختلف زندگی امام حسن مجتبی(ع) را در دوره‌های گوناگون حیات ایشان پوشش داده است.
«فراتر از صلح» تلاشی است برای بازخوانی سیره کریم اهل‌بیت علیه‌السلام از دریچه پرسش‌های امروز؛ روایتی فراتر از یک گزارش تاریخی است و موضوعاتی همچون:

- چرایی و حکمت صلح با معاویه و تبیین آن به عنوان «نرمش قهرمانانه»
- پاسخ مستند به شبهات مربوط به «مطلاق بودن» و «ازدواج‌های بی‌شمار»
- تحلیل بخشش‌های کریمانه امام علیه‌السلام در شرایط دشوار اقتصادی
- نقش‌آفرینی امام حسن علیه‌السلام در جنگ جمل و تحولات سیاسی صدر اسلام
- بررسی تعداد و سرنوشت فرزندان امام علیه‌السلام در واقعه کربلا
- تحلیل تاریخی شهادت امام حسن علیه‌السلام با سم و چرایی عدم قصاص

را بررسی و تحلیل کرده است.

به گزارش مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، مدیر پروژه ربات پاسخگوی هوشمند «دین‌دان» با تشریح روند طراحی این سامانه اظهار داشت: این ربات افزون بر پاسخگویی به پرسش‌های دینی، انواع خطاهای نوشتاری و شکل‌های گوناگون بیان کاربران را نیز فراگرفته و بدون هرگونه وابستگی به سرویس‌های خارجی فعالیت می‌کند.

وی افزود: زمانی که این فناوری هنوز در جامعه به شکل امروزی فراگیر نشده بود و حتی چت‌بات‌ها نیز به صورت فعلی مطرح نبودند، هدف مرکز از ابتدا آن بود که فرایند پاسخگویی مرکز را مکانیزه و هوشمند کند.

مدیر فناوری اطلاعات مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی ادامه داد: هر پرسش از لحظه ورود به مرکز تا زمانی که پاسخ آن در اختیار کاربر قرار می‌گیرد، مراحل متعددی را طی می‌کند و هدف نخست ما هوشمندسازی این مسیر و سپردن بخشی از فعالیت‌هایی که پیشتر توسط نیروی انسانی انجام می‌شد، به هوش مصنوعی بود.

شیردل گفت: نخستین سرویسی که در این مسیر طراحی کردیم، «مقسم هوشمند» نام داشت. پرسش‌های واردشده به مرکز باید توسط گروه‌های تخصصی مرتبط پاسخ داده شوند و پیش از این، ارجاع سؤال به گروه تخصصی توسط نیروی انسانی صورت می‌گرفت، اما با راه‌اندازی این سرویس، هوش مصنوعی پرسش را به‌طور هوشمند تشخیص داده و به گروه تخصصی مربوط ارجاع می‌دهد.

وی با اشاره به دومین سرویس هوشمند مرکز بیان کرد: سرویس دوم، «مشابهت‌یاب معنایی» بود. مرکز از سال‌های گذشته قابلیت جست‌وجوی لفظی را در اختیار داشت، اما جست‌وجوی معنایی که بتواند بر اساس مفهوم سؤال، پاسخ‌های مرتبط را بیابد و پیشنهاد کند، وجود نداشت.

مدیر پروژه «دین‌دان» اضافه کرد: با راه‌اندازی مشابهت‌یاب معنایی، هنگامی که پرسش وارد مرکز می‌شود، سیستم مفهوم آن را بررسی کرده و پاسخ‌های مشابه و مرتبط را به کارشناس پیشنهاد می‌دهد تا کارشناس بتواند از آن‌ها برای پاسخگویی به سؤال استفاده کند یا در صورت نیاز، محتوای مرتبط را مستقیماً در اختیار کاربر قرار دهد.

شیردل ادامه داد: در فرایند پاسخگویی مرکز، فعالیت‌هایی همچون پروفایل‌سازی کاربران و برچسب‌گذاری سؤالات نیز وجود داشت که برای انجام آن‌ها نیاز به ورود اطلاعات توسط کارشناس بود. برای این بخش نیز سرویس هوشمندی طراحی شد تا بر اساس محتوای سؤال، برچسب‌های مرتبط را به‌صورت خودکار پیشنهاد کند.

