پرسش:
آیات قرآن کریم مرتبط با غدیر و اعلان ولایت امام علی علیهالسلام کدماند؟
پاسخ:
درباره ولایت امام علی علیهالسلام، آیات زیادی داریم، ولی با توجه به سؤال که در خصوص غدیر و آیات مرتبط با آن است میتوان به موارد ذیل اشاره نمود:
آیه ابلاغ رسالت است که در سال دهم هجری و سال آخر حیات پیامبر صلیالله علیه و آله و در حال بازگشت از آخرین حج پیامبر (حجهالوداع) نازل شده است:
«یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرین»؛ اى پیامبر! آن چه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است، کاملاً (به مردم) برسان! و اگر نکنى، رسالت او را انجام ندادهای! خداوند تو را از (خطرات احتمالى) مردم، نگاه میدارد؛ و خداوند، جمعیت کافران (لجوج) را هدایت نمیکند.[1]
آیه اکمال دین است که پس از اعلام عمومی ولایت و جانشینی حضرت علی علیهالسلام، این آیه نازل شد:
﴿... الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْ دینِکُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دینا...﴾؛ امروز، کافران از (زوال) آیین شما، مأیوس شدند؛ بنابراین، از آنها نترسید! و از (مخالفت) من بترسید! امروز، دین شما را کامل کردم؛ و نعمت خود را بر شما تمام نمودم؛ و اسلام را به عنوان آیین (جاودان) شما پذیرفتم.[2]
نکته: این آیه بنا به حکمتها و مصالحی و به دستور الهی و توسط پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله در بین آیه 3 سوره مبارکه «مائده» قرار داده شده است.
آیه سوم:
از آیات نازل شده مرتبط با واقعه غدیر، آیات ابتدایی سوره مبارکه «معارج» است:
﴿ سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ * لِلْکافِرینَ لَیْسَ لَهُ دافِعٌ﴾؛ تقاضا کنندهای تقاضاى عذابى کرد که واقع شد. این عذاب مخصوص کافران است و هیچ کس نمیتواند آن را دفع کند.[3]
شأن نزول آیه فوق در روایتی از امام صادق علیهالسلام از اجداد بزرگوارشان چنین آمده:
چون پیامبر صلیالله علیه و آله على علیهالسلام را در روز غدیر خم منصوب به خلافت کرد و فرمود: «هر که من مولاى اویم پس على مولاى اوست» و این در عالم پراکنده و به گوش همه رسید؛ «نعمان بن حرث فهرى» وارد بر رسول خدا صلیالله علیه و آله گردید و گفت ما را امر نمودى که شهادت بر توحید و یکتایى خدا داده و بگوییم لا اله الّا اللَّه و این که تو پیامبرى، ما هم اطاعت کردیم؛ پس ما را فرمان جهاد و حج و روزه و نماز و زکات دادی، ما پذیرفتیم؛ آن گاه راضى نشدى تا این جوان (اشاره به حضرت علی علیهالسلام) را تعیین به خلافت و وصایت خود نمودى و گفتى: من کنت مولاه فعلّى مولاه؛ پس این کار از ناحیه تو است یا از طرف خداست؟
پیامبر صلیالله علیه و آله فرمودند: قسم به خدایى که جز او خدایى نیست، این کار از طرف خدا و امر اوست.
پس «نعمان بن حرث» پشت بر پیامبر کرده و این آیه را میخواند: «اللّهُمَّ إِنْ کانَ هذا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِک فَأَمْطِرْ عَلَینا حِجارَهً مِنَ السَّماءِ»؛ بار خدایا اگر این کار حق و از طرف تو است، پس ببار بر ما سنگى از آسمان،[4] پس خداوند سنگى بر سر او زد و او را کشت و آیه ﴿سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ... ﴾؛ را نازل فرمود.[5]
نکته:
برخلاف آیات اول و دوم که در روز غدیر نازل شدهاند، آیه سوم، روز غدیر نازل نشده است، ولی در خصوص واقعه روز غدیر است.
پی نوشت ها:
[1]. سوره مائده، آیه 67.
[2]. سوره مائده، آیه 3.
[3]. سوره معارج، آیه 1 و 2.
[4]. سوره انفال، آیه 32.
[5] . طبرسی، فضل بن حسن، مجمعالبیان فی تفسیر القرآن، ج 10، ص 530؛ حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج 5، ص 411.
