آیا سوره توبه ادامه سوره انفال می باشد
اگر صفحه ای ازقران را باز نمودیم و صفحهای بعدی سوره توبه آمد باز باید آن را بدون بسم الله قرائت نمود
با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
اين سوره از آخرين سوره هايي است كه بر پيامبر(ص) در مدينه منوّره نازل گرديد كه داراي يكصد و بيست و نه آيه مي باشد. مفسران آغاز نزول آن را در سال نهم هجرت مي دانند.
مطالعة سورة برائت نشان مي دهد كه قسمتي از آن پيش از جنگ تبوك، قسمتي هنگام آمادگي براي جنگ، بخش ديگري پس از مراجعت از جنگ نازل شده است. از آغاز اين سوره تا آيه بيست و هشتم، قبل از فرا رسيدن مراسم حجّ نازل گرديده است. آيات آغازين اين سوره، درباره وضع مشركان و بت پرستان آن زمان بود. اين سوره در مراسم حجّ، توسّط اميرالمؤمنين(ع) به مردم ابلاغ شد. امّا مفسران درباره علت نيامدن بسم الله در اول سوره توبه نظرهاي متفاوتي بيان داشتهاند که عمده آن سه نظریه است که در زیر به آن اشاره می شود .
1- در سوره توبه از توبيخ و سختگيري بر مشركان سخن به ميان آمده است و تهديد شدهاند كه اگر تا چهار ماه ايمان نياورند، بايد آماده جنگ و نبرد باشند و...؛ از اين رو مناسب نبود كه اين آيات با «بسمالله» كه مظهر رحمت و عطوفت و مودت است، آغاز شود،(1)
2- سوره توبه دنباله سوره انفال مي باشد، زيرا در سورة انفال دربارة پيمان ها و عهدها سخن گفته شده، ولي سوره توبه در مورد شکستن پيمانها توسط پيمان شكنان بحث كرده، از اين رو "بسم الله" ميان اين دو سوره ذكر نشده است، چون در حقيقت این دو سوره يك سوره اند. از اين رو در اول سوره برائت «بسمالله» نيامده است، روايتي را مرحوم طبرسي از امام صادق(ع) در اين خصوص نقل مي كند: "ألانفال و البراءة واحدٌ؛ انفال و توبه به منزله يك سوره مي باشند".(2)
3- ابن عباس از ابن عفان دراين باره نقل ميكند: شيوه رسول خدا (ص) چنان بود كه چون آيات قرآن بر او نازل ميشد، يكي از نويسندگان وحي را ميخواست و به او ميفرمود: اين آيات را در فلان سوره بگذار . سوره انفال از نخستين سورههايي بود كه در مدينه نازل شد. سوره برائت از آخرين سورههايي بود كه در آن شهر نازل گشت. چون داستان اين دو سوره به هم شبيه بود، گمان كرديم كه سوره برائت دنباله سوره انفال است حضرت نيز تا روزي كه از دنيا رفت ،در اين باره چيزي نفرمود، از اين رو ما اين سوره را در ضمن «سبع طوال» هفت سوره پس از فاتحةالكتاب قرار داديم. ميان آن دو «بسمالله» ننوشتيم. اين دو سوره را «قرينتين» (قرين يكديگر) هم مينامند، (3)
نظر مشهور همان نظريه اوّل است.
پی نوشت ها:
1. جعفر سبحاني، تفسير صحيح آيات مشكله قرآن، قم، نشر توحيد، 1371، ص 212 .
2. علامه طباطبايي، ترجمه تفسير الميزان، انتشارات اسلامی ، 1377، ج 9، ص 225 .
3. طبرسی ،مجمع البيان،تهران، مؤسسه اعلمي،1380 ،ج 5، ص 345.
