رئیس اداره پاسخگویی فضای مجازی مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی گفت: سامانه «دین‌دان» با تکیه بر ده‌ها میلیون داده تخصصی پرسش و پاسخ دینی و به‌روزرسانی مستمر محتوا، امکان پاسخگویی هوشمند به سؤالات مخاطبان را فراهم کرده است.

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، حجت الاسلام والمسلمین محمدمهدی پورمدنی، رئیس اداره پاسخگویی فضای مجازی مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم امروز دوشنبه ۱۶ شهریورماه در نشست خبری معرفی سامانه پاسخگویی هوشمند به سوالات دینی که در سالن جلسات این مرکز برگزار شد، اظهار کرد: پس از رونمایی اولیه این سامانه در سال ۱۴۰۳، دستیابی به فناوری بومی از نظر فنی در اولویت قرار گرفت و با تلاش تیم فنی، بخش قابل توجهی از نیازهای این حوزه برطرف شد.

وی افزود: پس از این مرحله، تمرکز اصلی مرکز بر محتوای سامانه قرار گرفت؛ چراکه در هوش مصنوعی، محتوا یکی از ارکان اساسی است و در حوزه پاسخگویی دینی، صحت و به‌روز بودن داده‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.

پورمدنی گفت: مرکز ملی پاسخگویی از ابتدای فعالیت خود ده‌ها میلیون داده تخصصی پرسش و پاسخ دینی را جمع‌آوری و ساماندهی کرده و این داده‌ها پس از تفکیک و اولویت‌بندی برای آموزش «دین‌دان» مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

وی ادامه داد: بخشی از داده‌های قدیمی به دلیل تغییر در مباحث علمی یا فتاوای مراجع، نیازمند بازبینی بود؛ بنابراین اطلاعات قدیمی یا نادرست شناسایی و حذف و داده‌های صحیح و به‌روز جایگزین آنها شد. به‌عنوان نمونه، فتوای جدید رهبر معظم انقلاب درباره نماز مسافر نیز در بانک اطلاعاتی سامانه به‌روزرسانی شد.

رئیس اداره پاسخگویی فضای مجازی مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی با بیان اینکه «دین‌دان» از داده‌های اختصاصی مرکز استفاده می‌کند، تصریح کرد: این سامانه در حال حاضر در حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد مسائل، از داده‌های کامل و به‌روز برخوردار است و تکمیل بانک اطلاعاتی همچنان ادامه دارد.

وی افزود: سؤالات و موضوعات جدیدی که روزانه در سامانه‌های پاسخگویی مرکز مطرح می‌شود نیز پس از بررسی و پاسخ کارشناسی، به داده‌های آموزشی «دین‌دان» اضافه می‌شود. همچنین مواردی که سامانه در پاسخ به آنها اعلام می‌کند «نمی‌دانم» رصد شده و برای تولید محتوای جدید در اختیار تیم محتوایی قرار می‌گیرد.

پورمدنی بیان کرد: داده‌های موجود حتی پس از بازبینی اولیه، به‌صورت مستمر توسط کارشناسان نخبه و باتجربه مرکز بررسی و در صورت نیاز اصلاح و به‌روزرسانی می‌شوند. این اطلاعات در هشت حوزه پاسخگویی از جمله مشاوره، اخلاق، کلام و اعتقادات، تاریخ، مسائل سیاسی و اجتماعی و احکام شرعی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

وی تأکید کرد: هوش مصنوعی جای فتوای مراجع تقلید را نمی‌گیرد و «دین‌دان» در مسائل احکام امکان ارائه پاسخ چندمرجعی را نیز دارد؛ به این معنا که مخاطب می‌تواند دیدگاه چند مرجع درباره یک مسئله را دریافت کند.

