با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
نزدیکی به خدا امری است که یک شب نمی توان به آن رسید، بلکه برای نزدیک شدن به خدا بهتر است قلب - که جایگاه لطف و رحمت الهی است - برای خدا خالص گردد و از حضور غیر خدا تطهیر شود. بدین منظور باید در گام اول از گناهان و معاصی دور شد. زیرا نزدیک شدن به خدا بدون ترک گناه - همه گناهان ،کوچک و بزرگ، بدنی و قلبی - میسر نیست.
بعد از این به طور کلی برای قرب الهی ، باید اقداماتی انجام دادکه مهم ترین آن عبارتند از:
1. معرفت خدا:
کلید نیل به هدف نهایی معرفه الله است. بدون شناخت خداوند تقرب به او امکان پذیر نیست. از این رو امام علی(ع) می فرماید:
" اوّل الدّین معرفته؛ معرفت خدا سرآغاز دین است". (1)
2. تقوا:
قرآنکریم، در آیات مختلف برخی از صفات متّقین را چنین معرفی میکند شایسته است کسی به دنبال نزدیک شدن به خداست خصلت های ذیل را درخود ایجاد کند:
1ـ آنها در همه حال انفاق میکنند؛ چه موقعی که در راحتی و وسعتند و چه زمانی که در پریشانی و محرومیتند: «الَّذِینَ ینفِقُونَ فِی السَّرَّآءِ وَالضَّرَّآءِ؛(2) همانها که در وسعت و پریشان انفاق میکنند».
2ـ بر خشم خود مسلطند: «وَالْکـَظِمِینَ الْغَیظَ؛(3) و خشم خود را فرو میبرند».
3ـ از خطای مردم گذشت مینمایند: «و العافین عن الناس؛(4) و از خطای مردم میگذرند».
4ـ نیکوکارند: «وَاللَّهُ یحِبُّ الْمُحْسِنِینَ؛(5) و خدا نیکوکاران را دوست دارد».
5ـ اصرار بر گناه نمیکنند: «وَالَّذِینَ إِذَا فَعَلُوا فَـَحِشَةً أَوْظَـلَمُوَّا أَنفُسَهُمْ ذَکرُوا اللَّه؛(6) و آنها هنگامیکه مرتکب عمل زشتی شوند یا به خود ستم کنند به یاد خدا میافتند و برای گناهان خود طلب آمرزش میکنند و اصرار بر گناه نمیکنند با اینکه میدانند».
6ـ شبزندهدار هستند؛ در هر شب بخشی را بیدار هستند و به عبادت و نماز شب مشغول هستند: «کانُوا قَلِیلاً مِّنَ الَّیلِ مَا یهْجَعُونَ؛(7) آنها کمی از شبها را میخوابیدند».
7ـ در صبحگاهان استغفار میکنند: «وَ بِالاَسْحَارِ هُمْ یسْتَغْفِرُون؛(8) در سحرگاهان استغفار میکردند».
8ـ در غیب و نهان از خداوند میترسند: «الَّذِینَ یخْشَوْنَ رَبَّهُم بِالْغَیبِ؛(9) همانها که از پروردگارشان در غیب و نهان میترسند».
9. از حساب آخرت بیم دارند: «الَّذِینَ یخْشَوْنَ رَبَّهُم بِالْغَیبِ وَ هُم مِّنَ السَّاعَةِ مُشْفِقُون؛(10) و از قیامت بیم دارند».
10ـ آنان با تمام دل و جان متوجه پروردگار خویشند؛ ایمان، قلب آنها را روشن ساخته به همین دلیل در برابر اعمال خود، به شدت، احساس مسئولیت میکنند و از کیفر گناهان خویش بیمناکند، از او تقاضای آمرزش و نجات از دوزخ میکنند: «الَّذِینَ یقُولُونَ رَبَّنَآ إِنَّنَآ ءَامَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّار؛(11) همان کسانی که میگویند: پروردگارا ما ایمان آوردهایم، سپس ما را بیامرز و از عذاب آتش نگاهدار».
