به گزارش مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، مدیر پروژه ربات پاسخگوی هوشمند «دین‌دان» با تشریح روند طراحی این سامانه اظهار داشت: این ربات افزون بر پاسخگویی به پرسش‌های دینی، انواع خطاهای نوشتاری و شکل‌های گوناگون بیان کاربران را نیز فراگرفته و بدون هرگونه وابستگی به سرویس‌های خارجی فعالیت می‌کند.

وی افزود: زمانی که این فناوری هنوز در جامعه به شکل امروزی فراگیر نشده بود و حتی چت‌بات‌ها نیز به صورت فعلی مطرح نبودند، هدف مرکز از ابتدا آن بود که فرایند پاسخگویی مرکز را مکانیزه و هوشمند کند.

مدیر فناوری اطلاعات مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی ادامه داد: هر پرسش از لحظه ورود به مرکز تا زمانی که پاسخ آن در اختیار کاربر قرار می‌گیرد، مراحل متعددی را طی می‌کند و هدف نخست ما هوشمندسازی این مسیر و سپردن بخشی از فعالیت‌هایی که پیشتر توسط نیروی انسانی انجام می‌شد، به هوش مصنوعی بود.

شیردل گفت: نخستین سرویسی که در این مسیر طراحی کردیم، «مقسم هوشمند» نام داشت. پرسش‌های واردشده به مرکز باید توسط گروه‌های تخصصی مرتبط پاسخ داده شوند و پیش از این، ارجاع سؤال به گروه تخصصی توسط نیروی انسانی صورت می‌گرفت، اما با راه‌اندازی این سرویس، هوش مصنوعی پرسش را به‌طور هوشمند تشخیص داده و به گروه تخصصی مربوط ارجاع می‌دهد.

وی با اشاره به دومین سرویس هوشمند مرکز بیان کرد: سرویس دوم، «مشابهت‌یاب معنایی» بود. مرکز از سال‌های گذشته قابلیت جست‌وجوی لفظی را در اختیار داشت، اما جست‌وجوی معنایی که بتواند بر اساس مفهوم سؤال، پاسخ‌های مرتبط را بیابد و پیشنهاد کند، وجود نداشت.

مدیر پروژه «دین‌دان» اضافه کرد: با راه‌اندازی مشابهت‌یاب معنایی، هنگامی که پرسش وارد مرکز می‌شود، سیستم مفهوم آن را بررسی کرده و پاسخ‌های مشابه و مرتبط را به کارشناس پیشنهاد می‌دهد تا کارشناس بتواند از آن‌ها برای پاسخگویی به سؤال استفاده کند یا در صورت نیاز، محتوای مرتبط را مستقیماً در اختیار کاربر قرار دهد.

شیردل ادامه داد: در فرایند پاسخگویی مرکز، فعالیت‌هایی همچون پروفایل‌سازی کاربران و برچسب‌گذاری سؤالات نیز وجود داشت که برای انجام آن‌ها نیاز به ورود اطلاعات توسط کارشناس بود. برای این بخش نیز سرویس هوشمندی طراحی شد تا بر اساس محتوای سؤال، برچسب‌های مرتبط را به‌صورت خودکار پیشنهاد کند.

وی گفت: در این فرایند، اطلاعاتی مانند جنسیت و سن پرسشگر و نیز مفاهیم و موضوعات موجود در متن سؤال استخراج می‌شود و دیگر نیازی نیست کارشناس همه این اطلاعات را به‌صورت دستی وارد کند؛ بلکه سیستم پیشنهادها را ارائه می‌دهد و تأیید کارشناس برای نهایی شدن آن کافی است.

مدیر فناوری اطلاعات مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی یکی دیگر از مراحل توسعه این خدمات را «خلاصه‌سازی هوشمند» عنوان کرد و افزود: در این مرحله، اگر برای یک سؤال، برای نمونه پنج پاسخ مشابه یا پیشنهادی وجود داشته باشد، سیستم می‌تواند محتوای آن‌ها را خلاصه کرده و جمع‌بندی‌ای در اختیار کارشناس قرار دهد تا فرایند پاسخگویی با سرعت و دقت بیشتری انجام شود.