رئیس اداره پاسخگویی فضای مجازی مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، ۲۴ ساعته بودن، چندزبانه بودن و جامعیت پاسخ‌ها را از دیگر قابلیت‌های این سامانه عنوان کرد و گفت: «دین‌دان» می‌تواند پرسش‌هایی را که ابعاد مختلف اعتقادی، شرعی، اجتماعی و خانوادگی دارند، با استفاده از داده‌های حوزه‌های مختلف بررسی کند.

وی استقلال فنی را از دیگر ویژگی‌های «دین‌دان» دانست و افزود: در زمان محدودیت‌های اینترنتی سال گذشته، این سامانه به دلیل استفاده از فناوری داخلی همچنان به فعالیت خود ادامه داد و خدمات پاسخگویی را ارائه کرد.

پورمدنی گفت: مخاطبان می‌توانند از طریق سامانه «پاسخگو»، اپلیکیشن پاسخگو در کافه‌بازار و مایکت و همچنین بات‌های مرکز ملی پاسخگویی در پیام‌رسان‌هایی مانند بله و روبیکا به پاسخگویی هوشمند دسترسی داشته باشند.

وی خاطرنشان کرد: مخاطب می‌تواند پاسخ هوشمند دریافت کند و اگر قانع نشد، همان سؤال را برای پاسخگویی کارشناسی ارسال کند؛ بنابراین استفاده از هوش مصنوعی به معنای حذف ارتباط مردم با کارشناسان نیست و پاسخگویی انسانی همچنان ادامه دارد.

آدرس سامانه دین دان https://my.pasokhgoo.ir/din-dan

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، اهمیت رسانه و فضای مجازی در عصر حاضر و در روزگاری که با تجاوز رژیم غاصب صهیونی تقابل می‌کنیم باعث شد تا در مساله بهره گیری از فناوری های نوین و فضای مجازی و نکات امنیتی آن، از نظرات مهندس هادی شیردل مدیر فناوری اطلاعات مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی استفاده کنیم.

در این گفتگو به هوشیاری کاربران فضای مجازی در بهره گیری از پلتفرم های داخلی و خارجی، چت بات‌های هوش مصنوعی و مسائل مهم امنیتی دیگر پرداخته شده است.

مشروح گفتگو را در ادامه بخوانید:

««با توجه به شرایط حاضر و تجاوز رژیم منحوس صهیونی به ایران، وظیفه مردم در استفاده از رسانه و فضای مجازی چیست؟»»
در این شرایط حساس مانند حمله اسرائیل به ایران، وظیفه مردم ایران در قبال رسانه ها و شبکه های مجازی را می توان در چند محور اصلی خلاصه کرد:

-- پرهیز از انتشار شایعات و اخبار تأییدنشده
•    از بازنشر اخبار بدون منبع معتبر خودداری کنید. شایعات میتوانند باعث ایجاد اضطراب و تشویش امنیتی شوند؛
•    اخبار را فقط از منابع رسمی و مورد اعتماد (مانند صداوسیما، خبرگزاریهای معتبر داخلی و خارجی) پیگیری کنید.

-- رعایت امنیت سایبری و اطلاعاتی
•    از اشتراک گذاری اطلاعات حساس نظامی یا امنیتی خودداری کنید. دشمن ممکن است از این اطلاعات سوءاستفاده کند؛
•    مراقب حملات سایبری و فیشینگ در فضای مجازی باشید و از نرم افزارهای امنیتی استفاده کنید.

-- تقویت روحیه ملی و وحدت
•    از انتشار محتواهای تفرقه انداز یا تحریک کننده بین اقشار مختلف جامعه پرهیز کنید؛
•    از محتوای امیدبخش و متحدکننده حمایت کنید.

-- مشارکت مسئولانه در اطلاع رسانی
•    اگر اخبار مهم و تأییدشده ای وجود دارد، آنها را با رعایت اصول اخلاقی و امنیتی منتشر کنید؛
•    از هشتگها و کمپینهای مردمی برای حمایت از منافع ملی استفاده کنید، اما مراقب سوءاستفاده دشمن باشید.