11ـ در برابر حوادث، در مسیر اطاعت پروردگار و در برابر گناه و گرفتاری و شدائد، صبر و استقامت و پشتکار دارند: «الصّـَبرین؛(12) آنها که استقامت میورزند».
12ـ راستگو و درستکارند: «الصّـَدقین».(13)
13ـ در راه بندگی و عبودیت خدا، خاضع و فروتن هستند و بر این کار مداومت دارند: «وَالْقَـَنِتِین».(14)
3. عبادت:
در حدیث قدسی آمده است: " هیچ بنده ای به وسیله عملی بهتر و محبوب تر از انجام واجبات (وترک گناهان ومحرمات) به من نزدیک نشده است.
بنابر این انجام واجبات ( نماز و روزه و سایر عبادت ها و انفاق مال و صله ارحام و کمک به ضعفا و دستگیری از فقرا) و ترک گناهان و محرمات ( گناهان صغیره و کبیره) محبوبترین عملی است که انسان را به خدا نزدیک می کند. بعد از انجام واجبات و ترک گناهان، کارهای مستحبی است که انسان را به خدا نزدیک می کند، از این رو در ادامه حدیث قدسی خداوند می فرماید:
« بنده با به جا آوردن کارهای مستحب، به سوی من تقرّب پیدا می کند . با انجام کارهای مستحبی، چنان کمال می یابد و به من تقرّب پیدا می کند،که او را دوست دارم (یعنی بنده خدا، محبوب خدا می شود). وقتی کسی محبوب من گشت و او را دوست داشتم، گوش او می شوم، که با آن می شنود. چشم او می شوم که با آن می بیند. زبان او می گردم که با آن سخن می گوید . دست او می شوم، که با آن می دهد و می گیرد. پای او می شوم، که با آن راه می رود. وقتی (چنین بندهای) مرا بخواند، اجابت می کنم، وقتی از من چیزی را درخواست کند، به او خواهم داد».(15)
مفهوم حدیث این است: کسی که همه واجبات را انجام می دهد و از همه گناهان خود را دور می سازد و با کارهای مستحبی به خداوند تقرب می جوید، چشم و گوش و زبان و دست و پا و فکر و اندیشه و بالاخره همه اعضا و جوارح او در مسیری که رضایت و خشنودی خداوند است، تحرک و فعالیت خواهد داشت . هرگز خلاف رضای خدا نمیاندیشد و گام برنمیدارد. چنین شخصی همه دعاهایش مستجاب است.
مستحبات که بعد از واجبات انسان را به خدا نزدیک می کند، بسیار است . توان و طاقت و عمر انسان ، محدود و کوتاه است، پس در میان مستحبات باید محبوبترین و با فضیلتترین مستحبات را شناسایی کرد و آن ها را انتخاب نمود.
در اسلام به پاره ای از عبادات و مستحبات بیش تر تأکید شده مانند قرائت قرآن، نماز شب و تهجد و شب زنده داری، انجام نوافل روزانه، مناجات با خدا و راز و نیاز با او در دل شب، مقیّد بودن به خواندن نمازهای واجب در اول وقت ، همواره با وضو بودن، رعایت آداب و سنت ها در عبادات، تعقیبات نماز، شرکت در نماز جمعه و جماعات، سه روز روزه در هر ماه، زیارت اولیا، توسل به امامان، صله رحم، ذکر خدا و صلوات بر محمد و آل محمد، انتظار فرج امام زمان علیه السلام و عمل کردن به آن چه که لازمه منتظر واقعی است ،تولی و تبری و دوستی و دشمنی به خاطر خدا .
پی نوشت ها:
1. نهج البلاغة، الإمام علي بن أبي طالب عليه السلام، دار الهجرة للنشر - قم ، خطبه 1، ص 30 .
2ـ 5. آلعمران (3) آیه 134.
6. همان، آیه 135.
7. ذاریات (51) آیه 17.
8. همان، آیه 18.
9 ـ 10. انبیا (21) آیه 49.
11. آل عمران، آیه 16.
12 . همان، آیه 17.
13. همان.
14. همان.
15. الكافي، ثقة الإسلام الكليني، دار الكتب الإسلامية - طهران، 1365 ه. ش، ج 2، ص 352، حدیث 7 .
