قسمت انسانها

با سلام و تشکر از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
متأسفانه باید اقرار کرد که اندیشه جبر در فرهنگ دینی عوام ما رسوخ کرده و بسیاری از سخنان رایج ما بوی جبر می‏دهد، مثل این تعبیر رایج که «تقدیر بود که چنین شد» یا «هر چه تقدیر باشد، همان می‏شود» و امثال آن. این تعابیر یک معنای درست دارد و یک معنای نادرست، ولی اکثر افراد از این تعابیر، معانی جبری و نادرست آن را اراده کرده و می‏فهمند.
معنای صحیحی که برای قسمت و سرنوشت وجود دارد، قضا و قدر الهی است که در جای خود دقیقا توضیح داده شده است؛ مورد سوال شما ازدواج و یا انتخاب کار هم یکی از موارد سرنوشت انسان است. اراده انسان تا حدودی در سرنوشت او مؤثر است. البته اراده انسان تنها عامل تعیین‏کننده رخدادهای زندگی او نیست و چه بسا انسان اراده کاری را دارد، ولی موانع بسیاری برای او پدید می‏آید یا اراده چیزی را ندارد. اما آن امر برای او به راحتی محقق می‏شود.
لذا اگر شخص در هر عملی تمام جوانب امر را در نظر بگیرد و با استفاده از عقل خود به برانداز نمودن تمام انتخابهاي خود بپردازد و از شرع نيز كمك گرفته و استفاده نمايد تا اعمالي كه انجام مي دهد خداي ناكرده از مسير ناصواب نباشد، اميد بسيار زيادي است كه انتخاب درستي نمايد و بهترین مصلحت برای او رقم بخورد.
مثلا اگر فردی در ازدواج با نیت خیر و انجام امر خداوند و به كارگيري درست از عقل و تجربه افراد به دنبال این عمل باشد و از امور گناه آلود دوری کند و با معیارهای اسلامی و دینی به این مساله نگاه کند، می توان گفت که قطعا مسیری که می رود مرضی خدا بوده و خدا نیز به انسان در این مسیر کمک کرده و امید آنکه بهترین گزینه را در مورد زندگی سعادتمندانه خود بیابد بسیار است و احیانا همان کسی را خواهد یافت که مصلحت دنیا و آخرتش در زندگی با او باشد. همین قاعده در مورد انتخاب شغل یا هر عمل دیگری نیز متصور است و فرد می تواند با آن الهی یا شیطانی بودن مسیر را تشخیص داده و با انتخاب خود یکی را برگزینید.
نهایت آن است که اگر با اندیشه و تدبر و تعقل و دور اندیشی ، همچنین با کمک و مشورت دیگران نتوانست در این زمینه به جمع بندی و تصمیم گیری نهائی برسد از برخی راهکارهای تردید زا همچون مشورت با خداوند و استخاره بهره می برد و با توکل به خداوند و با حفظ رضایت به قضای الهی به عمل خود اقدام می نماید.
البته بايد توجه داشت كه سرتاسر زندگی انسان ابتلا و امتحان الهی است. ابتلا هم برای مؤمن است و هم فاسق. (1) ابتلا منحصر در موارد شر و نامطلوب انسان نیست، بلکه در خیر و نعمت هم ابتلا می‏باشد:« وَ نَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَ الخَْيرِْ فِتْنَة؛ شما را با بديها و خوبيها آزمايش مى‏كنيم و سرانجام بسوى ما بازگردانده مى‏شويد.»(2)
به هر حال آزمون انسان در دنیا وابسته به همین امور ناشناخته و غیر شفاف و عملکرد او در قبال پیامدهای آن است و لذا بايد توكل بر خدا داشت و با ياد او به انتخابهاي سرنوشت ساز در زندگي دست زد، اما در عین حال بنا نیست که در هر مورد و هر مساله خاصی جزئیات و جوانب مساله دقیق و روشن برای ما علنی شود تا فهمیم این مورد خاص دقیقا بهترین گزینه و به صلاح دنیا و آخرتم خواهد بود یا ممکن است گزینه بهتری هم پیدا شود؛ بلکه معیار تامل دقت و توکل برخدا پیش از انتخاب و رضایت از نتیجه و صبر بر مشکلات احتمالی این انتخاب
پی‏نوشت‏ها:
1. انفال(8) آیه 17؛ اعراف (7) آیه 163.
2. انبیاء(21) آیه 35.