جايگاه خضر و حضرت موسي ع

نکته اول: ما در اين جهان داراى دو نظام هستيم:" نظام تكوين" و" نظام تشريع" گر چه اين دو نظام در اصول كلى هماهنگ هستند، ولى گاه در جزئيات از هم جدا مى‏شوند. مثلا خداوند براى آزمايش بندگان آنها را مبتلا به" خوف" (ناامنى) و" نقص اموال و ثمرات" از بين رفتن نفوس و عزيزان مى‏كند، تا معلوم شود. چه اشخاصى در برابر اين حوادث صابر و شكيبا هستند.(1)اينگونه برنامه هاي الهي از سنخ تظام تكوين است و هيچ مانعى ندارد كه خداوند گروهى از فرشتگان يا بعضى از انسانها (همچون خضر) را مامور پياده كردن نظام تكوين نمايد چنانچه گروهى را مامور پياده كردن نظام تشريع كرده است(فرستادن سلسله جليله انبياءبراي هدايت انسانها براي تامين همين جهت است)اينكه مى‏بينيم موسى تاب تحمل كارهاى خضر را نداشت بخاطر اين بود كه خط ماموريت او از خط ماموريت خضر جدا بود، موسي موظف به رعايت نظام تشريع بود. اما خضر بنا به دستوري كه داشت طبق نظام تكوين عمل مي كرد و در آن حال موسي عالم به جهات تكوين نبود. لذا هر بار مشاهده مى‏كرد كه خضر بر خلاف ظواهر قانون شرع عمل مي كند بر او اعتراض مي كرد، ولى خضر بدون توجه به هشدارهاي موسي به راه خود ادامه مى‏داد،(2)
نکته دوم: پيرامون "ولايت" گفته شده: ولايت تكويني و تشريعي براي خداوند قابل تفكيك نيست. اما براي غير خداوند امکان تفکیک هست چنانچه در ولايت فقيه آنچه كه معتبراست ولايت تشريعي است. يعني از ناحيه معصوم به فقيه جامع الشرايط ولايت تشريعي سپرده شده است اگر چه ممكن است. همان فقيه به سبب سلوك عملي به مقامات عاليه اي از قرب نيز رسيده وداراي ولايت تكويني هم شده باشد. ولي مهم آن است كه آنچه كه معصوم به او سپرده اعمال ولايت تشريعي است.
در مقابل كساني هستند که تنها ولايت تكويني داشته و از ولايت تشريعي بهره اي نبرده اند مانند كساني كه از فقاهت بهره اي ندارند ولي در سايه تقوي و سلوك عملي به درجاتي رسيده باشند. امكان جمع بين هر دو ولايت نيز وجود دارد و آن ولايتي است كه براي پيامبر اكرم(ص) (وامامان معصوم) بوده است چنانچه پيامبر هم داراي ولايت تشريعي بود كه به صورت مقام نبوت ظهور كرد وهم صاحب ولايت تكويني بود.(3)
نکته سوم: براي رسيدن به اهداف واغراض نظام تكوين الهي علم غيبي مي طلبد كه ممكن است خداوند طبق مصالحي حتي از بعض پيامبران خود چون موسي مخفي نگه دارد و براي بندگان ديگرش همچون خضر كه قابليتي دارد آشكار كند. اما اين به معناي بالابودن رتبه و مقام معنوي خضر نسبت به موسي نيست.(4)
با توجه به اين سه نكته بايد گفت در آن صحنه ها موسي طبق ولايت تشريعي و ماموريتي كه در نظام تشريع داشت به وظيفه خود عمل مي كرد وخضر هم طبق ولايت تكويني كه داشت به ماموريت خود عمل مي كرد.واين بدان معنا نيست كه وجود ولايت تكويني را از موسي نفي كنيم. ممكن است موسي نيز داراي ولايت تكويني در زمينه هاي ديگر بوده، اما براي مصالحي در آن حوادث خاص از نظام تكوين بي خبر بوده است.
اما آنچه که پیرامون اقطاب صوفیه مطرح شد باید گفت اولا: مقايسه اقطاب صوفيه با اين بحث صحيح نيست. چون بحث ما در جایی است كه بدون تردید اين اشخاص داراي مقامات معنوی بوده و به ولایت تکوینی رسیده اند. اما پيرامون اقطاب صوفيه و ادعاهاي آنان اول كلام است و براي اثبات چنين مقام و جايگاهي براي آنان نياز به ادله هاي اطمينان آور است ثانيا: ولايت تشريعي از ناحيه معصوم به فقهاي جامع الشرايط داده شده و اين انتساب، به بندگان ابلاغ شده است تا در سايه اين ولايت امور عباد سامان گيرد و ما نیز موظف هستيم تحت ولايت شخص فقيه عمل كنيم به خلاف ولايت تكويني كه اگر چه امكانش براي بندگان مومن و متقي وجود دارد. اما هم اثباتش براي اشخاص مشكل است و هم در قبال اينگونه افراد ما وظيفه اي از ناحيه شارع نداريم.
به علاوه اینکه در خصوص صوفیه نه تنها دلیلی بر صحت طریق آنان در روایات معصومین وجود ندارد بلکه در رد آنان روایاتی نقل شده از جمله این روایت: عن الرضاانه قال:"من ذکر عنده الصوفیه ولم ینکر هم بلسانه وقلبه فلیس منا ومن انکر هم فکأنماجاهد الکفار بین یدی رسول الله.صلی الله علیه وآله"(هرکسی که نزدش یادی از صوفیه بشود واو آنان را انکار نکند به زبان وقلبش از ما نیست ودر صورتی که آنان را انکار کند گویا در رکاب پیامبر با کفار جهاد کرده است)(5)
پی نوشتها:
1. ناصر مکارم شیرازی،تفسیر نمونه،تهران، دارالکتب الاسلامیه،چاپ،ج12،ص 507-508.
2. همان، ص508-509.
3. عبدالله جوادی آملی،ادب فناي مقربان،قم مرکز نشر اسراء. چاپ،اول، 1385، ج3، ص19-20.
4. تفسير نمونه، همان ج‏12، ص 515.
5.محدث نوری، مستدرک وسائل، بیروت، مؤسسة آل البيت (ع) لإحياء التراث چاپ دوم، 1408، ج12، ص323.