سلام ایا اراده انسان جزو گرایش های اوست یا توانش
واینکه مادر زمان خاص ومکان خاص مطالب رادرک می کنیم دلیل بر زمان مند بدن ومکان داربودن روح نیست ؟
در باره فراز اول پرسش باید گفت: اراده جزء توان انسان نیست. چون توان مربوط به قدرت و در قلمرو عمل انسان است. ولی ارداه جزء قدرت نیست. چه این که جزء گرایش هم نیست. بلکه مبدء گرایش و جزء علل ایجاد گرایش است. و در کل گرایش و رفتار انسان بر اساس اراده او شکل می گیرد که در پی وجود قدرت و توان و آگاهی، انتخاب و گزینش بوجود می آید از روی عزم و تصمیم او واقع می شود.(1)
در باره فراز دوم پرسش باید گفت: از دید صدرالمتألهین نفس آدمی در حدوث و تصرفاتش جسمانی است و در بقا و تعقلش روحانی است .» (2) روی این مبنا اگر ما در زمان و یا مکان خاصی در چیزی تصرف نمایم دلیل زمان مندی و مکان مندی فعل روح است و نه خود روح. ولی درک در زمان و یا مکان خاص دلیل زمان مند و یا مکان مندی بودن ذات روح ودرک او نمی شود چون ذات روح مجرد است و مجرد زمان مند ومکان مند نیست. و از این روست.
اگر انسان در جایی قرار گیرد که توجهش به بدن جلب نشود، به طوری که از همه جهت در اعتدال باشد و هیچ عاملی نظیر گرسنگی، تشنگی ،گرما، سرما و حتی وزش باد نظر او را به بدن مادی جلب نکند، در این صورت اگر توجهش را به خودش متمرکز سازد،خود را می‌یابد و به خود علم دارد و این دلیل بر فرازمانی و مجرد بودن اوست .(3) و درک روح علم است و علم مجرد است براي اثبات تجرد علم به چند دليل تمسک شده ماند آنکه:
ادراک حسي اگرچه به نظر مادي گرايان امري مادي است. اما با دقت در آن مي توان فهميد که اين ادراکات را نمي توان مادي دانست و فعل و انفعالات مادي تنها به عنوان شرايط اعدادي ان است. شاهد بر اين مطلب نيز اين است که ما در امور روزانه خود، صورتهايي بسيار بزرگ مانند کوهها و درياها را تصور مي کنيم. حال اگر اين ادراک حسي که از نوع ديدن است مادي ميبود، مي بايستي در اندام بينيايي يا هر عضو ديگري از بدن مي بود و نمي بايد از محل خودشان بزرگتر باشند. زيرا ارتسام و انطباع مادي بدون انطباق بر محل ممکن نمي باشد. پس با توجه به اينکه ما اين صورتهاي ادراکي را در خودمان مي يابيم، ناچاريم که بپذيريم اين نوع از ادراکات که به ادراک حسي معروف است، مربوط به مرتبه اي از نفس مي باشد و بايد غير مادي و مجرد باشد.(4)
پس در ک ما در زمان ومکان خاص موجب زمان مندی و مکان مندی روح نمی شود.
پی‌نوشت ها:
1. آموزش کلام اسلامی، محمد سعیدی مهر نشر طه، قم 1383 ش، ج 1، ص 329.
2 صدرا اسفارنشر دار احیاء التراث العربی،بیروت 1403ق،ج 8،ص 348.
3. بو علی اشارات نشر الکتاب 1403 ق، ج2،م 3 ،ص 125.
4. شيرواني، علي، ترجمه و شرح نهايه الحکمه، قم، نشر بوستان کتاب، 1386ش، چ هفتم، ج3، ص 40.
5. شيرواني، همان چ2، ص 34.
6. مصباح آموزش فلسفه نشر موسسه آموزشی وپژوهشی امام خمینی قم ، ج3، ص224.
7. آموزش فلسفه، ج3، ص 225.
