آیة الکرسی

بررسی تعیین محدودۀ آیةالکرسی
آیة‌الکرسی تنها شامل آیه ۲۵۵ سوره بقره است و دو آیه پس از آن، بخشی از آن محسوب نمی‌شوند. بنابراین توصیه روایات به تلاوت دو آیه، به دلیل فضیلت آنهاست.

پرسش:

 آیةالکرسی یک آیه است یا بیشتر؟ به عبارت دیگر، آیا آیةالکرسی همان آیه 255 سورۀ بقره است یا دو آیه دیگر را نیز شامل می‌شود؟ فضایل و خواصی که برای آن ذکر شده، مربوط به آیه اول است یا هر سه آیه؟

 

 

پاسخ:

آیة‌الکرسی از مشهورترین و پرفضیلت‌ترین آیات قرآن کریم است که جایگاه ویژه‌ای در میان مسلمانان دارد؛ به ‌گونه‌ای که تلاوت آن در زندگی روزمره، نمازها، دعاها و اذکار بسیار رایج است. این آیه به دلیل محتوای عمیق توحیدی و بیان صفات الهی، همواره مورد توجه مفسران، عالمان و اهل معرفت بوده است. با این حال، پرسشی که برای بسیاری مطرح می‌شود این است که آیا «آیة‌الکرسی» تنها به آیه ۲۵۵ سوره بقره اطلاق می‌شود یا دو آیه پس از آن (۲۵۶ و ۲۵۷) را نیز دربر می‌گیرد؟ همچنین فضایل و خواصی که در روایات برای آیة‌الکرسی ذکر شده، دقیقاً مربوط به کدام بخش است؟

آیة‌الکرسی؛ یک آیه یا سه آیه؟

بر اساس قراین و شواهد، «آیة‌الکرسی» تنها همان یک آیه (آیه ۲۵۵) سورۀ «بقره» است و دو آیه بعد را دربر نمی‌گیرد.

الف) تمام روایات در فضیلت آیةالکرسی که از آن با عنوان «آیةالکرسی» تعبیر کرده‌اند، نشان می‌دهند که مقصود یک آیه بیش نیست.

ب) تعبیر به کرسى فقط در همان آیه اول است و نام‌گذارى به آیةالکرسى نیز مربوط به همین آیه است.

ج) در روایتی از امام علی بن الحسین (امام سجاد) علیه السلام نقل شده است که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: «کسی که چهار آیه از اول سوره بقره و آیةالکرسی و دو آیه بعد از آن و سه آیه از آخر بقره را بخواند، هرگز ناخوشایندی در خودش و مالش نمی‌بیند و شیطان به او نزدیک نمی‌شود و قرآن را فراموش نمی‌کند» (1).

این تعبیر که «آیةالکرسی» را جداگانه و سپس «دو آیه بعد از آن» را ذکر می‌کند، نشان می‌دهد که آیةالکرسی خود یک آیه مستقل است و غیر از دو آیه بعدی است.

د) در برخی روایات آمده است که آیةالکرسی پنجاه کلمه است و در هر کلمه‌ای پنجاه برکت است. شمارش کلمات آیه نیز نشان مى‌دهد که تا «وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ‌» پنجاه کلمه است (2).

در بعضى از احادیث این مطلب به‌صراحت بیان شده است؛ از جمله در امالی شیخ طوسی از امیرمؤمنان علیه السلام نقل شده است که ایشان ضمن بیان فضیلت آیةالکرسی، خواندن آن را از «اللَّهُ لا إِلَهَ إِلَّا هُوَ» شروع فرمود تا «وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ» (۳). مطابق این روایت، آیة‌الکرسی یک آیه بیش نیست و انضمام دو آیه بعدی در برخی احکام شرعی مانند نماز شبِ دفن، به دلیل فضیلت آن دو است، وگرنه جزء آیة‌الکرسی نیستند؛ بنابراین فضایلی که درباره آیة‌الکرسی در روایات بیان شده، ناظر به همین یک آیه است (4).

نتیجه:

بر اساس قراین و شواهد، «آیة‌الکرسی» تنها همان یک آیه (آیه ۲۵۵) سورۀ بقره است. بنابراین اگر در برخی موارد به خواندن دو آیه پس از آن نیز توصیه می‌شود، به دلیل فضیلت آنها و نه بخشی از آیة‌الکرسی. بر این اساس، فضایل و خواصی که در روایات برای آیة‌الکرسی ذکر شده، ناظر به همین یک آیه مستقل است.

پی‌نوشت‌ها:

1. محمدباقر مجلسی؛ بحار الأنوار؛ چ 3، بیروت: دارالاحیاء التراث، ۱۴۰۳ ق، ج ۸۹، ص ۲۶۵.

2. ناصر مکارم شیرازی؛ تفسیر نمونه؛ چ 32، تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ ش، ج ۲، ص ۲۷۶.

3. محمد بن حسن طوسی؛ الامالی؛ قم: دارالثقافه، ۱۴۱۴ ق، ص 508.

4. عبدالله جوادی آملی؛ تسنیم؛ قم: نشر اسراء، 1389 ش، ج ۱۲، ص ۱۵۶.