وی گفت: در این فرایند، اطلاعاتی مانند جنسیت و سن پرسشگر و نیز مفاهیم و موضوعات موجود در متن سؤال استخراج می‌شود و دیگر نیازی نیست کارشناس همه این اطلاعات را به‌صورت دستی وارد کند؛ بلکه سیستم پیشنهادها را ارائه می‌دهد و تأیید کارشناس برای نهایی شدن آن کافی است.

مدیر فناوری اطلاعات مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی یکی دیگر از مراحل توسعه این خدمات را «خلاصه‌سازی هوشمند» عنوان کرد و افزود: در این مرحله، اگر برای یک سؤال، برای نمونه پنج پاسخ مشابه یا پیشنهادی وجود داشته باشد، سیستم می‌تواند محتوای آن‌ها را خلاصه کرده و جمع‌بندی‌ای در اختیار کارشناس قرار دهد تا فرایند پاسخگویی با سرعت و دقت بیشتری انجام شود.

شیردل تصریح کرد: به‌طور کلی، در این مرحله هم فرایند پاسخگویی مرکز را هوشمند کردیم و هم دستیار هوشمندی برای کارشناسان فراهم آوردیم تا بخشی از کارهای زمان‌بر را انجام دهد و کارشناس با تمرکز بیشتری به اصل پاسخگویی بپردازد.

وی ادامه داد: در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ با ترکیب این سرویس‌ها، یک مدل زبانی اختصاصی برای پاسخگویی طراحی و یک چت‌بات تخصصی راه‌اندازی کردیم که خروجی آن ربات پاسخگوی هوشمند «دین‌دان» است.

مدیر پروژه «دین‌دان» با تأکید بر اختصاصی بودن این سامانه گفت: این مدل زبانی اختصاصی با داده‌های ویژه مرکز آموزش دیده و پرورش یافته است و به همین دلیل می‌تواند در حوزه پاسخگویی به سؤالات دینی، با حجم بالای داده و کیفیت مناسب پاسخ ارائه کند.

شیردل افزود: یکی از ویژگی‌های مهم این سامانه، استقلال آن از سرویس‌های خارجی است. برخلاف بسیاری از سرویس‌هایی که امروز در سامانه‌های گوناگون مورد استفاده قرار می‌گیرند و برای ارائه خدمات هوش مصنوعی به سرویس‌های خارجی وابسته‌اند، ما این فرایند را در داخل مجموعه بومی‌سازی کرده‌ایم.

وی بیان کرد: تمام سرویس‌هایی که در این مسیر طراحی شده‌اند، در اختیار کاربران قرار گرفته و خروجی نهایی آن‌ها در قالب «دین‌دان» به‌عنوان یک چت‌بات پاسخگوی هوشمند ارائه شده است.

مدیر فناوری اطلاعات مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی درباره قابلیت‌های «دین‌دان» گفت: این سامانه می‌تواند گروه تخصصی مرتبط با سؤال را تشخیص دهد و همچنین یک پرسش را از جنبه‌های گوناگون بررسی و پاسخگویی کند؛ بنابراین اگر یک سؤال به چند حوزه تخصصی مرتبط باشد، پاسخ آن صرفاً از منظر یک گروه تخصصی ارائه نمی‌شود و می‌تواند ابعاد مختلف سؤال را پوشش دهد.

شیردل یکی دیگر از قابلیت‌های این سامانه را تولید پاسخ‌های متنوع عنوان کرد و گفت: اگر کاربر یک سؤال تکراری را در زمان‌های گوناگون مطرح کند، به دلیل مولد بودن سیستم، پاسخ‌ها الزاماً با یک لحن و عبارت ثابت ارائه نمی‌شوند و هوش مصنوعی می‌تواند پاسخ‌های متفاوتی را در اختیار کاربر قرار دهد.

وی افزود: در عین حال، تلاش شده است لحن و ادبیات مورد استفاده در پاسخ‌های «دین‌دان» با لحن کارشناسان مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی هماهنگ باشد و این سامانه با استفاده از داده‌های مرکز، شیوه بیان و ادبیات پاسخگویی کارشناسان را نیز آموزش دیده است.

مدیر پروژه «دین‌دان» در بخش دیگری از سخنان خود به آموزش سامانه برای شناسایی خطاهای نوشتاری کاربران اشاره کرد و گفت: یکی از کارهایی که انجام داده‌ایم، آموزش انواع شکل‌های نادرست نوشتن واژه‌ها بر اساس پرسش‌های واقعی مردم بوده است.