-- پرهیز از تنش آفرینی و هیجان کاذب
•    حتی در مواجهه با اخبار نگران کننده، خونسردی خود را حفظ کنید و از واکنش های احساسی پرهیز نمایید.
•    به جای گسترش ترس، به دنبال راههای عملی برای کمک به جامعه باشید.

««در مورد برخی از نرم افزارها و اپلیکیشن‌های جاسوسی سخن بگوییم. آیا استفاده از تلگرام، واتس‌اپ و اینستاگرام و یا vpn ها تهدید جدی است؟ به چه دلیل؟»»
در شرایط بحرانی مانند تنش‌های امنیتی یا حملات خارجی، استفاده از نرم‌افزارهای خارجی مانند واتساپ (WhatsApp)، اینستاگرام (Instagram) و سایر پلتفرم‌های خارجی می‌تواند خطرات امنیتی و اطلاعاتی جدی به همراه داشته باشد.
برخی از مهم‌ترین این خطرات عبارتند از:
•    خطر جاسوسی و دسترسی به اطلاعات کاربران؛
•    بسیاری از این نرم‌افزارها تحت کنترل شرکت‌ها و دولت‌های خارجی هستند و ممکن است اطلاعات کاربران (مانند پیام‌ها، موقعیت مکانی، مخاطبین و...) را در اختیار نهادهای امنیتی دشمن قرار دهند؛
•    در شرایط بحران، کشورهای متخاصم (مانند اسرائیل و آمریکا) ممکن است از این داده‌ها برای اهداف نظامی یا امنیتی استفاده کنند؛
•    خطر حملات سایبری و قطع دسترسی؛
•    دولت‌های خارجی می‌توانند به بهانه‌های امنیتی، دسترسی ایرانیان به این پلتفرم‌ها را محدود یا قطع کنند (مانند قطع شدن واتساپ و اینستاگرام در برخی مقاطع)؛
•    ممکن است حساب‌های کاربری ایرانیان به صورت هدفمند مسدود یا هک شوند؛
•    انتشار اخبار جعلی و جنگ روانی؛
•    در شرایط بحران، شبکه‌های اجتماعی خارجی یکی از ابزارهای اصلی جنگ روانی هستند و اخبار جعلی را با سرعت بالا منتشر می‌کنند. برخی از این اخبار ممکن است برای ایجاد ترس، تفرقه یا تشویش اذهان عمومی طراحی شده باشند؛
•    آسیب‌پذیری در برابر نفوذ و فیشینگ؛
•    هکرها و گروه‌های وابسته به دشمن ممکن است از طریق پیام‌های جعلی، لینک‌های مخرب یا تبلیغات فیشینگ، اطلاعات کاربران ایرانی را سرقت کنند؛
•    برخی از این حملات می‌توانند منجر به دسترسی به گوشی، دوربین، میکروفون یا موقعیت مکانی کاربر شوند؛
•    وابستگی به سرویس‌های خارجی و تهدید حاکمیت دیجیتال؛
•    استفاده از پلتفرم‌های خارجی، وابستگی کشور به زیرساخت‌های بیگانه را افزایش می‌دهد و در بلندمدت امنیت ملی را تهدید می‌کند؛
•    در صورت قطع این سرویس‌ها توسط شرکت‌های خارجی (مثل مسدودسازی حساب‌های ایرانی)، ارتباطات داخلی دچار اختلال می‌شود؛
•    راهکارهای جایگزین و توصیه‌های امنیتی، استفاده از پیام‌رسان‌های داخلی معتبر می باشد. در شرایط بحرانی، بهتر است از پیام‌رسان‌های داخلی استفاده شود تا از خطرات جاسوسی، قطع ارتباط و جنگ روانی جلوگیری شود. اگر استفاده از نرم‌افزارهای خارجی ضروری است، رعایت شدید اصول امنیتی الزامی است.

