رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با تشریح روند ۱۸ ساله فعالیت این مرکز در عرصه پاسخگویی به پرسش‌های دینی گفت: هوش مصنوعی «دین‌دان» اکنون روزانه حدود ۳ هزار پرسش را پاسخ می‌دهد و میزان اتقان و انطباق پاسخ‌های آن با پاسخ‌های کارشناسی حدود ۹۵ درصد است.

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر احمد اولیائی رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، امروز دوشنبه ۱۶ شهریورماه در نشست خبری معرفی سامانه پاسخگویی هوشمند به سوالات دینی که در سالن جلسات این مرکز برگزار شد، با اشاره به سابقه فعالیت این مرکز اظهار کرد: مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی حدود ۱۸ سال سابقه فعالیت دارد و طی این مدت مسیر دشواری را برای توسعه و گسترش شیوه‌های پاسخگویی به پرسش‌های دینی طی کرده است.

وی افزود: این مرکز در طول این سال‌ها تلاش کرده است متناسب با تغییرات اجتماعی و فناوری و شیوه‌های جدید ارتباط مردم، ابزارها و قالب‌های مختلفی را برای پاسخگویی به پرسش‌های دینی فراهم کند.

فعالیت مرکز در ۸ گروه علمی و ۹ قالب پاسخگویی

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به ساختار علمی مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی گفت: این مرکز اکنون در هشت گروه علمی شامل کلام و اعتقادات، فقه و احکام شرعی، قرآن و حدیث، تاریخ و سیره، مشاوره و روان‌شناسی، سیاسی ـ اجتماعی و اخلاق و تربیت فعالیت می‌کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی ادامه داد: پاسخگویی به پرسش‌ها نیز در قالب‌های مختلف انجام می‌شود و مرکز از شیوه‌های تلفنی، مکتوب، آفلاین، آنلاین، بات‌ها در پیام‌رسان‌ها، ایمیل، هوش مصنوعی، صندوق صوتی و پیامک برای دریافت و پاسخگویی به سوالات استفاده می‌کند.

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی با اشاره به حجم بالای مراجعه مردم به این مرکز اظهار کرد: به‌طور میانگین روزانه حدود ۱۲ هزار پرسش توسط پاسخگویان مرکز پاسخ داده می‌شود. با وجود این حجم از پاسخگویی، تقریباً به همین میزان نیز پرسش وجود دارد که امکان پاسخگویی به همه آنها فراهم نیست و کمبود پاسخگو و برخی محدودیت‌های بودجه‌ای، نرم‌افزاری و سخت‌افزاری از جمله عواملی است که اجازه پاسخگویی به تمام پرسش‌های دریافتی را نمی‌دهد.

«دین‌دان»؛ سامانه ای مبتنی بر هوش مصنوعی

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی با اشاره به ورود هوش مصنوعی به فرآیند پاسخگویی دینی تصریح کرد: بخشی از پاسخ‌های مرکز توسط هوش مصنوعی «دین‌دان» ارائه می‌شود و این سامانه می‌تواند تحول مهمی در عرصه پاسخگویی دینی مبتنی بر فناوری هوش مصنوعی ایجاد کند.

وی با بیان اینکه نسل نوجوان و جوان بیش از گذشته از ابزارهای دیجیتال استفاده می‌کند، گفت: در سال‌های گذشته تلاش شده بود پاسخگویی دینی در بسترهای آفلاین، آنلاین و گفت‌وگوهای مجازی متناسب با این نیاز انجام شود، اما هوش مصنوعی به‌عنوان یک ابزار به‌روز می‌تواند در قالب دستیار و یک سیستم پاسخگو، ظرفیت جدیدی را در این حوزه ایجاد کند.

آغاز پروژه هوشمندسازی پاسخگویی در سال ۱۳۹۸

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی با اشاره به سابقه راه‌اندازی «دین‌دان» اظهار کرد: پروژه بلندمدت هوشمندسازی پاسخگویی در سال ۱۳۹۸ کلید خورد و در ادامه نیز این سامانه توسعه یافت و رونمایی شد و اکنون فرآیند تقویت آن همچنان ادامه دارد.

