پرسش:
با افرادی که بی حیاء و بیپروا هستند، چگونه رفتار کنیم؟ (شیوه مواجهه)
حیا، بهعنوان یک ارزش اخلاقی والا، نقش مهمی در حفظ سلامت فردی و اجتماعی ایفا میکند. فقدان حیا و بروز رفتارهای بیپروا میتواند زمینهساز آسیبهای گوناگون گردد. ازاینرو، نحوه مواجهه با افرادی که فاقد این ویژگی هستند، از اهمیت ویژهای برخوردار است. در آموزههای اسلامی، ضمن تأکید بر اهمیت حیا، راهکارهایی برای مواجهه با افراد بیحیا ارائه شده است که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.
1. تذکر و نصیحت مشفقانه
اولین گام در مواجهه با افراد بیحیا، تذکر و نصیحت دلسوزانه است. این تذکر باید با لحنی ملایم و بهدوراز تحقیر و سرزنش باشد. هدف از این تذکر، آگاهسازی فرد از پیامدهای رفتارش و دعوت او به بازگشت به مسیر درست است: قرآن کریم دراینباره میفرماید:
«با حکمت و اندرز نیکو به راه پروردگارت دعوت کن و با آنان به [شیوهای] که نیکوتر است، مجادله نما. در حقیقت، پروردگارت خود داناتر است به کسی که از راه او منحرف شده و او به راهیافتگان [نیز] داناتر است.» (1)
البته در این تذکر دادن حتماً بهتر است که مردان و مسئولان خانوادهها خطاب قرار گیرند. امیرالمؤمنین علیهالسلام دراینباره مردان را خطاب قرار داده است:
«ای مردم عراق؛ خبر یافتم که زنان شما در راهها پهلو به پهلوی مردان میزنند آیا شرم نمیکنید؟ و آیا شما (مردان) حیا نمیکنید و غیرت نمیورزید، زنانتان به بازارها رفته و مزاحم بیماردلان میگردند.» (2)
این بیان نشان میدهد در تذکر لازم نیست مستقیم به خود فرد تذکر دهید گاهی به مسئول خانواده که مردان هستند بگویید اثر بیشتری دارد.
2. اعراض و دوری گزینی
درصورتیکه تذکر و نصیحت مؤثر واقع نشود، میتوان از روش اعراض و دوریگزینی استفاده کرد. این روش به معنای قطع کامل رابطه نیست، بلکه به معنای کاهش ارتباط و عدم حضور در موقعیتهایی است که فرد بیحیا در آن حضور دارد و احتمال بروز رفتارهای ناپسند وجود دارد. قرآن کریم دراینباره میفرماید:
«و هنگامیکه کسانی را دیدی که در [معنای] آیات ما به [انحراف و] یاوهسرایی میپردازند، از آنان روی بگردان تا به سخنی غیرازآن درآیند و اگر شیطان تو را به فراموشی انداخت، پس از توجه [به این موضوع] با قوم ستمکار منشین. »(3)
این روش برای وقتی است که نصیحتها بیفایده است و شخص اصرار بر بیحیایی دارد.
3. حفظ حریم و مرزهای شخصی
در مواجهه با افراد بیحیا، حفظ حریم و مرزهای شخصی از اهمیت ویژهای برخوردار است. باید بهطور قاطع و محکم، از ورود این افراد به حریم شخصی خود جلوگیری کرد و اجازه نداد که رفتارهای آنها باعث آزار و اذیت شود. این شامل محدود کردن اطلاعاتی است که با آنها به اشتراک گذارده و حدومرز برای تعاملاتتان تعیین میکنید. اگر کسی مواظب حریمهای شخصیاش باشد این افراد بیحیا کمتر میتوانند به انسان صدمه بزنند.
4. برخورد قانونی و گزارش به نهادهای مسئول
گاهی دیده میشود که فرد یا افرادی عامدانه و بدون توجه به تذکرات به ترویج بیحیایی در جامعه مشغول هستند. علیرغم تذکرات مشغول ترویج بیحیایی هستند و آثار منفیشان روی جامعه ملموس است. در اینجا تذکر به خودشان یا دوری از آنها یا حفظ حریم کافی نیست. باید با گزارش به نهادهای مسئول مطالبه برخورد قانونی با این افراد بشود. مخصوصاً در کشور اسلامی ایران که قانون در این زمینه وجود دارد. مثلاً اگر کسی در مغازه یا شرکت یا محل کسبوکارش ترویج بیحیایی میکند به اداره اصناف و تعزیرات میتوان شکایت کرد. در فضای مجازی هم همینطور است. گاهی کسی در حال ترویج بیحیایی در صفحه شخصی یا گروه یا کانال خویش است. در این موارد هم باید با گزارش دادن به مسئولان و متصدیان امر جهت جلوگیری از رواج بیبندوباری تلاش کرد.
نتیجهگیری:
مواجهه با افراد بیحیا و بیپروا، نیازمند صبر، حکمت و درایت است. با بهکارگیری راهکارهای ارائهشده در آموزههای اسلامی، میتوان ضمن حفظ ارزشهای اخلاقی، از آسیبهای احتمالی ناشی از رفتارهای ناپسندِ این افراد جلوگیری کرد. تذکر مشفقانه، آنهم به مسئول خانواده، اعراض و دوری گزینی از افراد بیحیا، حفظ حریم شخصی و شکایت به نهاد های مسئول ابزارهایی هستند که میتوانند در این مسیر یاریگر ما باشد.
پینوشتها:
1. «ادْعُ إِلَى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَالْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِیلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ.» سوره نحل، آیه ۱۲۵
2. «یَا أَهْلَ الْعِرَاقِ نُبِّئْتُ أَنَّ نِسَاءَکُمْ یُدَافِعْنَ الرِّجَالَ فِی الطَّرِیقِ أَ مَا تَسْتَحْیُونَ. ... أَ مَا تَسْتَحْیُونَ وَ لَا تَغَارُونَ نِسَاءَکُمْ یَخْرُجْنَ إِلَى الْأَسْوَاقِ وَ یُزَاحِمْنَ الْعُلُوجَ.» کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ ق. ج 5، ص 537
3. «وَإِذَا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى یَخُوضُوا فِی حَدِیثٍ غَیْرِهِ وَإِمَّا یُنسِیَنَّکَ الشَّیْطَانُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْرَى مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ.» انعام، آیه ۶۸
