با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در ابتدا باید گفت: دلیل اصلی همه دستورات و تکالیف دینی تسلیم بودن ما در برابر دستورات الهی و سرسپردگی در برابر خواست اوست؛ در واقع اصلی ترین دلیل ما برای همه عبادات و تکالیف دینی مانند لزوم غسل روایات و قرآن کریم است که مثلا در این مورد خاص غسل جنابت را برای انجام عبادات واجب نموده است.
هر چند تمام احکام الهی بدون حکمت نیست - که به برخی آگاه و همچنین نسبت به بسیاری از حکمت های احکام ناآگاهیم -، اما چون اعتقاد داریم که خداوند بهترین قوانین واحکام را برای بشر بیان داشته است، هرچند حکمت اصلی احکام را هم ندانیم، از باب تعبد آن را باید بپذیریم؛ هر چند معمولا در منابع نقلی و یا به کمک عقل می توان به فوائد و آثار مثبت بسیاری ازاین احکام دست یافت.
به عنوان مثال در مورد حکمت برخی از غسل ها در روایتى از امام رضا(ع) فلسفه خاصی بیان شده است: «جنابت از تمام بدن بیرون مىآید، از این رو باید تمام بدن را شست».(1)
شاید بتوان گفت که علم روز نیز مطلب فوق را به نوعی تأیید مىکند. طبق تحقیقات دانشمندان در بدن انسان دو سلسله اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک وجود دارد که در سراسر بدن و در اطراف تمام دستگاهها و جهازات داخلى و خارجى گستردهاند.
وظیفه اعصاب سمپاتیک تند کردن و به فعالیت واداشتن دستگاههاى مختلف بدن است. وظیفه اعصاب پاراسمپاتیک کند کردن فعالیت آنها است. یکى نقش گاز اتومبیل و دیگرى نقش ترمز را دارد. از تعادل فعالیت این دو دسته اعصاب دستگاههاى بدن به طور متعادل کار مىکند. گاهى جریان هایى در بدن رخ مىدهد که تعادل را به هم مىزند. از جمله این جریانها مسئله ارگاسم (اوج لذت جنسى) است .
در مقابل از جمله امورى که مىتواند اعصاب سمپاتیک را به کار وا دارد و تعادل از دست رفته را تأمین کند، تماس آب با بدن است. از آن جا که تأثیر ارگاسم روى تمام اعضاى بدن به طور محسوس دیده مىشود و تعادل این دو دسته اعصاب در سراسر بدن به هم مىخورد، دستور داده شده است که پس از آمیزش جنسى یا جنابت و خروج منى، تمام بدن با آب شسته شود.(2)
البته این تنها نوعی احتمال علمی در برخی موارد است نه حکمت اصلی ایسن تکالیف، زیرا آن چه در عبادات و واجبات داراى اهمیت بیش تر است، روح آن اعمال و حالت تعبد و تسلیم و روى آورى به درگاه الهى است؛ در این صورت چه در وضو و چه در غسل کم و کیف شستشوی ظاهری تنها بخشی از تکلیف است و مهم نیت عمل و قصد تقرب به خداوند است.
بر این اساس اگر کسی بدنش تمیز باشد و تازه به حمام رفته باشد، یا پس از جنابت به حمام رود و غسل نکند یا حتی فقط نیت غسل نکند، کفایت نکرده و باید غسل جنابت را با شرایط خاص به جا آورد؛ زیرا نظافت و پاکیزگی تنها جزء کوچکی از فلسفه حکم است.
پى نوشتها:
1. حر عاملی، وسائل الشیعه، نشر در الاحیا التراث العربی بیروت، ج 1، ص 466.
2. آیه الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، نشر دار الکتب الاسلامیه تهران بی تا، ج 4، ص 292.
