حديث

با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
زکات در قرآن و روایات، زکات مال است. زیرا خدای متعال از میان صدقات این صدقه را بر بندگانش واجب کرد و وجوب آن را می توان از آیه 156 سوره اعراف، و آیه 103 سوره توبه، آيه 3 سوره نمل، آيه 4 سوره لقمان،آيه 7 سوره فصلت و... چنين استفاده مى ‏شود كه حكم وجوب زكات در مكه نازل شده است، و مسلمانان موظف به انجام اين وظيفه اسلامى بوده‏اند.
به هر حال اگر در میان روایات نیز این بیانات از معصومین سلام الله علیهم اجمعین وارد شده است که اگر کسی زکات ندهد نمازش مورد قبول درگاه حق قرار نمی گیرد ناظر به زکات مال است و دیگر زکات ها از مستحبات به شمار می آیند، مثل زکات علم که نشر آن است آنگونه که مولای متقیان(ع) فرمود:" بذل العلم زكاة العلم.(1) یعنی:زكات علم، نشر علم است.
و اما در مورد سوال دوم روایاتی از امامان معصوم سلام الله علیهم اجمعین نقل شده است، از جمله این روایت از امام صادق(ع) به دست ما رسیده است. حضرت فرمود:
"إِذَا غَلَبَ الرَّجُلَ النَّوْمُ وَ هُوَ فِي الصَّلَاةِ فَلْيَضَعْ رَأْسَهُ فَلْيَنَمْ فَإِنِّي أَتَخَوَّفُ عَلَيْهِ إِنْ أَرَادَ أَنْ يَقُولَ اللَّهُمَّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ أَنْ يَقُولَ اللَّهُمَّ أَدْخِلْنِي النَّارَ"(2)
یعنی:
هر گاه خواب بر شخص غلبه كند و او در حال نماز باشد،بايد سر بر بستر گذارد، زيرا بر او بيم ناكم و مى ‏ترسم اگر بخواهد بگويد:بار خدايا مرا داخل بهشت کن،در حال خواب آلودگى و بى ‏خبرى بگويد: بار خدايا مرا در آتش جهنّم داخل کن.
البته در جایی دیگر انتساب روایت از قول حضرت به مولای متقیان داده شده است که مقصود یکی است و جای مناقشه نیست.
توضیح این که: چنین احادیثی جنبه ارشادی و هشداری دارند که از ابتدا انسان نباید با حال خستگی و عدم هوشیاری وارد نماز شود و اگر در نماز آن چنان خسته بود که احساس کرد نمی تواند ارکان آن را به درستی انجام دهد این اجازه را دارد که نمازش را قطع کند و تا زمان به دست آوردن هوشیاری مجدد به استراحت بپردازد.
و اما این که چرا این حالت در رساله ها و احکام از موارد شکستن نماز به حساب نیامده است، شاید به این توجیه باشد که معمولا این گونه حالت ها بسیار نادر است و خیلی کم دیده می شود که انسان در حال نماز به خواب فرو رود به گونه ای که هیچ گونه هوشیاری نداشته باشد به همین جهت در مسایل احکام وارد نشده است. چون مبتلی به شایعی نیست، یعنی عموما افراد به این عارضه دچار نمی شوند و این گونه حالت ها صرفا یک تجربه شخصی بسیار نادر است و در حکم معدوم محسوب می شود. بنا بر این، جایی در احکام ندارد،و بیشتر هشدار به عدم انجام نماز در چنین حالتی است، اما اگر چنین حالتی پیش آمد،( به دلیل اهمیت درست برگزار شدن نماز و انجام آن در بهترین حالت،) نماز خود به خود باطل می شود. پس بهتر است از ابتدا انسان نماز را در حال نشاط کامل بخواند و در حال عدم هوشیاری به نماز نزدیک نشود که امام باقر(ع) در تفسیر این آیه شریفه"يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى‏ حَتَّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُون"(3) یعنی: اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! در حال مستى به نماز نزديك نشويد،تا بدانيد چه مى‏گوييد این هشدار را دادند و فرمودند: "مِنْهُ سُكْرُ النَّوْم‏"(4)
یعنی از جمله مستی ها و بی خبری ها، مستی ناشی از خواب است.به این معنا که هنگام غلبه خواب معلوم نیست به جای ذکر نماز، چه چیزی بر زبان می آورید.
پی نوشت ها:
1. برادران حکیمی و احمد آرام، ترجمه الحياة، تهران، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی، سال 1380 چاپ مکرر، ج‏6، ص 410.
2. شیخ صدوق،من لا يحضره الفقيه، قم، انتشارات اسلامی،سال 1404 ه ق،چاپ دوم، ج‏1، ص 480.
3. سوره نساء، آیه 43.
4. من لا يحضره الفقيه پیشین، ج‏1، ص 480.