شیردل ادامه داد: برای نمونه، ممکن است کاربر واژه «زکات» را با شکل‌های مختلف و حتی با حروف یا ترکیب‌های نادرست تایپ کند. نمونه‌هایی مانند نوشتن این واژه با حروف اشتباه یا شکل‌های متفاوت در داده‌های واقعی کاربران وجود داشته و همه این موارد به سامانه آموزش داده شده است.

وی تأکید کرد: بنابراین کاربر لازم نیست حتماً سؤال خود را با ادبیات رسمی، دقیق و بدون خطای تایپی مطرح کند؛ «دین‌دان» تلاش می‌کند مفهوم سؤال را از میان شکل‌های گوناگون نوشتاری تشخیص دهد و پاسخ مناسب را ارائه کند.

مدیر فناوری اطلاعات مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی خاطرنشان کرد: مسیر طراحی این سامانه از یک چت‌بات ساده آغاز نشده است، بلکه مجموعه‌ای از سرویس‌های هوشمند به‌تدریج در فرایند پاسخگویی مرکز ایجاد شده و در نهایت با ترکیب این خدمات، «دین‌دان» به‌عنوان سامانه پاسخگوی هوشمند سؤالات دینی شکل گرفته است.

آدرس سامانه دین دان https://my.pasokhgoo.ir/din-dan

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با تشریح روند ۱۸ ساله فعالیت این مرکز در عرصه پاسخگویی به پرسش‌های دینی گفت: هوش مصنوعی «دین‌دان» اکنون روزانه حدود ۳ هزار پرسش را پاسخ می‌دهد و میزان اتقان و انطباق پاسخ‌های آن با پاسخ‌های کارشناسی حدود ۹۵ درصد است.

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر احمد اولیائی رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، امروز دوشنبه ۱۶ شهریورماه در نشست خبری معرفی سامانه پاسخگویی هوشمند به سوالات دینی که در سالن جلسات این مرکز برگزار شد، با اشاره به سابقه فعالیت این مرکز اظهار کرد: مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی حدود ۱۸ سال سابقه فعالیت دارد و طی این مدت مسیر دشواری را برای توسعه و گسترش شیوه‌های پاسخگویی به پرسش‌های دینی طی کرده است.

وی افزود: این مرکز در طول این سال‌ها تلاش کرده است متناسب با تغییرات اجتماعی و فناوری و شیوه‌های جدید ارتباط مردم، ابزارها و قالب‌های مختلفی را برای پاسخگویی به پرسش‌های دینی فراهم کند.

فعالیت مرکز در ۸ گروه علمی و ۹ قالب پاسخگویی

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به ساختار علمی مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی گفت: این مرکز اکنون در هشت گروه علمی شامل کلام و اعتقادات، فقه و احکام شرعی، قرآن و حدیث، تاریخ و سیره، مشاوره و روان‌شناسی، سیاسی ـ اجتماعی و اخلاق و تربیت فعالیت می‌کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی ادامه داد: پاسخگویی به پرسش‌ها نیز در قالب‌های مختلف انجام می‌شود و مرکز از شیوه‌های تلفنی، مکتوب، آفلاین، آنلاین، بات‌ها در پیام‌رسان‌ها، ایمیل، هوش مصنوعی، صندوق صوتی و پیامک برای دریافت و پاسخگویی به سوالات استفاده می‌کند.

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی با اشاره به حجم بالای مراجعه مردم به این مرکز اظهار کرد: به‌طور میانگین روزانه حدود ۱۲ هزار پرسش توسط پاسخگویان مرکز پاسخ داده می‌شود. با وجود این حجم از پاسخگویی، تقریباً به همین میزان نیز پرسش وجود دارد که امکان پاسخگویی به همه آنها فراهم نیست و کمبود پاسخگو و برخی محدودیت‌های بودجه‌ای، نرم‌افزاری و سخت‌افزاری از جمله عواملی است که اجازه پاسخگویی به تمام پرسش‌های دریافتی را نمی‌دهد.

«دین‌دان»؛ سامانه ای مبتنی بر هوش مصنوعی

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی با اشاره به ورود هوش مصنوعی به فرآیند پاسخگویی دینی تصریح کرد: بخشی از پاسخ‌های مرکز توسط هوش مصنوعی «دین‌دان» ارائه می‌شود و این سامانه می‌تواند تحول مهمی در عرصه پاسخگویی دینی مبتنی بر فناوری هوش مصنوعی ایجاد کند.

