فرمایشات

با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
در پرسش شما دو نكته ذكر شده كه هر يك نياز به پاسخ دارد.
نكته اول:«آیا خداوند و یا بزرگان دین ما فرموده اند که چیزی را به زور از خداوند طلب نکنیم» منظورتان به زور از خدا نخواهيم چيست؟ اگر منظور اين است كه در دعا اصرار و الحاح نكنيم، اين حرف غلطي است.بزرگان و روايات ما مي گويند. در دعا اصرار كنيد و در زمان ها و مكان هاي مختلف و مقدس، در جمع و خلوت و با خلوص نيت مكرر دعا كنيد، زيرا وقتي دري بسيار كوبيده شود سر انجام باز خواهد شد. چنان كه از امام صادق (ع) روايت شده كه فرمود: دعا قضاى مبرم و حتمى را بر مى‏گرداند، پس دعا بسيار كنيد، كه كليد همه رحمت‏ها و رستگارى‏ها و كليد برآمدن هر حاجت است، و مردم به آنچه نزد خدا دارند نمى‏رسند. مگر به دعا، چون هيچ درى نيست كه وقتى بسيار كوبيده شود به روى كوبنده باز نگردد. صاحب تفسير شريف الميزان مي فرمايد: در اين روايت اشاره‏اى است به اصرار در دعا، و اينكه اصرار در دعا يكى از راههاى استجابت آن است، سرش هم اين است كه دعا بسيار كردن، قلب را صفا مى‏دهد.(1) و اگر منظور اين است كه اگر چيزي نشدني و غير ممكن است، آن را از خدا نخواه. مثلا فراهم شدن شرايط تحقق يك گناه، يا چيزي كه به ضرر دعا كننده يا يكي از بندگان خدا باشد و مانند آن، بله اين حرف درستي است.
نكته دوم: «اگر خداوند عطا نکرده، پس خیر و صلاحی در آن بوده». بله اين حرف كاملا درست است.
اما لازم است چند نكته يادآوري شود.
1- خداوند حکيم نظام هستي را بر پايه اسباب و مسببات قرار داده است، براي پيدايش هر پديده اي علتي خاص و براي حل هر مشکلي راهکارهاي ويژه اي تعيين نموده است.
2- خداوند براي تحقق خواسته هاي انسان دوگونه اسباب و علل « مادي ومعنوي» مقرر داشته است. هيچ يك جايگزين ديگري نمي شود. بنا بر اين انسان بايد به کمک عقل و فکر خدا دادي خود و مشورت با افراد آگاه و متخصص در هر کاري اقدام نمايد و همزمان از آغاز هر کار تا پايان آن به لطف و عنايت هاي خداوند اميدوار باشد و دعا کند. از او بخواهد اقداماتش را به هدف و نتيجه برساند.
3- وقتي خداوند بندة مؤمني را دوست داشته باشد، اجابت دعاي او را به تأخير مياندازد. در حديث است خداوند اجابت دعاي بنده مؤمن را از آن جهت به تأخير مياندازد که صداي او را دوست دارد. ميخواهد بندهاش بيش تر به درگاهش اصرار کند، تا لطف و کرامت بيش تري را متوجه او سازد.(2)
4ـ گاهي دعا به اجابت ميرسد، اما مقدمات تحقق آن فراهم نيست و يا مصالحي اقتضا ميکند انجام آن به تأخير بيفتد. حضرت موسي(ع) ميگويد: «پروردگار، تو به فرعون و طرفدارانش زيورها و مال فراوان دادهاي. او مردم را از راه تو گمراه ميکند.