شیردل تصریح کرد: به‌طور کلی، در این مرحله هم فرایند پاسخگویی مرکز را هوشمند کردیم و هم دستیار هوشمندی برای کارشناسان فراهم آوردیم تا بخشی از کارهای زمان‌بر را انجام دهد و کارشناس با تمرکز بیشتری به اصل پاسخگویی بپردازد.

وی ادامه داد: در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ با ترکیب این سرویس‌ها، یک مدل زبانی اختصاصی برای پاسخگویی طراحی و یک چت‌بات تخصصی راه‌اندازی کردیم که خروجی آن ربات پاسخگوی هوشمند «دین‌دان» است.

مدیر پروژه «دین‌دان» با تأکید بر اختصاصی بودن این سامانه گفت: این مدل زبانی اختصاصی با داده‌های ویژه مرکز آموزش دیده و پرورش یافته است و به همین دلیل می‌تواند در حوزه پاسخگویی به سؤالات دینی، با حجم بالای داده و کیفیت مناسب پاسخ ارائه کند.

شیردل افزود: یکی از ویژگی‌های مهم این سامانه، استقلال آن از سرویس‌های خارجی است. برخلاف بسیاری از سرویس‌هایی که امروز در سامانه‌های گوناگون مورد استفاده قرار می‌گیرند و برای ارائه خدمات هوش مصنوعی به سرویس‌های خارجی وابسته‌اند، ما این فرایند را در داخل مجموعه بومی‌سازی کرده‌ایم.

وی بیان کرد: تمام سرویس‌هایی که در این مسیر طراحی شده‌اند، در اختیار کاربران قرار گرفته و خروجی نهایی آن‌ها در قالب «دین‌دان» به‌عنوان یک چت‌بات پاسخگوی هوشمند ارائه شده است.

مدیر فناوری اطلاعات مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی درباره قابلیت‌های «دین‌دان» گفت: این سامانه می‌تواند گروه تخصصی مرتبط با سؤال را تشخیص دهد و همچنین یک پرسش را از جنبه‌های گوناگون بررسی و پاسخگویی کند؛ بنابراین اگر یک سؤال به چند حوزه تخصصی مرتبط باشد، پاسخ آن صرفاً از منظر یک گروه تخصصی ارائه نمی‌شود و می‌تواند ابعاد مختلف سؤال را پوشش دهد.

شیردل یکی دیگر از قابلیت‌های این سامانه را تولید پاسخ‌های متنوع عنوان کرد و گفت: اگر کاربر یک سؤال تکراری را در زمان‌های گوناگون مطرح کند، به دلیل مولد بودن سیستم، پاسخ‌ها الزاماً با یک لحن و عبارت ثابت ارائه نمی‌شوند و هوش مصنوعی می‌تواند پاسخ‌های متفاوتی را در اختیار کاربر قرار دهد.

وی افزود: در عین حال، تلاش شده است لحن و ادبیات مورد استفاده در پاسخ‌های «دین‌دان» با لحن کارشناسان مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی هماهنگ باشد و این سامانه با استفاده از داده‌های مرکز، شیوه بیان و ادبیات پاسخگویی کارشناسان را نیز آموزش دیده است.

مدیر پروژه «دین‌دان» در بخش دیگری از سخنان خود به آموزش سامانه برای شناسایی خطاهای نوشتاری کاربران اشاره کرد و گفت: یکی از کارهایی که انجام داده‌ایم، آموزش انواع شکل‌های نادرست نوشتن واژه‌ها بر اساس پرسش‌های واقعی مردم بوده است.

شیردل ادامه داد: برای نمونه، ممکن است کاربر واژه «زکات» را با شکل‌های مختلف و حتی با حروف یا ترکیب‌های نادرست تایپ کند. نمونه‌هایی مانند نوشتن این واژه با حروف اشتباه یا شکل‌های متفاوت در داده‌های واقعی کاربران وجود داشته و همه این موارد به سامانه آموزش داده شده است.

وی تأکید کرد: بنابراین کاربر لازم نیست حتماً سؤال خود را با ادبیات رسمی، دقیق و بدون خطای تایپی مطرح کند؛ «دین‌دان» تلاش می‌کند مفهوم سؤال را از میان شکل‌های گوناگون نوشتاری تشخیص دهد و پاسخ مناسب را ارائه کند.

