خداوند فرموده سود ربا را نابود ميسازد وصدقات را زياد ميكند پس چراربا خوار مالش افزوده ميشود ؟
با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما در اين ماه عزيز و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در قرآن ربا در برابر انفاق و صدقات آمده است و يكي را موجب خير و بركت و ديگري را موجب سلب خير و بركت مي داند. از اين رو فرموده است: « يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثيم»"خداوند، ربا را نابود مىكند و صدقات را افزايش مىدهد و خداوند، هيچ انسانِ ناسپاسِ گنهكارى را دوست نمىدارد. "(1) يعني بر خلاف پندار كفار، خداوند ربا را كاهش و صدقات را افزايش مي دهد. كساني كه به جاي دستگيري از نيازمندان به پاس نعمت الهي دست به رباخواري مي زنند افرادي ناسپاس و گناهكارند و خداوند هيچ انسان ناسپاس و گناهكاري را دوست ندارد
محق به معناي نقصان و از بين رفتن و بردن بركت است برعكس پندار دنياپرستان كه به ظاهر ربا را موجب افزايش مال و صدقات را باعث كاهش مال مي بينند، خداوند خير و بركت را از رباخواران مي گيرد و به مال صدقه دهندگان بركت و فزوني مي دهد.
بنابراين، آيه «َيمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ» دو مطلب را مي فهماند:
1. زوال و ظلمت ربا و زيادت و بركت و نورانيت صدقه در امور فردي و اجتماعي.
2. نابودي تدريجي و تاريكي عمل ربوي در دنيا و آخرت و بركت و نورانيت صدقه در دنيا و آخرت ظهور دارد.
علت نابودي و زوال حتمي ربا آن است كه اولاً خدا هر باطلي را نابود مي كند: « ُ إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقا» " و باطل نابود شد يقيناً باطل نابود شدنى است " (2) و ثانياً ربا، خوردن مال به باطل است پس در نتيجه ربا نابود شدن است.(3)
در آيه، رباخواران را كفار و اثيم مي داند زيرا معاصي فراواني را در پي دارد از باب مثال رباخوار اگر روزه مي گيرد، روزه خود را با مال ديگران افطار مي كند و نماز او با لباس حرام همراه است و تجارت وي آميخته با حرام است و خانه او از مال حرام ساخته شده است پس اين عمل، سبب آلودگي هميشگي به معصيت است. از سوي ديگر بر اساس وظيفه اجتماعي و ديني، رباخوار بايد با مومنان برادر باشد، لكن رباخواري به جاي ايجاد پيوند برادري، ايجاد كننده قهر آفريني و كينه است، مومنان بايد براي افزايش برّ و تقوا همكاري كنند ولي ربا سبب همكاري بر اثم و عدوان است.
از امام صادق (ع) از معناي آيه «يمحقُ الله الربا...» پرسيدند كه با اينكه به ظاهر، مال رباخوار افزايش پيدا مي كند چرا از كاهش مال رباخوار سخن مي گويد امام فرمود: «فايّ محق احمق من درهم يمحق الذين فان تاب منه ذهب ماله و افتقرها» يعني: چه نابودي بدتر از نابودي دين با يك درهم رباست و اگر توبه نكند مال او از بين رفته و فقير مي شود.(4)
توضيح آنكه مال متراكم ربوي از دو صورت خارج نيست يا مورد بهره برداري رباخوار واقع مي شود كه در اين صورت دين او به محاق رفته است و يا توبه مي كند و اموال را به صاحبان آنها باز مي گرداند. در اين صورت چيزي در دست او نمي ماند.
براي مطالعه بيشتر ر.ك: سيد محمد حسين طباطبائي، تفسير الميزان ( ترجمه )، قم، دفتر انتشارات اسلامي جامعه مدرسين، 1374 هـ.ش، ج 2 ، ص 643 – 646.
پي نوشت :
1. بقره (2) آيه 276.
2. اسراء(17) آيه 81.
3. بقره (2) آيه 188.
4. شيخ صدوق، من لا يحضره الفقيه، قم، جامعه مدرسين، 1404 هـ.ق، ج 3، ص 279.