خدايا! اموالشان را نابود ساز و آنان را به عذاب دردناک گرفتار نما! خداوند در پاسخ فرمود: موسي دعايت را اجابت نمودم. اما در روايت آمده است که ميان دعاي حضرت موسي(ع) تا غرق شدن فرعون، چهل سال طول کشيد!»(3)
4 - استجابت دعا از يک سو«آداب» و «شرايطي» دارد که بايد آن را محقق ساخت . از سويي ديگر موانعي براي استجابت دعا وجود دارد که بايد آن¬ را بر طرف کرد.عدم توجه به هر يک، سبب عدم استجابت دعا مي گردد.
برخي از شرايط استجابت، مربوط به دعا کننده است، چه آن که انگيزه، ميزان معرفت، ايمان، تقوا، اخلاص، صداقت، حالات روحي و معنوي و تقيّد و پايبندي دعا کننده به عبادات و نماز اول وقت ،در استجابت دعا مؤثر است. برخي شرايط به شيوه و آداب دعا کردن و بعضي به محتواي دعا و برخي نيز به زمان و مکان دعا يا استجابت بستگي دارد.
5 - خدا بنده مؤمنش را دوست دارد. دعاها و حاجاتي را که خير و منفعت بنده اش در آن باشد، اجابت مي کند. اما از آن جايي که ما از غيب و سرانجام کارها بي اطلاع هستيم، خيلي اوقات برآورده شدن حاجاتي را صد در صد به نفع خود مي پنداريم، در حالي که واقع امر اين گونه نيست و يا بر عکس سختي ها، مصيبت ها و مشکلاتي را صد در صد به ضرر خود مي پنداريم و حال آن که آنچه خداوند مي داند و براي ما مقرر کرده، به ضرر ما نيست. قرآن کريم مي فرمايد:
وعسي ان تکرهوا شيئا و هو خير لکم وعسي ان تحبوا شيئا وهو شرّلکم(4) يعني چه بسا چيزي را شما بد و ناگوار بدانيد، در حالي که خير شما در آن است و يا چيزي را دوست داشته باشيد. اما واقع امر اين است که آن چيز به ضرر شما است.
6- گاهي دعا به گونه خاصي مستجاب است، ولي ما به آن توجه نداريم. اميرمؤمنان(ع) مي فرمايد: «دير اجابت شدن دعا، تو را نااميد نکند که همانا بخشش، بسته به مقدار درخواست است. چه بسا در اجابت دعاي تو تأخير رخ دهد تا درخواست تو طولاني تر گردد و بخشش او کامل تر شود. چه بسا چيزي را خواسته اي آن را به تو نداده، امّا به جايش بهتر از آن را در دنيا به تو داده يا در آن دنيا به تو مي دهد و يا خير وصلاح واقعي شما آن بوده که آن را از شما باز دارد. چه بسا چيزي را طلب نمودي که اگر به تو مي داد، تباهي دين يا تباهي و ناخوشي هاي دنياي خود را در آن مي ديدي». (5)
7- از روايات استفاده مي شود که هيچ دعايي بي اثر نيست. هر دعايي در دنيا و آخرت تأثير مناسب خود را دارد، پس در واقع هر دعائي به اجابت مي رسد، اما گونه هاي اجابت آن مختلف است.
امام سجاد(ع) مي فرمايد: «دعاي مؤمن يکي از سه فايده را دارد:
يا براي او ذخيره مي گردد تا در آخرت بهتر از آن چه در دنيا طلب کرده بود به او داده شود، يا در دنيا برآورده مي شود و يا بلايي را که مي خواست در دنيا به او برسد، از وي دور مي کند». (6)
پي نوشت ها:
1. الميزان، علامه طباطبایی، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، ص 59، ناشر دفتر انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، 1374 ش.
2. الكافي، شيخ كليني، ج 4، ص 247، دار الكتب الاسلاميه، تهران، ش 1365.
3. همان، ص 245.
4. بقره (2) آيه 216.
5. نهج البلاغه، ترجمه فيض الاسلام، نامه 31.
6. تحف العقول، حسن بن شعبه بحراني، ص 202، ناشر مؤسسه نشر اسلامي - قم، 1404 ق.