مدیر فناوری اطلاعات مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی خاطرنشان کرد: مسیر طراحی این سامانه از یک چت‌بات ساده آغاز نشده است، بلکه مجموعه‌ای از سرویس‌های هوشمند به‌تدریج در فرایند پاسخگویی مرکز ایجاد شده و در نهایت با ترکیب این خدمات، «دین‌دان» به‌عنوان سامانه پاسخگوی هوشمند سؤالات دینی شکل گرفته است.

آدرس سامانه دین دان https://my.pasokhgoo.ir/din-dan

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با تشریح روند ۱۸ ساله فعالیت این مرکز در عرصه پاسخگویی به پرسش‌های دینی گفت: هوش مصنوعی «دین‌دان» اکنون روزانه حدود ۳ هزار پرسش را پاسخ می‌دهد و میزان اتقان و انطباق پاسخ‌های آن با پاسخ‌های کارشناسی حدود ۹۵ درصد است.

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر احمد اولیائی رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، امروز دوشنبه ۱۶ شهریورماه در نشست خبری معرفی سامانه پاسخگویی هوشمند به سوالات دینی که در سالن جلسات این مرکز برگزار شد، با اشاره به سابقه فعالیت این مرکز اظهار کرد: مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی حدود ۱۸ سال سابقه فعالیت دارد و طی این مدت مسیر دشواری را برای توسعه و گسترش شیوه‌های پاسخگویی به پرسش‌های دینی طی کرده است.

وی افزود: این مرکز در طول این سال‌ها تلاش کرده است متناسب با تغییرات اجتماعی و فناوری و شیوه‌های جدید ارتباط مردم، ابزارها و قالب‌های مختلفی را برای پاسخگویی به پرسش‌های دینی فراهم کند.

فعالیت مرکز در ۸ گروه علمی و ۹ قالب پاسخگویی

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به ساختار علمی مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی گفت: این مرکز اکنون در هشت گروه علمی شامل کلام و اعتقادات، فقه و احکام شرعی، قرآن و حدیث، تاریخ و سیره، مشاوره و روان‌شناسی، سیاسی ـ اجتماعی و اخلاق و تربیت فعالیت می‌کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی ادامه داد: پاسخگویی به پرسش‌ها نیز در قالب‌های مختلف انجام می‌شود و مرکز از شیوه‌های تلفنی، مکتوب، آفلاین، آنلاین، بات‌ها در پیام‌رسان‌ها، ایمیل، هوش مصنوعی، صندوق صوتی و پیامک برای دریافت و پاسخگویی به سوالات استفاده می‌کند.

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی با اشاره به حجم بالای مراجعه مردم به این مرکز اظهار کرد: به‌طور میانگین روزانه حدود ۱۲ هزار پرسش توسط پاسخگویان مرکز پاسخ داده می‌شود. با وجود این حجم از پاسخگویی، تقریباً به همین میزان نیز پرسش وجود دارد که امکان پاسخگویی به همه آنها فراهم نیست و کمبود پاسخگو و برخی محدودیت‌های بودجه‌ای، نرم‌افزاری و سخت‌افزاری از جمله عواملی است که اجازه پاسخگویی به تمام پرسش‌های دریافتی را نمی‌دهد.

«دین‌دان»؛ سامانه ای مبتنی بر هوش مصنوعی

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی با اشاره به ورود هوش مصنوعی به فرآیند پاسخگویی دینی تصریح کرد: بخشی از پاسخ‌های مرکز توسط هوش مصنوعی «دین‌دان» ارائه می‌شود و این سامانه می‌تواند تحول مهمی در عرصه پاسخگویی دینی مبتنی بر فناوری هوش مصنوعی ایجاد کند.

وی با بیان اینکه نسل نوجوان و جوان بیش از گذشته از ابزارهای دیجیتال استفاده می‌کند، گفت: در سال‌های گذشته تلاش شده بود پاسخگویی دینی در بسترهای آفلاین، آنلاین و گفت‌وگوهای مجازی متناسب با این نیاز انجام شود، اما هوش مصنوعی به‌عنوان یک ابزار به‌روز می‌تواند در قالب دستیار و یک سیستم پاسخگو، ظرفیت جدیدی را در این حوزه ایجاد کند.

