چرا الزوم ایمان به امامت در قرآن بیان نشده است؟

با سلام و تشکر از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
اميد است هميشه موفق و شادکام بوده و دلتان به نور حق روشن باشد.
در مورد اصل امامت، آيات فراوان است و همان دلايلي که نبوت را الزامي مي کند بر لزوم امامت هم تاکيد دارد يعني همان گونه که دين بر دو پايه استوار است: قرآن و پيامبر، بعد از وفات پيامبر نمي توان به يک پايه اکتفا کرد و ادامه پايه دوم لازم است و گرنه مردم دچار اختلاف مي شوند و ديگر قرآن کتاب هدايت به صراط مستقيم نخواهد بود و بايد همه راهها رساننده به مقصود باشد و همه فهم ها از قرآن، حجت باشد با اين که با هم منافات دارند و اين عين هرج و مرج است.
قرآن و همه کتاب های دینی برای ایجاد وحدت بر محور حق و رفع اختلاف آمده اند:
كانَ النّاسُ اُمَةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللّه‏ُ النَبِيّينَ مُبَشِّرينَ وَ مُنْذِرينَ وَ اَنْزَلَ مَعَهُمْ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ الْناسِ فيما اخْتَلَفُوا فيهِ.(1)
مردم امتى يگانه بودند پس خداوند پيامبران خود را نويد آور و بيم دهنده بر انگيخت و با آنان، كتاب را به حق فرو فرستاد تا ميان مردم در آنچه با هم اختلاف داشتند، داورى کنند( و آنان را به وحدت و توحید برسانند).
در حالی که ما می بینیم مردم در فهم کتاب های آسمانی اختلاف کردند(به انگیزه های حق یا باطل) و این کتاب ها بعد از نزول، منشاء تفرقه شدند و هر کس یک برداشتی مخالف برداشت دیگری داشت و مذهبی پایه گذارد و بعد از پیامبران، ما با مذاهب مختلف در دین مواجه می شویم.
اگر بعد از پيامبر، قرآن کافي بود، بايد اختلاف ها را طبيعي و حق یا مجاز و اراده خدا بدانيم، زيرا افراد به طور طبيعي(حتی بدون وجود انگیزه غلط) در برداشت از قرآن اختلاف نظر پيدا مي کنند . نمي توان نظر فردي را بر نظر ديگري مقدم شمرد، همان گونه که مجتهدان اختلاف نظر پيدا مي کنند و نمي توان آنان را به خاطر تفاوت برداشت و نظر محکوم کرد و يک نظر را صحيح و بقيه را باطل شمرد.
از منشاء های تفرقه و اختلاف این است که متدینان فقط قرآن و کتاب را کافی می دانند و برای فهم دین مستقیما به سراغ کتاب خدا می روند و فهم خود از کتاب خدا را عین دین می شمارند در حالی که خدا قرآن را کافی نمی داند و در کنار قرآن مبین و مفسر و معلم هم برای آن فرستاده و قرار داده است. به آیات زیر توجه کنید:
«وَ كَيْفَ تَكْفُرُونَ وَ اَنْتُمْ تُتْلى عَلَيْكُمْ آياتُ اللّه‏ِ وَ فيكُمْ رَسُولُهُ»(2)
چگونه كفر مى‏ورزيد و حال آن كه آيات خدا بر شما تلاوت مى‏شود و رسول خدا در بين شماست».
در اين آيه دو عامل براى هدايت مردم وحفظ آنان از گمراهى معرفى شده است:
يكى آيات كتاب خدا كه بر مردم تلاوت مى‏شود و دوم رسول خدا كه در بين آنها ست و مضمون وحى را تبيين مى‏كند. از ظهور كلام فهميده مى‏شود كه كتاب خدا بدون ضميمه شدن تفسير پيامبر، به تنهايى براى در امان نگه داشتن آنها از كفر، كافى نيست زيرا ممكن است مضمون وحى را درست نفهمند و آن را بد تفسير كنند و گمراه شوند.
