توبه

با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

پرسشگر گرامی! این مرکز در جواب دهی به تعداد زیاد سوال پرسشگران، محدودیت دارد؛ لذا از بین سوالات مطرح شده به سوالات مهم پاسخ تفصیلی داده شد:
1- شرایط توبه واقعی: اميرالمؤمنين علي (ع) مي فرمايد: توبه چهار شرط دارد: «التّوبة ندم بالقلب، و استغفار باللّسان، و ترك بالجوارح، و إضمار أن لا يعود؛(1) توبه پشيمانى دل است، طلب آمرزش به زبان، ترك كردن گناه، و تصميم به عدم بازگشت به گناه.
پس توبه کننده اگر قلباً پشیمان شود و تصمیم بگیرد که دیگر گناه را مرتکب نشود، توبه اش پذیرفته است.
2-نشانه های قبولی توبه:
الف) احساس بهجت و آرامش خاصی که پس از دعا و توبه به انسان دست می‌دهد یا به تعبیر دیگر احساس سبکی از گناهان و آلودگی‌ها.
ب) هر قدر انسان از گناهان خود به طور جدی پشیمان شده و با تضرع و التجای بیشتری خدا را بخواند توبه او مقبول تر است. بنابراین میزان انقلاب روحی انسان در حال استغفار نیز می‌تواند به عنوان یک علامتی به کار آید.
ج) میزان اعتماد به وعده‌های نیکوی الهی قابلیت و عنایات الهی را افزون می‌سازد. بنابر این هر اندازه خدا باوری و توکل و اعتماد به وعده‌های او را در خود افزون یافتیم می‌توانیم بیشتر امید یابیم که ما را پذیرا گشته است.
د) هر قدر آثار واقعی توبه در اعمال و کنش‌های ما بیشتر هویدا گردد. یعنی رغبت کمتری به گناه و اراده و عزم راسخ تری در اطاعت پروردگار یابیم نشان می‌دهد که توبه ما توبه واقعی تری بود و به همین نسبت مقبول تر واقع گردیده است. امام امت (ره) می‌فرمودند: اگر بعد از ماه مبارک رمضان تغییری در حالات خود یافتید به همان نسبت وارد ضیافت الله شده‌اید. ولی اگر دگرگونی در شما پدید نیامد از آن بی‌بهره ماندید. اگر توبه واقعی صورت گیرد، قبولی آن از طرف خداوند قطعی است، چون خداوند فرموده: «وَ هُوَ الَّذِی یقْبَلُ التَّوْبََْ عَنْ عِبادِهِ وَ یعْفُوا عَنِ السَّیئاتِ؛(2) او است که توبه را از بندگانش پذیرا می‌‏شود و گناهان را می‌‏بخشد». از آن‏ جا که وعده خدا تخلف ناپذیر است، برای انسان یقین حاصل می‏شود که توبه همان، و قبولی همان. هیچ حالت انتظاری برای قبولی توبه نیست.
3-فرق نداشتن توبه از گناه کبیره یا صغیره: از آیات و روایات استفاده می‏شود که توبه مخصوص گناه ویژه‏ای نیست و شخص خاصی را نیز شامل نمی‏شود. خداوند نسبت به هر عمل زشت و هرظلم و ستم و اسرافی، وعده پذیرش توبه را داده و در آیه "توبوا الی الله جمیعاً" هرگناهکاری دعوت به توبه شده‏است.(3) در این جهت فرقی بین گناه کبیره وصغیره نیست.وعده پذیرش توبه به صورت مطلق و دعوت به توبه به صورت همگانی، مستلزم مطلوبیت توبه برای همه گناهان است.
4- تکرار گناه و توبۀ جدید: از روایات معصومین برمی‌آید که توبه، با شکستن آن و ارتکاب دوبارۀ گناه، باطل نمی‌شود. امام باقر(ع) می‌فرماید: «مؤمن هرگاه توبه کند، خداوند او را می‌آموزد، پس باید برای آینده پس ازتوبه و آمرزش، کار نیک کند». راوی می‌گوید: عرض کردم: اگر پس از توبه و استغفار از گناهان، باز گناه کند و دوباره توبه کند چگونه است، حضرت فرمود: «آیا باور داری که بنده مؤمن از گناه خویش پشیمان شود و از آن آمرزش خواهد و توبه کند و خداوند توبه‌اش را نپذیرد؟» عرض کردم: اگر چند بار این کار را کرد، گناه کرد و توبه، نموده چگونه است، فرمود: «هرگاه مؤمن به استغفار و توبه باز گردد، خداوند نیز به آمرزش او بر می‌گردد، زیرا خداوند آمرزنده و مهربان است».(4)
5- گریه بر مصائب معصومین(ع) باعث توبه و تطهیر انسان می شود. علت این که در مجلس به خاطر کمترین اشکی، گناهان بسیار بخشیده می شود، علت آن است که آن شخص به خاطر آن یک قطره اشک به ثواب نامتناهی می رسد.
اشكي كه ريخته مي شود چنان چه در مسير هماهنگي روح با امام (ع) باشد، پرواز كوچكي است كه روح ما با روح حضرت اباعبدالله مي كند. در كلامي نوراني از حضرت سيدالشهداء (ع) وارد شده است كه فرمود: "من (ما من عبد) قطرت عيناه أو دمعت عيناه فينا دمعة بوأه الله بها في الجنة غرفا يسكنها أحقابا أو حقبا؛(5) هيچ بنده اي نيست كه در راه مصائب ما قطره اي اشك بريزد و يا اشك از چشمانش سرازير شود، مگر اين كه خداوند به واسطه ي اين اشك، جايگاه او را براي هميشه در بهشت قرار خواهد داد.
گريه، نشانه محبت است و محبت، ناشي از ايمان و معرفت، و عمل بدون ايمان پايه و اساس ندارد؛ بلكه مانند پيكر بي روح است.
برای توضیحات بیشتر با شماره (09640) تماس بگیرید و یا به منابع زیر مراجعه کنید:
- توبه آغوش رحمت، استاد حسين انصاریان، مرکز علمی تحقیقاتی دارالعرفان.
- توبه، آيت‌الله العظمی مظاهری، مؤسسه‌ی فرهنگی مطالعاتی الزهرا (س).
پی نوشت ها:
1. عبدالواحدبن محمد تميمي آمدي، تصنيف غرر الحکم، ص 194، انتشارات دفتر تبليغات.
2. شوری(42) آیه 25.
3. نور (24) آیه 31.
4. محمد باقر مجلسي، بحار الانوار، ج 6، ص 40، مؤسسه الوفاء، بيروت، 1404 ه.ق.
5. «قطرت عيناه فينا قطرة»: يعني يک قطره اشک براي ما بريزيد. «دمعت عنياه فينا دمعة»: يعني اين که اشک سرازير شود. (بحارالانوار، ج 44، ص 279، ح 8؛ ج 14، باب (66) استحباب البکاء لقتل الحسين، ص 507).