««در مورد چت بات ها و استفاده از آنها در این ایام چه نکاتی باید مورد توجه باشد؟»»
استفاده از بات‌های هوش مصنوعی (AI) مانند ChatGPT، Gemini (گوگل)، Copilot (مایکروسافت) و سایر مدل‌های خارجی در شرایط بحرانی (مانند تنش‌های امنیتی یا حملات سایبری) می‌تواند چالش‌ها و خطرات امنیتی داشته باشد. 

در اینجا مهم‌ترین نکات را بررسی می‌کنیم:
الف) جمع‌آوری و تحلیل داده‌های کاربران:
بسیاری از شرکت‌های خارجی (مثل OpenAI، Google، Microsoft) اطلاعات ورودی کاربران را ذخیره و تحلیل می‌کنند.
در شرایط بحران، این داده‌ها ممکن است برای اهداف امنیتی یا نظامی استفاده شوند (مثلاً پیش‌بینی رفتار کاربران ایرانی).
حتی اگر شرکت‌ها ادعا کنند که داده‌ها را ذخیره نمی‌کنند، باز هم ممکن است تحت فشار دولت‌های متخاصم (مثل آمریکا یا اسرائیل) مجبور به همکاری شوند.

ب) سوگیری سیاسی و تحریف اطلاعات:
مدل‌های هوش مصنوعی معمولاً بر اساس داده‌های غربی آموزش دیده‌اند و ممکن است تحلیل‌های جانبدارانه درباره ایران ارائه دهند.
برخی چت‌بات‌ها در پاسخ به سوالات حساس (مثلاً درباره تحریم‌ها، عملیات نظامی یا سیاست‌های ایران) اطلاعات نادرست یا جهت‌دار منتشر کنند.

ج) خطر حملات سایبری و بدافزار:
استفاده از برخی پلتفرم‌های هوش مصنوعی ممکن است کاربران را در معرض فیشینگ یا بدافزار قرار دهد (مثلاً از طریق افزونه‌های جعلی یا لینک‌های مخرب).
در شرایط بحران، ممکن است حملات سایبری علیه کاربران ایرانی افزایش یابد.

««راه‌های ایمن استفاده از هوش مصنوعی را بیان کنید؟»»
-- رعایت اصول امنیتی:
•    از وارد کردن اطلاعات حساس (نظامی، امنیتی، شخصی) در چتباتهای خارجی خودداری کنید.
•    در صورت نیاز به استفاده از ابزارهای خارجی، از VPN معتبر و حساب کاربری ناشناس استفاده کنید.
-- فعال‌سازی تنظیمات حریم خصوصی:
•    در تنظیمات ابزارهای هوش مصنوعی، گزینههای عدم ذخیره تاریخچه مکالمات را فعال کنید.
-- اعتبارسنجی پاسخ‌های هوش مصنوعی:
•    هوش مصنوعی ممکن است اشتباهات فاحش داشته باشد یا تحت تأثیر پروپاگاندا قرار گیرد. همیشه پاسخها را با منابع معتبر داخلی مقایسه کنید.