«اَنْزَلْنا اِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبيِّنَ لِلنّاسِ مُا نُزِّلَ اِلَيْهِمْ»(3)
در اين آيه به صراحت وظيفه رسول خدا تبيين و تفسير قرآن معرفى شده است.
در آيات متعددى رسول خدا، معلم كتاب معرفى شده است:
«اَرْسَلْنا فيكُمْ رَسُولاً مِنْكُمْ يَتْلوْ عَلَيْكُمْ اياتِنا وَ يُزَكّيكُمُ وُ يُعَلِّمُكُمْ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ»(4)
در ميان شما فرستاده‏اى از خودتان روانه كرديم كه آيات ما را بر شما مى‏خواند و تعلیم می دهد و شما را پاك مى‏گرداند».
«رَبَّنَا وَ ابْعَثْ فيهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ اياتِكَ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُزَكّيهِمْ»(5)
«پروردگارا در ميان آنان فرستاده‏اى از خودشان برانگيز تا آيات تو را بر آنان بخواند وكتاب و حكمت بدانان بياموزد و پاكشان گرداند».
معلوم است كه منظور از تعليم كتاب، آموزش خواندن آن نبوده است زيرا آنان عرب بودند وهم معانى ظاهرى الفاظ قرآن را مى‏فهميدند و هم باسوادهاى آنان مى‏توانستند نوشته‏هاى قرآن را تلاوت كنند و تعليم خواندن و نوشتن به بى سوادهاى آنان هم، تعليم قرآن نبود. بلكه تعليم خواندن و نوشتن بود. پس منظور از تعليم كتاب يعنى تبيين مضامين و پيام‏هاى قرآن و تفسير آيات آن.
از آنجا كه رسول خدا درمدت كوتاه دوران رسالت فرصت نيافت همه آيات را تبيين وتفسير كند و اگر بعد از ايشان مفسرانى معصوم و عالم معرفى نمى‏شدند، دوباره در تفسير آيات قرآن اختلاف پيش مى‏آمد و مذاهب مختلف رخ مى‏نمود و حجيت و حقانيت هيچ كدام از آنها قطعى نبود و پيروان پيامبر دوباره به حيرت و گمراهى مى‏افتادند،بنابراين همان حكمت و لطفى كه ارسال رسول را اقتضا مى‏كرد، نصب امام و مرجع معصوم دينى را هم اقتضا داشت تا بعد از پيامبر، مسلمانان در موارد اختلافى به
او رجوع كنند و با خيال راحت به تفسير او گردن نهند و حجت بر منحرفان تمام باشد و در قيامت هيچ عذرى نداشته باشند. حديث متواتر و قطعى ثقلين براى تعيين مفسر رسمى بعد از پيامبر است. رسول خدا فرمود:
«من دو چيز گران بها و ارزشمند در بين شما به ارث مى‏گذارم و اگر بعد از من به آن دو متمسك شويد، هرگز گمراه نخواهيد شد و آن دو عبارتند از:كتاب خدا و عترت و اهل بيتم».(6)
در آیه دیگر می فرماید:
إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ (7)
ای پیامبر تو پیامبر و ابلاغ کننده وحی هستی و هر قومی هدایتگر و معیار و میزان حق ، نیاز دارد .
بعد از پیامبر همه کسانی که مدعی بودند ، خود را هدایتگر و بر حق می دانستند و معلوم نبود کدام معیار و مورد تایید خداست و آن قوم به معیاری محتاج بودند تا با مراجعه به آن حق را بیابند و آن معیار همان عترت و امامانی بودند که پیامبر در کنار قرآن به عنوان میراث خود معرفی کرده بود.