وی با بیان اینکه نسل نوجوان و جوان بیش از گذشته از ابزارهای دیجیتال استفاده می‌کند، گفت: در سال‌های گذشته تلاش شده بود پاسخگویی دینی در بسترهای آفلاین، آنلاین و گفت‌وگوهای مجازی متناسب با این نیاز انجام شود، اما هوش مصنوعی به‌عنوان یک ابزار به‌روز می‌تواند در قالب دستیار و یک سیستم پاسخگو، ظرفیت جدیدی را در این حوزه ایجاد کند.

آغاز پروژه هوشمندسازی پاسخگویی در سال ۱۳۹۸

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی با اشاره به سابقه راه‌اندازی «دین‌دان» اظهار کرد: پروژه بلندمدت هوشمندسازی پاسخگویی در سال ۱۳۹۸ کلید خورد و در ادامه نیز این سامانه توسعه یافت و رونمایی شد و اکنون فرآیند تقویت آن همچنان ادامه دارد.

وی افزود: «دین‌دان» به مرحله‌ای رسیده است که می‌توان ظرفیت‌ها و دستاوردهای آن را مجدداً معرفی و در سطح کشور تبلیغ کرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی با اشاره به محدودیت تبلیغات عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی بیان کرد: مرکز در بخش تلفنی طی حدود پنج سال گذشته تبلیغات نداشته است؛ زیرا حتی یک تبلیغ کوچک در سطح کشور می‌تواند حجم بسیار زیادی از پرسش‌ها را به سمت مرکز هدایت کند و با توجه به ظرفیت موجود، امکان پاسخگویی به تمام این پرسش‌ها وجود ندارد.

«دین‌دان» بدون افزایش متناسب نیروی انسانی قابل توسعه است

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی با بیان اینکه شرایط هوش مصنوعی «دین‌دان» متفاوت است، گفت: امکان توسعه و تبلیغ این سامانه بدون نگرانی از افزایش متناسب نیاز به نیروی انسانی وجود دارد.

وی افزود: این سامانه اکنون روزانه حدود ۳ هزار پرسش را پاسخ می‌دهد و ظرفیت پاسخگویی آن معادل فعالیت حدود ۵۰ تا ۷۰ پاسخگو برآورد می‌شود.

اتقان پاسخ‌های «دین‌دان» حدود ۹۵ درصد است

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی با اشاره به میزان اعتماد مرکز به پاسخ‌های این سامانه عنوان کرد: میزان اتقان و انطباق پاسخ‌های «دین‌دان» با پاسخ‌های کارشناسی حدود ۹۵ درصد است. پاسخگویی سامانه به‌صورت مستمر رصد می‌شود و اگر اشکالی در عملکرد سامانه مشاهده شود، به‌صورت روزانه بررسی و اصلاح خواهد شد.

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی درباره فرآیند به‌روزرسانی این سامانه نیز گفت: هر ۲۴ ساعت یک‌بار پرسش‌هایی که در قالب‌های مختلف در مرکز مطرح شده‌اند، از تماس‌های تلفنی گرفته تا سایر شیوه‌های دریافت پرسش، در اختیار هوش مصنوعی قرار می‌گیرند و سامانه هر شب با این مجموعه پرسش‌ها به‌روزرسانی می‌شود.

«دین‌دان» هوش مصنوعی کاملاً بومی است

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی یکی از ویژگی‌های مهم «دین‌دان» را استقلال آن از منابع و سامانه‌های بیرونی دانست و خاطرنشان کرد: این هوش مصنوعی کاملاً بومی است و به دیگر هوش‌ها، موتورهای جست‌وجو، سامانه‌ها و منابع بیرونی متصل نیست. استقلال سامانه از منابع و سامانه‌های بیرونی، یکی از ویژگی‌های مهم «دین‌دان» در فرآیند پاسخگویی به سوالات دینی است.

تأمین تجهیزات سخت‌افزاری؛ یکی از چالش‌های توسعه هوش مصنوعی

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در ادامه با اشاره به چالش‌های توسعه هوش مصنوعی در نهادهای دینی گفت: یکی از مشکلات موجود، توزیع نابرابر امکانات سخت‌افزاری است و در حال حاضر تأمین تجهیزات مورد نیاز برای توسعه هوش مصنوعی با چالش جدی روبه‌رو است.

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی افزود: برای نمونه، قیمت یک GPU که سال گذشته حدود ۵ میلیارد تومان بوده، اکنون به حدود ۱۲ میلیارد تومان رسیده است.

