پرسش:
چرا شیعه و سنی در تاریخ ولادت رسول خدا صلیالله علیه و آله اختلاف دارند بااینکه ولادت آن حضرت امری پوشیده و مورد غفلت جامعهی اسلامی نبوده است.
شیعه و اهل سنت اتفاق نظر دارند که ولادت حضرت محمد صلی¬الله علیه و آله در ماه ربیعالاول، سالی که به نام عامالفیل در تاریخ مشهور است به دنیا آمدهاند، اما در مورد روز ولادت پیامبر اکرم صلی¬الله علیه و آله اختلاف نظر دارند. عدم توجه اعراب در این دوره به ثبت جزئیات تولد افراد ازجمله پیامبر اکرم صلی¬الله علیه و آله در آن را میتوان یکی از دلائل اختلاف در تعیین روز دقیق ولادت آن حضرت دانست بر همین اساس گزارشهای متعددی در منابع شیعه و اهل سنت پیرامون روز تولد آن حضرت نقلشده است که دراینبین روز 12 ربیعالاول در بین اهل سنت و روز 17 ربیعالاول در بین شیعیان بهعنوان روز میلاد ایشان شهرت یافته است.
در این بخش ابتدا اسناد هر دو نقل قول در مورد روز تولد پیامبر اکرم صلی¬الله علیه و آله ذکر خواهد شد.
الف. دوازدهم ربیعالاول: این نظریه، میان اهل سنت مشهور است که ظاهراً کهنترین نص آن، مربوط به ابن اسحاق است که آرای او در بسیاری از اخبار سیره، رسمیت یافتهاند. عبارت ابن اسحاق، این است:
«ولد رسولالله صلی¬الله علیه و آله یوم الاثنین، لاثنتی عشره لیله خلت من شهر ربیع الاول، عام الفیل»؛ (1) رسول خدا صلی¬الله علیه و آله در روز دوشنبه، دوازدهم ربیعالاول عامالفیل متولد شد؛ و بیشتر منابع اهل سنت نیز از ابن اسحاق آن را نقل کردهاند.
در میان شیعیان؛ شیخ کلینی (ره) این نقل را در روز جمعه پذیرفته است:
«وُلِدَ النَّبِی صلی¬الله علیه و آله لِاثْنَتَی عَشْرَهَ لَیلَهً مَضَتْ مِنْ شَهْرِ رَبِیعٍ الْأَوَّلِ فِی عَامِ الْفِیلِ یوْمَ الْجُمُعَهِ...»؛ (2) پیامبر صلی¬الله علیه و آله در روز جمعه دوازدهم ربیعالاول عامالفیل متولد شد. مسعودی در «اثبات الوصیه»، روز ولادت پیامبر صلی¬الله علیه و آله را ابتدا دوم ربیعالاول و پس از آن، روز جمعه دوازدهم ربیعالاول دانسته و آن را صحیحتر میداند. (3)
ب. هفدهم ربیعالاول: مشهور میان شیعیان این است که تولد پیامبر اسلام صلی¬الله علیه و آله در هفدهم ربیعالاول است. (4) مستند این نظر روایتی است که شیخ طوسی به نقل از امام هادی علیه¬السلام ذکر کرده است.
(5) ازآنجاکه شیخ مفید نیز در کتاب المقنعه هفدهم ربیعالاول را زمان تولد پیامبر اکرم صلی¬الله علیه و آله ذکر کرده است. (6) بااینکه ایشان این روایت را کتاب خویش نقل نکرده است اما میتوان اینگونه نتیجه گرفت که شیخ مفید نیز پیش از شیخ طوسی این گزارش را دیده است و با تکیهبر این همین گزارش این روز را بهعنوان روز تولد پیامبر اکرم صلی¬الله علیه و آله ذکر کرده است. بعدها نیز دیگر مورخین و علمای شیعه مانند ابن طاووس (7) این روز بهعنوان روز تولد پیامبر اکرم صلی-الله علیه و آله در کتابهایشان ذکر کردند.
در مورد چرایی اختلاف بین شیعه و اهل سنت میتوان دلیل اصلی این امر را عدم نگارش و ثبت دقیق جزئیات حوادث و از آن جمله تولد پیامبر اکرم صلی¬الله علیه و آله در عصر جاهلی دانست. در عصر جاهلی ثبت و ضبط وقایع بیشتر مبتنی بر تاریخ شفاهی و حافظه افراد جامعه بود و لذا بهصورت طبیعی در اینگونه موارد اختلافنظر شکل میگرفت.