وی افزود: «دین‌دان» به مرحله‌ای رسیده است که می‌توان ظرفیت‌ها و دستاوردهای آن را مجدداً معرفی و در سطح کشور تبلیغ کرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی با اشاره به محدودیت تبلیغات عمومی مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی بیان کرد: مرکز در بخش تلفنی طی حدود پنج سال گذشته تبلیغات نداشته است؛ زیرا حتی یک تبلیغ کوچک در سطح کشور می‌تواند حجم بسیار زیادی از پرسش‌ها را به سمت مرکز هدایت کند و با توجه به ظرفیت موجود، امکان پاسخگویی به تمام این پرسش‌ها وجود ندارد.

«دین‌دان» بدون افزایش متناسب نیروی انسانی قابل توسعه است

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی با بیان اینکه شرایط هوش مصنوعی «دین‌دان» متفاوت است، گفت: امکان توسعه و تبلیغ این سامانه بدون نگرانی از افزایش متناسب نیاز به نیروی انسانی وجود دارد.

وی افزود: این سامانه اکنون روزانه حدود ۳ هزار پرسش را پاسخ می‌دهد و ظرفیت پاسخگویی آن معادل فعالیت حدود ۵۰ تا ۷۰ پاسخگو برآورد می‌شود.

اتقان پاسخ‌های «دین‌دان» حدود ۹۵ درصد است

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی با اشاره به میزان اعتماد مرکز به پاسخ‌های این سامانه عنوان کرد: میزان اتقان و انطباق پاسخ‌های «دین‌دان» با پاسخ‌های کارشناسی حدود ۹۵ درصد است. پاسخگویی سامانه به‌صورت مستمر رصد می‌شود و اگر اشکالی در عملکرد سامانه مشاهده شود، به‌صورت روزانه بررسی و اصلاح خواهد شد.

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی درباره فرآیند به‌روزرسانی این سامانه نیز گفت: هر ۲۴ ساعت یک‌بار پرسش‌هایی که در قالب‌های مختلف در مرکز مطرح شده‌اند، از تماس‌های تلفنی گرفته تا سایر شیوه‌های دریافت پرسش، در اختیار هوش مصنوعی قرار می‌گیرند و سامانه هر شب با این مجموعه پرسش‌ها به‌روزرسانی می‌شود.

«دین‌دان» هوش مصنوعی کاملاً بومی است

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی یکی از ویژگی‌های مهم «دین‌دان» را استقلال آن از منابع و سامانه‌های بیرونی دانست و خاطرنشان کرد: این هوش مصنوعی کاملاً بومی است و به دیگر هوش‌ها، موتورهای جست‌وجو، سامانه‌ها و منابع بیرونی متصل نیست. استقلال سامانه از منابع و سامانه‌های بیرونی، یکی از ویژگی‌های مهم «دین‌دان» در فرآیند پاسخگویی به سوالات دینی است.

تأمین تجهیزات سخت‌افزاری؛ یکی از چالش‌های توسعه هوش مصنوعی

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در ادامه با اشاره به چالش‌های توسعه هوش مصنوعی در نهادهای دینی گفت: یکی از مشکلات موجود، توزیع نابرابر امکانات سخت‌افزاری است و در حال حاضر تأمین تجهیزات مورد نیاز برای توسعه هوش مصنوعی با چالش جدی روبه‌رو است.

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی افزود: برای نمونه، قیمت یک GPU که سال گذشته حدود ۵ میلیارد تومان بوده، اکنون به حدود ۱۲ میلیارد تومان رسیده است.

وی ادامه داد: اضافه شدن هر کارت گرافیک می‌تواند سرعت هوش مصنوعی مرکز و کیفیت خدمات‌دهی آن را به میزان قابل توجهی افزایش دهد، اما تأمین این تجهیزات به دلیل هزینه بالا دشوار است.

ضرورت توزیع متوازن امکانات میان نهادهای دینی

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به مسئله بودجه اظهار کرد: در برخی مراکز، امکانات سخت‌افزاری بیشتری وجود دارد که ممکن است به‌طور کامل مورد استفاده قرار نگیرد.