وی ادامه داد: اضافه شدن هر کارت گرافیک می‌تواند سرعت هوش مصنوعی مرکز و کیفیت خدمات‌دهی آن را به میزان قابل توجهی افزایش دهد، اما تأمین این تجهیزات به دلیل هزینه بالا دشوار است.

ضرورت توزیع متوازن امکانات میان نهادهای دینی

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به مسئله بودجه اظهار کرد: در برخی مراکز، امکانات سخت‌افزاری بیشتری وجود دارد که ممکن است به‌طور کامل مورد استفاده قرار نگیرد.

اولیائی افزود: اگر امکانات میان نهادهای دینی به شکل متوازن‌تری توزیع شود، می‌تواند کمک ویژه‌ای به مراکزی مانند مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی کند؛ چراکه در شرایط فعلی حجم زیادی از پرسش‌ها به سمت این مرکز روانه می‌شود.

حذف پاسخگوی انسانی در دستور کار نیست

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی درباره چشم‌انداز آینده مرکز تأکید کرد: هدف مرکز حذف پاسخگوی انسانی نیست و ارتباط روحانیت با مردم همچنان برای مجموعه موضوعیت دارد. حتی اگر «دین‌دان» در آینده روزانه ۵۰ هزار پرسش را پاسخ دهد، پاسخگویان تلفنی و انسانی مرکز حذف نخواهند شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی گفت: مأموریت مرکز تنها پاسخ دادن به یک پرسش و پایان دادن به ارتباط با پرسشگر نیست، بلکه گفت‌وگو با مخاطب، طرح سوالات اکتشافی، ارجاع به بخش‌های دیگر و حرکت به سمت حل مسئله نیز در فرآیند پاسخگویی دنبال می‌شود.

حفظ کارکرد ویژه روحانیت در کنار توسعه هوش مصنوعی

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی ادامه داد: در کنار استفاده از هوش مصنوعی، تلاش می‌شود کارکرد ویژه روحانیت در حوزه پاسخگویی و تبلیغ دینی حفظ شود و چشم‌انداز مرکز نیز پاسخگویی مطلق در بستر هوش مصنوعی نیست.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی افزود: هدف این است که هوش مصنوعی در کنار کارشناسان قرار گیرد و با پاسخگویی به سوالات سطحی و تکراری، فرصت بیشتری برای پاسخگویان حرفه‌ای و طلاب فاضل فراهم شود تا آنان بتوانند روی پرسش‌های جدی‌تر و مسائل پیچیده‌تر تمرکز کنند.

وی تأکید کرد: از یک سو نمی‌خواهیم پرسش‌های ساده و تکراری، ظرفیت پاسخگویان حرفه‌ای را متوقف کند و از سوی دیگر نیز قرار نیست تمام فرآیند پاسخگویی مرکز به هوش مصنوعی واگذار شود؛ این ملاحظه در طراحی و توسعه مسیر آینده مرکز جدی است.

تلاش برای پیشتازی در پاسخگویی هوشمند دینی

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی با اشاره به چشم‌انداز فناوری مرکز اظهار کرد: در عصر دیجیتال تلاش می‌کنیم در حوزه پاسخگویی هوشمند حرف اول را بزنیم و از ظرفیت بومی، مهندسان و نیروهای متخصصی که با انگیزه دینی و احساس رسالت در دفتر تبلیغات اسلامی و مرکز فعالیت می‌کنند، استفاده کنیم.

وی خاطرنشان کرد: بسیاری از این نیروهای متخصص در خارج از مجموعه و در شرکت‌های خصوصی فناوری نیز فرصت‌های کاری دارند، اما به دلیل پیوند فعالیت این مرکز با امر پاسخگویی و تبلیغ دینی، در این مجموعه حضور یافته و در مسیر توسعه فناوری پاسخگویی دینی فعالیت می‌کنند.

«دین‌دان» می‌تواند در خدمت دیگر نهادها قرار گیرد

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی در پایان گفت: چشم‌انداز مرکز این است که به یک منبع سریع، معتبر و مبتنی بر فناوری و هوش مصنوعی برای انتشار و پاسخگویی به معارف دینی تبدیل شود. الگوریتم‌های یادگیری عمیقی که در هوش مصنوعی «دین‌دان» به کار گرفته شده است، در آینده می‌تواند در خدمت دیگر نهادها نیز قرار بگیرد.

آدرس دین دان https://my.pasokhgoo.ir/din-dan