فلسفی

با سلام و تشکر از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
ابتدا متذكر مي شويم كه تعبير شما مبني بر اينكه"ممكن الوجود هاي ديگر هم كه يك وجود دارند و آن را گرفته اند و نمي توانند بدهند "اشتباه است. در براهين خداشناسي مثل برهان امكان و وجوب چنين تعبيري نداريم. در برهان امكان و وجوب آمده است كه ممكن الوجود هم مي تواند وجود به ممكن ديگر دهد اما آنچه مشكل داشته و محال است اين مساله مي باشد كه اين وجود دادن به علت غير معلول يا واجب الوجود ختم نشود و منجر به تسلسل گردد.
در مورد سوال شما هم بايد گفت درست است که عالم عقل علت فاعلی برای عالم مثال و آن هم علت فاعلی برای عالم ماده است و در عین حال عالم عقل هم ممکن الوجود است. اما این مساله مشکلی ایجاد نمی کند. چرا که آنچه محال است تسلسل در سلسله علل و معلولات است در حالی که این سلسله به واجب الوجود ختم شده و مشکل تسلسل بر طرف می شود. توضیح بیشتر اینکه حکما در تعریف تسلسل ذکر کرده اند: ترتب امور غیر متناهی که هر مرتبتی علت لاحق و معلول سابق خود باشد که البته امری باطل است. تسلسل از آن جهت باطل است که چون وجود معلول وجودی وابسته، نیازمند و غیر قائم به ذات خود؛ یعنی ممکن الوجود و وجود رابط است. بنابر این، هرگاه فرض کنیم چنین موجوداتی در حد بی نهایت وجود دارند، لازم می آید که بی نهایت وجود وابسته و قائم به غیر و رابط داشته باشیم، بی آن که آن غیر و آن وجود مستقل که تکیه گاه این وجودهای وابسته و رابط است، موجود باشد، و این محال است.(1)
در مورد سوال هم باید گفت که عالم عقول علت فاعلی است. اما در عین حال ممکن الوجود بوده و وجود خود را از واجب الوجود می گیرد که اگر چنین نباشد، سر از تسلسل در آورده و محال و باطل می باشد. یعنی قوام این سلسله به واجب الوجود است و اگر او موجود نباشد، هیچکدام از این عوالم وجود نمی یافت.
پی نوشت ها:
1. ولایی، عیسی، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول، تهران، نشر نی، چاپ اول، 1374ش.