آغاز پروژه هوشمندسازی پاسخگویی در سال ۱۳۹۸

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی با اشاره به سابقه راه‌اندازی «دین‌دان» اظهار کرد: پروژه بلندمدت هوشمندسازی پاسخگویی در سال ۱۳۹۸ کلید خورد و در ادامه نیز این سامانه توسعه یافت و رونمایی شد و اکنون فرآیند تقویت آن همچنان ادامه دارد.

وی افزود: «دین‌دان» به مرحله‌ای رسیده است که می‌توان ظرفیت‌ها و دستاوردهای آن را مجدداً معرفی و در سطح کشور تبلیغ کرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی با اشاره به محدودیت تبلیغات عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی بیان کرد: مرکز در بخش تلفنی طی حدود پنج سال گذشته تبلیغات نداشته است؛ زیرا حتی یک تبلیغ کوچک در سطح کشور می‌تواند حجم بسیار زیادی از پرسش‌ها را به سمت مرکز هدایت کند و با توجه به ظرفیت موجود، امکان پاسخگویی به تمام این پرسش‌ها وجود ندارد.

«دین‌دان» بدون افزایش متناسب نیروی انسانی قابل توسعه است

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی با بیان اینکه شرایط هوش مصنوعی «دین‌دان» متفاوت است، گفت: امکان توسعه و تبلیغ این سامانه بدون نگرانی از افزایش متناسب نیاز به نیروی انسانی وجود دارد.

وی افزود: این سامانه اکنون روزانه حدود ۳ هزار پرسش را پاسخ می‌دهد و ظرفیت پاسخگویی آن معادل فعالیت حدود ۵۰ تا ۷۰ پاسخگو برآورد می‌شود.

اتقان پاسخ‌های «دین‌دان» حدود ۹۵ درصد است

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی با اشاره به میزان اعتماد مرکز به پاسخ‌های این سامانه عنوان کرد: میزان اتقان و انطباق پاسخ‌های «دین‌دان» با پاسخ‌های کارشناسی حدود ۹۵ درصد است. پاسخگویی سامانه به‌صورت مستمر رصد می‌شود و اگر اشکالی در عملکرد سامانه مشاهده شود، به‌صورت روزانه بررسی و اصلاح خواهد شد.

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی درباره فرآیند به‌روزرسانی این سامانه نیز گفت: هر ۲۴ ساعت یک‌بار پرسش‌هایی که در قالب‌های مختلف در مرکز مطرح شده‌اند، از تماس‌های تلفنی گرفته تا سایر شیوه‌های دریافت پرسش، در اختیار هوش مصنوعی قرار می‌گیرند و سامانه هر شب با این مجموعه پرسش‌ها به‌روزرسانی می‌شود.

«دین‌دان» هوش مصنوعی کاملاً بومی است

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی یکی از ویژگی‌های مهم «دین‌دان» را استقلال آن از منابع و سامانه‌های بیرونی دانست و خاطرنشان کرد: این هوش مصنوعی کاملاً بومی است و به دیگر هوش‌ها، موتورهای جست‌وجو، سامانه‌ها و منابع بیرونی متصل نیست. استقلال سامانه از منابع و سامانه‌های بیرونی، یکی از ویژگی‌های مهم «دین‌دان» در فرآیند پاسخگویی به سوالات دینی است.

تأمین تجهیزات سخت‌افزاری؛ یکی از چالش‌های توسعه هوش مصنوعی

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در ادامه با اشاره به چالش‌های توسعه هوش مصنوعی در نهادهای دینی گفت: یکی از مشکلات موجود، توزیع نابرابر امکانات سخت‌افزاری است و در حال حاضر تأمین تجهیزات مورد نیاز برای توسعه هوش مصنوعی با چالش جدی روبه‌رو است.

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی افزود: برای نمونه، قیمت یک GPU که سال گذشته حدود ۵ میلیارد تومان بوده، اکنون به حدود ۱۲ میلیارد تومان رسیده است.

وی ادامه داد: اضافه شدن هر کارت گرافیک می‌تواند سرعت هوش مصنوعی مرکز و کیفیت خدمات‌دهی آن را به میزان قابل توجهی افزایش دهد، اما تأمین این تجهیزات به دلیل هزینه بالا دشوار است.