««بحث تصویربرداری از مراکز نظامی و یا پدافندها و ... بسیار داغ است. از لحاظ فنی آیا می توان از یک عکس، لوکیشن و مکان را تشخیص داد؟»»
بله، از یک عکس ساده می‌توان اطلاعات مهم مختلفی مانند مکان، زمان، دستگاه عکاسی و حتی جزئیات فنی را استخراج کرد. این اطلاعات معمولاً در متادیتا (Metadata) یا داده‌های همراه عکس ذخیره می‌شوند. 
لازم است که مهم‌ترین اطلاعاتی که ممکن است از یک عکس استخراج شود و روش‌های حذف آنها را توضیح دهیم. اطلاعاتی که ممکن است در یک عکس ذخیره شود عبارتند از :
•    اطلاعات EXIF (Exchangeable Image File Format)؛
•    مختصات جغرافیایی (GPS): اگر GPS دوربین یا گوشی فعال باشد، طول و عرض جغرافیایی محل عکسبرداری ذخیره می‌شود؛
•    تاریخ و زمان دقیق عکسبرداری: حتی ممکن است شامل زمان اصلاح عکس هم باشد؛
•    اطلاعات دستگاه: مدل گوشی یا دوربین، شماره سریال، تنظیمات دوربین (مثل دیافراگم، سرعت شاتر، ISO)؛
•    نرم‌افزار ویرایش: اگر عکس با برنامه‌هایی مانند Photoshop ویرایش شده باشد، ممکن است نام برنامه و تاریخ ویرایش هم ثبت شود؛
•    چهره‌ها و اشیاء: با ابزارهای هوش مصنوعی (مثل Google Lens یا پلتفرم‌های تشخیص چهره) می‌توان افراد یا مکان‌های خاص را شناسایی کرد؛
•    پیش‌زمینه و جزئیات محیط: مثلاً اگر در عکس تابلوهای خیابان یا ساختمان‌های معروف دیده شود، می‌توان مکان را حدس زد؛
•    مقایسه با پایگاه‌داده‌های جغرافیایی: با مقایسه عکس با پایگاه دادههای جغرافیایی، میتوان اطلاعات مکانی عکس را استخراج کرد.

««برای جلوگیری از افشای اطلاعات عکس چه نکات امنیتی را باید رعایت کرد؟»»
•    قبل از عکس گرفتن، در تنظیمات دوربین موبایل، ذخیره موقعیت جغرافیایی (GPS) را غیرفعال کنید.
•    قبل از ارسال عکس، متادیتا را حذف کنید و اگر عکس حاوی اطلاعات حساس است، آن را کراپ یا تار کنید.
در نظر داشته باشید، در شبکه‌های اجتماعی، برخی شبکه‌ها (مثل تلگرام و توییتر) خودکار EXIF را حذف می‌کنند، اما اینستاگرام و فیسبوک ممکن است برخی داده‌ها را حفظ کنند.
 

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، حجت الاسلام والمسلمین دکتر اصغری «رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی» در آیین رونمایی از سامانه پاسخگویی به سؤالات دینی مبتنی بر هوش مصنوعی، با بیان اینکه تسهیل سازی برای پرسشگر در رسیدن به پاسخ و دسترسی به کارشناسان دینی از اهداف این مرکز بوده است، گفت: تسهیل یعنی مخاطب بتواند با ابتدایی ترین امکانات ارتباط برقرار کند؛ به همین خاطر در ابتدا، پاسخگویی تلفنی راه اندازی شد و در ادامه، اپلیکیشن پاسخگویی ایجاد گردید.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم (علیه السلام) ادامه داد: یکی از شاخص های تسهیل گری، زمان است یعنی افراد بتوانند در کمترین زمان به پاسخ های سؤالات خود برسند. رهبر معظم انقلاب در بیاناتی فرمودند «در دوران هوش مصنوعی، کوانتوم و اینترنت، نمی‌شود با همان ابزارهای چهل سال قبل کار کرد باید ابزارها متناسب با زمان باشند اما آنچه تغییر نمی‌کند جبهه‌بندی‌هاست.»
حجت الاسلام والمسلمین اصغری تصریح کرد: این رهنمود سبب شد گروهی تشکیل شود و نتیجه آن ایجاد یک سامانه هوشمند پاسخگویی به سؤالات شد. امروز فاز اول سامانه دین‌دان رونمایی می‌شود اما آنچه امروز رونمایی شد افق ما نیست. سامانه‌ای که امروز رونمایی شد به صورت چت و مکتوب است ولی به طور حتم به سمت مرحله‌های بعدی تولید این سامانه هم خواهیم رفت تا به شکل صوتی نیز سؤال‌های مخاطبان پاسخ داده شود.
وی بیان کرد: سامانه پاسخگویی هوشمند به سؤالات دینی علاوه بر بخش فنی در بخش محتوایی هم نیاز به پشتیبانی قوی دارد زیرا بواسطه احکام و فتواهای جدید، بخش احکام به صورت مداوم نیاز به روز آمدی دارد.
رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی با اشاره به اینکه رهبر معظم انقلاب توصیه کردند به عمق هوش مصنوعی برویم تا وابسته نباشیم، گفت: در این سامانه به لحاظ محتوایی غنی هستیم و وابسته نیستیم، زیرا محتوای آن در اختیار ما قرار دارد و به لحاظ فنی نیز در سیاست های مهندسی ما وجود دارد که حداقل وابستگی های موجود را نیز از بین برده و کاملاً مستقل باشیم.

