تناقض توکل و نتیجه تلاش

با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
توکل به معنای رها کردن و ظیفه و سپردن نتیجه به خدا نیست که با تلاش و کوشش و کسب نتیجه منافات داشته و سبب تضعیف اراده گردد.
ما موظفیم برای رسیدن به اهداف مشروع و مورد رضای خدا از جمله تحصیل و کسب درجات تحصیلی و کسب مدارک مهارتی و.. . تلاش کنیم و قطعا هر کسی که تلاش کند، نتیجه می گیرد و هر کس بیشتر تلاش کند، نتیجه بهتری می گیرد و.. . و این است معنای "و ان لیس للانسان الا ما سعی"
اما در همین راستا همیشه انسان از اتفاق های پیش بینی نشده ای که ممکن است پیش بیاید و او را از رسیدن به هدف باز دارد و... می ترسد.
توکل یعنی این که تو وظیفه خودت و تلاشت را در نهایت درجه اش انجام بده و بقیه امور را که از اراده تو خارج است، به خدا بسپار و به آنچه تقدیر های خدایی که ما از اسباب و علل آن ناآگاهیم، پیش می آید، راضی باش.
به قول معروف توکل یعنی با تکیه بر خدا زانوی شتر را ببند. یعنی برای فرار نکردن شتر کاری که می توانی بکنی، انجام بده و بقیه اش را به خدا بسپار نه این که کار خودت را هم به خدا بسپاری. خدا کار تو را انجام نمی دهد و وقتی زمین را شخم نزده ای و بذر نپاشیده ای و آبیاری نکرده باشی، خدا به جای تو این کارها را انجام نمی دهد ولی تو با این که شخم زده، بذر پاشیده، آبیاری کرده، با علف های هرز و آفت مبارزه کرده ای و.. . ، ولی نگرانی که نکند آب کم شود یا به موقع باران نیاید یا آفت ناشناخته ای هجوم آورد یا.. . و این نگرانی ها اگر مجال یابند، تو را از پا در می آورند. توکل اینجا به کمک می آید و می گوید تو کار خودت را انجام بده و بقیه کارها که از توان و اراده تو خارج است را به خدا بسپار و به آنچه پیش می آید، راضی باش.
توکل به این معنا نه تنها سبب سستی و تنبلی نمی شود بلکه انسان را موظف به تلاش و کوشش می کند زیرا خدا اعلام کرده که من یاور تو هستم نه جایگزین تو و انجام دهنده کارهای تو.
انسان متوکل اگر بعد از تلاش و کوشش به نتیجه دلخواه رسید، که شاکر است و اگر به دلایلی که از اراده او خارج است، نرسید، صابر است و تحمل می کند و از این شکست برای پیروزی بعدی پله می سازد.
قرآن در رابطه با توکل به پیامبر می فرماید:
وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّميعُ الْعَليمُ (1)
و اگر تمايل به صلح نشان دهند، تو نيز از در صلح درآى و بر خدا توكّل كن، كه او شنوا و داناست!
پیامبر موظف است برای مقابله با دشمنان همه اسباب و مقدمات و.. . را فراهم کند و حذر و احتیاط پیشه سازد تا دشمن مکر نکند و.. . ، حالا اگر دشمن پیشنهاد صلح داد و نشانه های ظاهری و در حد شناسایی، حاکی از صداقت او بود، خداوند به پیامبر می فرماید بپذیر و به خدا توکل کن که او به کید آنها (اگر کید پنهانی داشته باشند) شنوا و بینا است و از شما مؤمنان دفاع می کند.
پی نوشت:
1. انفال (8) آیه 61.