ضرورت توزیع متوازن امکانات میان نهادهای دینی

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به مسئله بودجه اظهار کرد: در برخی مراکز، امکانات سخت‌افزاری بیشتری وجود دارد که ممکن است به‌طور کامل مورد استفاده قرار نگیرد.

اولیائی افزود: اگر امکانات میان نهادهای دینی به شکل متوازن‌تری توزیع شود، می‌تواند کمک ویژه‌ای به مراکزی مانند مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی کند؛ چراکه در شرایط فعلی حجم زیادی از پرسش‌ها به سمت این مرکز روانه می‌شود.

حذف پاسخگوی انسانی در دستور کار نیست

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی درباره چشم‌انداز آینده مرکز تأکید کرد: هدف مرکز حذف پاسخگوی انسانی نیست و ارتباط روحانیت با مردم همچنان برای مجموعه موضوعیت دارد. حتی اگر «دین‌دان» در آینده روزانه ۵۰ هزار پرسش را پاسخ دهد، پاسخگویان تلفنی و انسانی مرکز حذف نخواهند شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی گفت: مأموریت مرکز تنها پاسخ دادن به یک پرسش و پایان دادن به ارتباط با پرسشگر نیست، بلکه گفت‌وگو با مخاطب، طرح سوالات اکتشافی، ارجاع به بخش‌های دیگر و حرکت به سمت حل مسئله نیز در فرآیند پاسخگویی دنبال می‌شود.

حفظ کارکرد ویژه روحانیت در کنار توسعه هوش مصنوعی

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی ادامه داد: در کنار استفاده از هوش مصنوعی، تلاش می‌شود کارکرد ویژه روحانیت در حوزه پاسخگویی و تبلیغ دینی حفظ شود و چشم‌انداز مرکز نیز پاسخگویی مطلق در بستر هوش مصنوعی نیست.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی افزود: هدف این است که هوش مصنوعی در کنار کارشناسان قرار گیرد و با پاسخگویی به سوالات سطحی و تکراری، فرصت بیشتری برای پاسخگویان حرفه‌ای و طلاب فاضل فراهم شود تا آنان بتوانند روی پرسش‌های جدی‌تر و مسائل پیچیده‌تر تمرکز کنند.

وی تأکید کرد: از یک سو نمی‌خواهیم پرسش‌های ساده و تکراری، ظرفیت پاسخگویان حرفه‌ای را متوقف کند و از سوی دیگر نیز قرار نیست تمام فرآیند پاسخگویی مرکز به هوش مصنوعی واگذار شود؛ این ملاحظه در طراحی و توسعه مسیر آینده مرکز جدی است.

تلاش برای پیشتازی در پاسخگویی هوشمند دینی

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی با اشاره به چشم‌انداز فناوری مرکز اظهار کرد: در عصر دیجیتال تلاش می‌کنیم در حوزه پاسخگویی هوشمند حرف اول را بزنیم و از ظرفیت بومی، مهندسان و نیروهای متخصصی که با انگیزه دینی و احساس رسالت در دفتر تبلیغات اسلامی و مرکز فعالیت می‌کنند، استفاده کنیم.

وی خاطرنشان کرد: بسیاری از این نیروهای متخصص در خارج از مجموعه و در شرکت‌های خصوصی فناوری نیز فرصت‌های کاری دارند، اما به دلیل پیوند فعالیت این مرکز با امر پاسخگویی و تبلیغ دینی، در این مجموعه حضور یافته و در مسیر توسعه فناوری پاسخگویی دینی فعالیت می‌کنند.

«دین‌دان» می‌تواند در خدمت دیگر نهادها قرار گیرد

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی در پایان گفت: چشم‌انداز مرکز این است که به یک منبع سریع، معتبر و مبتنی بر فناوری و هوش مصنوعی برای انتشار و پاسخگویی به معارف دینی تبدیل شود. الگوریتم‌های یادگیری عمیقی که در هوش مصنوعی «دین‌دان» به کار گرفته شده است، در آینده می‌تواند در خدمت دیگر نهادها نیز قرار بگیرد.

آدرس دین دان https://my.pasokhgoo.ir/din-dan