علاوه بر این وقتی آن حضرت به دنیا آمد، کمتر کسی میدانست که ایشان پیامبر خواهد شد و لذا ولادت ایشان را مانند ولادت دیگر نوزادان میدانستند و انگیزه خاصی برای عموم افراد جامعه جهت ثبت تاریخ دقیق ولادت ایشان وجود نداشت و لذا بعدها که خواستند تاریخ ولادت ایشان را ذکر کنند به حافظه و قرائنی که احیاناً از خود پیامبر یا نزدیکان ایشان شنیده بودند مراجعه شد و تاریخ ولادت را تعیین کردند و لذا بروز اختلاف، در این مسئله نهتنها دور از انتظار نیست؛ بلکه کاملاً طبیعی است.
نکته دیگر اینکه مستند شیعیان درباره تاریخ تولد پیامبر صلی¬الله علیه و آله، گزارش منسوب به امام هادی علیه¬السلام است و ازآنجاکه بر اساس یک دلیل عقلی که «اهلبیت هر فرد به اخباری که در خانه او میگذرد آشناتر هستند». (8) پس میتوان گفت دیگران به این دلیل دچار اختلاف شدند که دراینباره به خانواده خود رسول خدا صلی¬الله علیه و آله مراجعه نکردند.
نتیجه:
بروز اختلاف روایت در مورد ولادت پیامبر اکرم صلی¬الله علیه و آله با توجه به اینکه ولادت ایشان در عصر جاهلیت عرب رویداده بود و اینکه بر اساس فرهنگ دوره جاهلی که ثبت و ضبط گزارشها بیشتر مبتنی بر تاریخ شفاهی و حافظه تاریخی بود امری طبیعی است.
بر همین اساس سال ولادت ایشان که همزمان با سال عامالفیل (سال حمله اصحاب فیل به مکه جهت تخریب کعبه) بود به دلیل شهرت و ویژگی خاص آن سال در بین مردم آن عصر که شاهد ولادت پیامبر اکرم صلی¬الله علیه و آله بودند شهرت یافت و بعدها نیز مورد اتفاق واقع شد.
اما اینکه ایشان در چه روزی به دنیا آمده است به دلیل عدم آگاهی عموم افراد جامعه از اینکه این فرد متولدشده همانکه آخرین پیامبر الهی چندان مورد توجه عموم افراد جامعه قرار نگرفت و لذا بعدها که خواستند تاریخ ولادت ایشان را ذکر کنند به حافظه و قرائنی که احیاناً از خود پیامبر یا نزدیکان ایشان شنیده بودند مراجعه شد و تاریخ ولادت را تعیین کردند و لذا بروز اختلاف، در این مسئله نهتنها دور از انتظار نیست؛ بلکه کاملاً طبیعی است، اما دلیل اتفاقنظر شیعیان بر اینکه هفدهم ربیعالاول روز ولادت آن حضرت است گزارشی است که منسوب به امام هادی
علیهالسلام است.
معرفی منبع جهت مطالعه بیشتر:
کتاب فروغ ابدیت نوشته آیتالله سبحانی.
کلیدواژه:
ولادت پیامبر اکرم صلی¬الله علیه و آله، دوازده ربیعالاول، هفدهم
ربیعالاول.
پینوشتها:
1. ابن هشام حمیرى معافرى، السیره النبویه، دارالمعرفه، بیروت، بیتا، ج 1، ص 158؛ طبرى، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، دارالتراث، بیروت، چاپ دوم، 1387 ق، ج 2، ص 156.
2. کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفارى، علیاکبر، آخوندى، محمد، دارالکتب الإسلامیه، تهران، چاپ چهارم، 1407 ق، ج 1، ص 439.
3. مسعودى، على بن حسین، إثبات الوصیه للإمام علی بن أبی طالب، انتشارات انصاریان، قم، چاپ سوم، 1426 ق، ص 114.
4. طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری بأعلام الهدی، مؤسسه آل البیت علیهم¬السلام، قم، چاپ اول، 1417 ق، ج 1، ص 42؛ قطبالدین راوندی، سعید بن عبدالله، الخرائج و الجرائح، مؤسسه امام مهدی عجل الله تعالی فرجه، قم، چاپ اول، 1409 ق، ج 2، ص 760؛ علامه مجلسی، جلاء العیون، انتشارات سرور، قم، چاپ نهم، 1382 ش ، ص 64.
5. طوسى، محمد بن الحسن، مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد - بیروت، مؤسسه فقه الشیعه، چ اول، 1411 ق، ج 2، ص 820.
6. مفید، محمد بن محمد، المقنعه - قم، کنگره جهانى هزاره شیخ مفید، چ اول، 1413 ق، ص 456.
7. ابن طاووس، على بن موسى، إقبال الأعمال (ط - القدیمه)، تهران، دارالکتب الإسلامیه، چ دوم، 1409 ق، ج 2، ص 603.
8. ضربالمثل عربی مشهور برای این عبارت «اهلالبیت ادری بما فی البیت» است.
