حضرت آدم(ع) در قرآن

« إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى‏ آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِيمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمِينَ» (1) خداوند، آدم و نوح و آل ابراهيم و آل عمران را بر جهانيان برترى داد.
این آیه شریفه در مقام تبیین مقام و جایگاه انبیاء الهی است و در روایات اهل بیت از این آیه مقام عصمت پیامبران استفاده شده است.
اما آیه دیگر :« وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى‏ آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً» (2)ما از آدم از قبل پيمان گرفته بوديم، اما او فراموش كرد، عزم استوارى براى او نيافتيم.
با توجه به آیات بعد از آن اشاره دارد به همان ترک اولایی که از حضرت آدم سر زده و از بهشت بیرون شدند و سپس با توبه او خداوند ایشان را برگزید و هدایت کرد:
« فَأَكَلا مِنْها فَبَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما وَ طَفِقا يَخْصِفانِ عَلَيْهِما مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَ عَصى‏ آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى‏ ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَيْهِ وَ هَدى‏ (3)
سرانجام هر دو از آن خوردند (و لباس بهشتيشان فرو ريخت) و عورتشان آشكار گشت و از برگهاى (درختان) بهشتى براى پوشاندن خود جامه دوختند، (بالآخره) آدم نافرمانى پروردگارش را كرد و از پاداش او محروم شد. سپس پروردگارش او را برگزيد و توبه‏اش را پذيرفت، و هدايتش كرد.
منظور از عهدی که خدا با آدم بسته بود فرمان خدا دائر به نزديك نشدن به درخت ممنوع است، روايات متعددى نيز اين تفسير را تاييد مى‏كند.
و منظور از" عزم"(و لم تجد له عزما) تصميم و اراده محكمى است كه انسان را در برابر وسوسه‏هاى نيرومند شيطان حفظ كند.
بدون شك آدم، مرتكب گناهى نشد بلكه تنها ترك اولايى از او سر زد،که آن هم بعد از توبه حضرت آدم مورد رحمت و هدایت خدا قرار گرفت و خدا او را برگزید.و این نافرمانی آدم با مقام عصمت و برگزیده خدا بودن ایشان تناقضی ندارد زیرا دوران سكونت آدم در بهشت دوران تكليف نبود، بلكه يك دوران آزمايشى براى آماده شدن جهت زندگى در دنيا و پذيرش مسئوليت تكاليف بود، بخصوص اينكه نهى خداوند در اينجا جنبه ارشادى داشته، زيرا به او فرموده بود كه اگر از درخت ممنوع بخورى حتما گرفتار زحمت فراوان خواهى شد.(4)
بنابراین بین این دو آیه تناقضی نیست و آیه اول حضرت آدم را جزء برگزیدگان عالم می داند و آیه دیگر اشاره به ترک اولای ایشان دارد نه عصیان و نافرمانی که ایشان را از درگاه خدا دور کند.

پی نوشت ها:
1. آل عمران(3) آیه 33.
2. طه(20) آیه115.
3. همان، آیه122.
4. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، انتشارات اسلامیه، ج13، ص318.