مشاوره

با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

یکى از رموز کامیابى این است که جوان رشته اى را تعقیب کند که مطابق ذوق و علاقه و توانائى روحى و فکرى او باشد .دستگاه آفرینش همه را یکنواخت نیافریده و در همه افراد بشر توانائى همه کار به ودیعت ننهاده است . بلکه براى گردش چرخ هاى اجتماع ، افراد را با ذوق و استعدادهاى مخصوصى آفریده است تا هر یک رشته اى را دنبال کند که ذوق آن را دارد و کارى را انجام دهد که از عشق باطن و علاقه او سر چشمه مى گیرد. زیرا علاقه سبب پیشرفت در تحصیل هر دانش و هر حرفه می شود و به همین جهت یکی از مقدمات موفقیت در هر رشته وحرفه ای علاقه به آن رشته و حرفه است .این امر به قدری اهمیت دارد که مشاوران در اولین گزینه از آن سوال می کنند که علاقه شخص به کدام رشته تحصیلی و یا کدام حرفه است چرا که علاقه سبب افزایش انگیزه وموجب تحمل سختی های راه می باشد.
یکى از دلائل شکست بعضى از جوانان، در نظر نگرفتن علاقه و ذوق شخصى است. مثلاً شخصى به درس علاقه ندارد، ولى به کارهاى هنرى یا فنى علاقه‏مند است. با این حال با اکراه واجبار و یا متأثر شدن از دیگران به تحصیل مى‏پردازد. در این انتخاب نیز بر اثر تبلیغات غلط و تربیت هاى نادرست دنبال کارى مى روند که ذوق و استعداد آن را ندارند و از کارى که شایستگى و برازندگى آن را دارند سرباز مى زنند. در این صورت به توفیقى دست پیدا نمى‏کند. زیرا آنها این اصل مسلم را فراموش کرده اند که : در هر سرى ، شورى است ، خوشبخت کسى است که ذوقش را دریابد!
بنابراین سخت ترین ضربه بر پیشرفت و کامیابى یک فرد دانشجو این است بدون این که استعداد خود را بسنجد، بدون مطالعه دقیق ، رشته اى را تعقیب کند که ذوق آن را ندارد.
از پیشوایان مذهبى ما دستور اکید رسیده است که خود را بشناسیم و بسان غواصان در دریاى وجود خود فرو رویم و با نورافکن هاى قوى خود، به شناسائى درون خود بپردازیم تا راز درون بر ما روشن گردد.حال با بیان این مقدمه در اهمیت علاقه رشته های تحصیلی باید عرض کنیم :
عشق و علاقه به مطالعه و طی مدارج علمی و کمال , یکی از بهترین نعمت های الهی است که نصیب هرکسی نمی شود . تحصیل علم از دیدگاه اسلام اهمیت فوق‏العاده‏ای دارد، تا جایی که در اسلام شاید نسبت به هیچ موضوعی به اندازه علم توصیه و تأکید نشده است. مؤکدترین و صریح‏ترین توصیه‏های رسول خدا درباره علم است. این جمله از مسلّمات همه مسلمانان است که رسول خدا فرمود: "طلب العلم فریضة علی کلّ مسلم؛ تعلّم و دانشجویی بر هر مسلمانی واجب است".(1) نیز فرمود: "دانش بجویید، اگر چه در چین‏ باشد".(2)
امیرمؤمنان‏علیه‏السلام فرمود: "حکمت، گمشده مؤمن است، پس به دنبالش باشید،اگر چه آن را نزد مشرکان بیابید. شما از آنها شایسته‏تر و سزاوارتر خواهید بود".(3)
در این احادیث و احادیث دیگر علم خاصی مورد نظر نیست، بلکه مقصود آن است: هر علمی که برآوردن نیازهای لازم جامعه موقوف به دانستن آن علم و تخصص باشد، بر مسلمانان تحصیل آن لازم و واجب است که می توان از علوم طبیعی(مانندریاضیات،فیزیک وشیمی و...) به عنوان مصادیق آن نام برد .
اسلام دین جامع و همه جانبه است، دینی است که تنها به یک سلسله پندها و اندرزهای فردی اکتفا نکرده است، دینی است جامعه ساز. آن چه را که یک جامعه بدان نیازمند است، اسلام آن را به عنوان واجب کفایی واجب کرده است، یعنی مثلاً جامعه نیازمند پزشک است، از این رو علم پزشکی واجب کفایی است، یعنی واجب است به قدر کفایت پزشک وجود داشته باشد. اگر به قدر کفایت پزشک وجود نداشته باشد، بر همه افراد واجب است که وسیله‏ای فراهم سازند که افرادی پزشک شوند. چون پزشکی موقوف است به تحصیل علم پزشکی، قهراً علم پزشکی از واجبات کفایی است.(4)
همچنین فنون و علوم دیگری که هر یک به نحوی نیازی از جامعه اسلامی را برآورده می‏کند، و استقلال و سربلندی جامعه را تأمین می‏نماید. خلاصه هر علمی که نفعی را عاید جامعه اسلامی می‏کند، مورد تأکید و تشویق اسلام است. اگر نیاز جامعه بدون تحصیل علمی برطرف نشود، فراگیری آن علم از نظر اسلام واجب شمرده شده است. بنابراین علم شیمی، فیزیک، پزشکی، روان‏شناسی، زیست‏شناسی و سایر علوم و فنونی که هر یک به نوبه خود نیازی از جامعه اسلامی را برطرف می‏کنند، مورد تشویق و تأکید اسلام است.
قرآن صریحاً مردم را به مطالعه در این امور توصیه کرده و می‏دانیم مطالعه همین‏ها است که منجر به علم فلک و ستاره‏شناسی، زمین‏شناسی، دریاشناسی، علم کائنات جویه، حیوان‏شناسی و غیره شده است".(5)
بنابراین دروس علوم طبیعی (مانندریاضیات، زیست ، فیزیک وشیمی و...و از جمله رشته شما که در جهت حل مشکلات علمی و گسترش علمی افراد و جامعه گام بر می دارد ،نه تنها علم غیرمفید نیست بلکه علومی هستند که در خدمت به جامعه و مردم است. کسی که با علاقه و به قصد کمک به مردم و کسب رضایت خداوند و خدمت رسانی به افراد جامعه به تحصیل آن علوم بپردازد، نه تنها پسندیده است بلکه در برخی موارد ( مثل آن جا که حل مشکلات مردم و اداره جامعه متوقف بر تحصیل فلان علم باشد) بر افراد تحصیل این علوم واجب می شود. امام زمان علیه السلام نیز از اینکه فردی بتواند با تحصیل در رشته ای چون متالورژی که از مهمترین روش ها در ساخت و تولید قطعات صنعتی است و نقش مهم در صنعتی شدن و خود کفایی کشور اسلامی دارد، به مردم و جامعه مسلمین خدمت کند، راضی خواهد بود.

پی نوشت ها:
1. مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، موسسه الوفاء، بيروت، 1404ق، ج2، ص31.
2.علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت - لبنان، 1404 هجرى قمری، ج 1، ص 177.
3. همان، ج 2، ص 97، حدیث 45.
4. مرتضی مطهری، آشنایی با علوم اسلامی، منطق فلسفه، انتشارات صدرا، ص 12.
5. مرتضی مطهری، بیست گفتار، انتشارات صدرا، ص 220 - 221.