من آدم کم صبری هستم و وقتی اتفاق بدی برایم می افتد زیاد جزع و فزع می کنم
اما پدر و مادر و خواهر ها و وبعضی از دوستانم که پر صبرند برای داشتن این صبر کاری نکرده اند و ژنتیکی داشته اند
پس نقش اختیار چه می شود؟
چرا پدر من بسیار مهربان و باگذشت هست اما من عصبی و کم صبر؟
در صورتی که پدر من از بچگی خوب بوده و برا خوب بودنش زحمتی نکشیده
ممنون می شم منو راهنمایی کنید.
تفاوت وضعیت افراد در محیط های تربیتی مختلف و يا تاثير ژنتيك در بروز اخلاق و صفاتي خاص، حقيقتي غير قابل انكار است و بروز این اختلافات و تفاوت ها امری ناگزیر و از سر ناچاری و بر اساس ساختار علّی و معلولی عالم است و معنا ندارد ثمره ازدواج والدینی در ایران، تولد کودک در یک کشور اروپایی و در محیطی متفاوت از مکان و اسباب ایجادی اش باشد؛ لذا شخص در برخي از صفات و ويژگيهاي اوليه در خود مجبور است.
اما آنچه مهم است اين است كه همه این ویژگی های ژنتیکی و خانوادگی و اجتماعی فرد را ملزم به انتخاب یک مسیر خاص در زندگی نمی کند و ما به روشني موارد متعدد نقض را در اين زمينه مي يابيم كه به رغم همه علل محيطي و ژنتيكي و تربيتي و ... باز عنصر اختيار فرد و كنش هاي خودخواسته نقش بسزايي در تعيين جهت حركت فرد در مسير زندگي ايفا مي كند. همه اين علل و عوامل نمي تواند نوعي جبر و عدم اختيار را براي فرد رقم بزند.
البته یکی از سنّت های الهی این است که خداوند برای همه انسان ها به اقتضای داشته ها و توانایی های فکری، جسمی و محیطی و...، مسئولیت‌ها و تکالیف شان را تعیین می نماید. بنا بر توانمندی ها و ابزار و عوامل موفقیت از آن ها بازخواست خواهد کرد.
این همان حقیقتی است که با تعابیر مختلف در قرآن به آن اشاره شده مانند"لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها..." (1) خداوند هيچ كس را، جز به اندازه تواناييش، تكليف نمىكند ..." این عدالت خداوند در مقام تشریع و تکلیف است. همچنین در مقام محاسبه و بازخواست و توقعات نیز چنین عدالتی با دقت تمام رعایت می شود "وَ نَضَعُ الْمَوازينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً(2) ما ترازوهاى عدل را در روز قيامت برپا مىكنيم پس به هيچ كس كمترين ستمى نمىشود"
بر اين اساس به موجب قانون عمومي علت و معلول ممكن است شخصي از همان كودكي عصبانيت و ديگري بدون زحمت صبرو...را به ارث برده باشند؛ اما اولاً هيچگاه اين امر به معناي اجبار هر يك در بروز آن صفت در خارج نمي باشد ثانياً اينكه شخصي در كودكي به موجب تاثير وراثت و... داراي صفتي نيك مانند صبرو...بوده اگر چه خوب و داراي اهميت است اما به هر حال ثواب الهي صرفاً بر اساس وقوع و يا عدم وقوع آن صفت در خارج محقق نمي شود بلكه بيشترين چيزي كه ميزان ثواب الهي را تعيين مي كند، تلاش و كوششي است كه شخص در بروز اين صفت از خود نشان داده است لذا گر چه براي برخي از افراد، زمينه بيشتري براي بروز صفات ناپسند مانند عصبانيت و... وجود داشته و در نتیجه انسان بیشتر در خطر انحراف به چنین مسائلی قرار دارد؛ اما به حکم حدیث "أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ أَحْمَزُهَا"(4) بهترین اعمال مشکلترین آنهاست»، در مجموع هر چقدر انجام دستورات خداوند به دلائل مختلف برای انسان دشوار باشد، پاداش خداوند نیز بیشتر خواهد بود
جداي از اينكه هر كس بر اساس مسائل ژنيتيكي و محيطي يك ويژگي در او هست كه بر اساس آن ويژگي برخي امور برايش سهل و برخي امور برايش مشكل ميشود به عنوان مثال يكي عصبانيت در اوست و شخص صبوري نيست اما نسبت به مسائل ديگر كمتر كشش دارد مثلا ميل به مال اندوزي و طمع در او كمتر است يا ديگر ويژگي ها و از طرف ديگر ان كس كه صبور است ممكن است خصوصيت حرص به مال دنيا يا ديگر اميال در او بيشتر باشد كه در آن ناحيه بيشتر تهديد مي شود ؛ ولي آنچه مهم است اين است كه انسان براساس ويژگي هاي خود مورد امتحان قرار مي گيرد و هيچ انساني بر خصوصيات جبري خود امتحان نمي شود وهر جا سخن از امتحان است قطعا آنجا اختيار هم وجود دارد.
پی نوشت ها :
1. بقره (2) آیه276.
2. انبیا(21) آیه 47.
3. مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار، چ مؤسسة الوفاء، بيروت، 1404ه.ق، ج 67، ص 191.