علاوه بر آیات بالا که امامت و هدایت را به عنوان یک اصل ادامه دار معرفی کرده ، آیات فراوان دیگری هم به اجمال این اصل را مطرح کرده اند. مثلا آیات تطهیر ، ولایت ، ابلاغ و ... و روايات ذیل آنها، امامت را به عنوان تمام کننده دين و ادامه نبوت و حجت بر بندگان معرفی کرده اند که بدون امام، حجت تمام نيست .
مثلا آيه اولي الامر:
اطيعوا الله و اطيعوا الرسول و اولي الامر منکم(8)
از خدا و رسول و صاحبان امر اطاعت کنيد.
در اين جا به صراحت نام نبرده که اولي الامر کيانند؟
یا آيه ولايت:
انما وليکم الله و رسوله و الذين آمنوا الذين يقيمون الصلوه و يؤتون الزکاه و هم راکعون(9)
ولي و سرپرست شما فقط خدا است و رسول خدا و کساني که ايمان آورده، نماز اقامه کرده و در حال رکوع زکات مي دهند.
اينجا هم به صراحت نگفته مومناني که نماز مي گذارند و در حال رکوع زکات مي دهند، يعني چه؟ کيانند؟
در آيه "اولي القربي" باز به همين نحو:
و آت ذي القربي حقه(10)
و حق ذي القربي را بده.
اين "ذي القربي" اشخاص خاصي هستند يا همه کساني که با رسول خدا خويشاوندي دارند؟
و...
اینها معرفی اجمالی امامت و امامان است و ما باید شرح و تفصیل و مصداق ها را از پیامبر بپرسیم.
در مورد امري که باعث کمال دين و اتمام نعمت مي شده و به رسول اعلام شده ابلاغ نمايد، حتي رسول هم از اعلام و ابلاغ آن وحشت دارد و مي ترسد نکند غوغائيان بعد از ابلاغ کاري کنند که مردم از دين برگردند و آن قدر در ابلاغ تامل مي کند که خدا ضمن دادن وعده تاييد به او ، وي را از تامل بيشتر به شدت نهي مي کند :
يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليک فان لم تفعل فما بلغت رسالته و الله يعصمک من الناس(11)
اي پيامبر آنچه بر تو نازل شده به مردم ابلاغ کن که اگر ابلاغ نکني، به مانند اين است که رسالت را انجام نداده اي و خدا تو را از مردم( غوغائيان) حفظ مي کند؟
معلوم مي شود مساله جانشيني و امامت و مسائل حول و حوش آن از مسائل حساس بوده و افراد و احزابي نسبت به روشن شدن آن، موضع داشته و در پنهان ماندن آن تلاش داشته اند و خدا مصلحت را در آن ديده تا اين مساله را در قالبي از اجمال و ابهام بيان کند و بيان روشن و صريح آن را به پيامبرش سپرده و مردم موظف بوده اند بيان آن را از پيامبر بخواهند و پيامبر هم موظف بوده آن را بيان کند.
حالا یا باید بگویید پیامبر به وظیفه اش عمل نکرده و امامت را مطرخ ننموده و امامان را معرفی نکرده است و مسلمانان هم احساس نیاز نکرده اند که بپرسند یل قبول دارید که این دو فرض محال است و هم مسلمانان احساس نیاز کرده اند و هم پیامبر احساس وظیفه کرده و معرفی نموده است. پس با توجه به بیان و معرفی پیامبر ، هم در قرآن اجمال مطلب آمده و هم در بیان پیامبر تفصیل آن. آیات بالا اجمال آن و روایت متواتر ثقلین و غدیر و ... تفصیل آن است.
پي نوشت ها:
1. بقره(2) آیه213.
2. آل عمران(3) آیه101.
3. نحل(16) آیه44.
4. بقره(2) آیه151.
5. همان، آیه129.
6. محمد قمى، حديث ثقلين، مصر، دارالتقريب، 1371 ق، ص 9.
7. رعد (13) آیه 7.
8. نساء (4) آیه 59.
9. مائده (5) آیه 55.
10. اسراء (17) آیه 26.
11. مائده (5) آیه 67.