اولیائی افزود: اگر امکانات میان نهادهای دینی به شکل متوازن‌تری توزیع شود، می‌تواند کمک ویژه‌ای به مراکزی مانند مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی کند؛ چراکه در شرایط فعلی حجم زیادی از پرسش‌ها به سمت این مرکز روانه می‌شود.

حذف پاسخگوی انسانی در دستور کار نیست

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی درباره چشم‌انداز آینده مرکز تأکید کرد: هدف مرکز حذف پاسخگوی انسانی نیست و ارتباط روحانیت با مردم همچنان برای مجموعه موضوعیت دارد. حتی اگر «دین‌دان» در آینده روزانه ۵۰ هزار پرسش را پاسخ دهد، پاسخگویان تلفنی و انسانی مرکز حذف نخواهند شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی گفت: مأموریت مرکز تنها پاسخ دادن به یک پرسش و پایان دادن به ارتباط با پرسشگر نیست، بلکه گفت‌وگو با مخاطب، طرح سوالات اکتشافی، ارجاع به بخش‌های دیگر و حرکت به سمت حل مسئله نیز در فرآیند پاسخگویی دنبال می‌شود.

حفظ کارکرد ویژه روحانیت در کنار توسعه هوش مصنوعی

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی ادامه داد: در کنار استفاده از هوش مصنوعی، تلاش می‌شود کارکرد ویژه روحانیت در حوزه پاسخگویی و تبلیغ دینی حفظ شود و چشم‌انداز مرکز نیز پاسخگویی مطلق در بستر هوش مصنوعی نیست.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی افزود: هدف این است که هوش مصنوعی در کنار کارشناسان قرار گیرد و با پاسخگویی به سوالات سطحی و تکراری، فرصت بیشتری برای پاسخگویان حرفه‌ای و طلاب فاضل فراهم شود تا آنان بتوانند روی پرسش‌های جدی‌تر و مسائل پیچیده‌تر تمرکز کنند.

وی تأکید کرد: از یک سو نمی‌خواهیم پرسش‌های ساده و تکراری، ظرفیت پاسخگویان حرفه‌ای را متوقف کند و از سوی دیگر نیز قرار نیست تمام فرآیند پاسخگویی مرکز به هوش مصنوعی واگذار شود؛ این ملاحظه در طراحی و توسعه مسیر آینده مرکز جدی است.

تلاش برای پیشتازی در پاسخگویی هوشمند دینی

حجت‌الاسلام والمسلمین اولیائی با اشاره به چشم‌انداز فناوری مرکز اظهار کرد: در عصر دیجیتال تلاش می‌کنیم در حوزه پاسخگویی هوشمند حرف اول را بزنیم و از ظرفیت بومی، مهندسان و نیروهای متخصصی که با انگیزه دینی و احساس رسالت در دفتر تبلیغات اسلامی و مرکز فعالیت می‌کنند، استفاده کنیم.

وی خاطرنشان کرد: بسیاری از این نیروهای متخصص در خارج از مجموعه و در شرکت‌های خصوصی فناوری نیز فرصت‌های کاری دارند، اما به دلیل پیوند فعالیت این مرکز با امر پاسخگویی و تبلیغ دینی، در این مجموعه حضور یافته و در مسیر توسعه فناوری پاسخگویی دینی فعالیت می‌کنند.

«دین‌دان» می‌تواند در خدمت دیگر نهادها قرار گیرد

رئیس مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی در پایان گفت: چشم‌انداز مرکز این است که به یک منبع سریع، معتبر و مبتنی بر فناوری و هوش مصنوعی برای انتشار و پاسخگویی به معارف دینی تبدیل شود. الگوریتم‌های یادگیری عمیقی که در هوش مصنوعی «دین‌دان» به کار گرفته شده است، در آینده می‌تواند در خدمت دیگر نهادها نیز قرار بگیرد.

آدرس دین دان https://my.pasokhgoo.ir/din-dan