لازم به ذکراست که آیین رونمایی از «دین دان» سامانه پاسخگویی به سوالات دینی مبتنی بر هوش مصنوعی صبح روز پنجشنبه در سالن شیخ طوسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم برگزار شد.
در این آیین دکتر سیدابوالحسن فیروزآبادی، دبیر سابق شورای عالی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر احمد واعظی رئیس دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم و عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی حضور داشتند.

به گزارش روابط عمومی مرکز ملّی پاسخگویی به سؤالات دینی، حجت الاسلام دکتر محمد جواد اصغری «رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی» با اعلام این خبر افزود: سنخ کار در مرکز ملی پاسخگویی کاملا دیتا بیس است و نهایت استفاده از تکنولوژی به صورت بومی صورت می گیرد.
عضو هیات علمی دانشگاه باقرالعلوم با اشاره به استفاده از سرویس های متنوع هوش مصنوعی در طی سال های گذشته در مرکز، افزود: پس از ظهور فناوری هوش مصنوعی، پروژه های مبتنی بر این تکنولوژی، با سرعت فزاینده ای در مرکز، دنبال شد و پس از تاکیدات رهبر معظم انقلاب (دام ظله)، با تلاش بسیار، امروز به یک سامانه بومی مبتنی بر هوش مصنوعی در زمینه پاسخگویی به سوالات و شبهات دست یافته‏ ایم.
دکتر اصغری در رابطه با رونمایی از این سامانه گفت: در روز پنج شنبه یکم آذر ماه 1403 ساعت 9 صبح با حضور آیت الله سید هاشم حسینی بوشهری «رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم»، دکتر سید ابوالحسن فیروزآبادی و حجت الاسلام والمسلمین استاد واعظی «رئیس دفتر تبلیغات اسلامی» از سامانه هوشمند پاسخگویی به سؤالات و شبهات، تحت عنوان «دین دان» رونمایی خواهد شد.
وی در پایان از علاقمندان و اساتید دعوت کرد تا در این مراسم شرکت نمایند.
(مکان رونمایی: قم، خیابان معلم، ساختمان ستاد دفتر تبلیغات اسلامی، سالن شیخ طوسی)

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، در این همایش که به منظور آشنایی با تولیدات حوزه در زمینه هوش مصنوعی برگزار شد، محصولات نهادهای حوزوی در نمایشگاهی به این منظور ارائه شد.

مرکز ملی پاسخگویی نیز با حضور در این نمایشگاه، آخرین دستاوردهای دیجیتالی مرکز در زمینه هوش مصنوعی را ارائه کرد. استفاده از هوش مصنوعی در موتورهای جستجو، استفاده از این فن آوری در زمینه کمک به کارشناسان و در بخش های مختلف اپلیکیشن پاسخگو از مهمترین فعالیت های مرکز در این عرصه علمی است.

شایان ذکر است با توجه به حجم بالای سوالات ورودی مرکز ملی پاسخگویی، سالهاست مرکز از این فن آوری استفاده کرده و توسعه فعالیت ها در این عرصه بطور پیوسته در دستور کار بخش فن آوری مرکز می باشد.