حاجت خواستن

در ابتدا باید اشاره شود که اگر انسان از خداوند به طور مستقیم در خواست نماید ائمه (ع) نا راحت نمی شوند. چون آنها به این در خواست نیازی ندارد. پس اگر ما آنها را واسطه قرار می دهیم به دلیل نیاز ما به آنهاست، نه نیاز آنان به این واسطه شدن مثل این که ما به نور خورشید احتیاج داریم نه نور به ما . نکته دیگر این که در مهربان بودن خدا از همه نسبت به بندگانش جای تردید نیست. ولی این مسله منافاتی با توسل به ائمه (ع)ندارد، چون ائمه (ع) مظهر رحمت خداوند اند و رحمت الهی از طریق آنها و به واسطه آنان بر عالم و آدم فرو می بارد. از این رو پیامبر (ص) خطاب به امیر مومنان فرمود: ای علی! اگر ما نبودیم، خداوند آدم و حوا، و نظام خلقت را نمی‌آفرید».(1)
در زیارت جامعه کبیره آمده: خداوند با حقیقت وجود شما آفرینش هستی را آغاز کرد.با شما ختم می‌کند، به خاطر شما باران فرو می‌ریزد. به واسطه شما آسمان از ریزش باران به زمین باز می ایستد . با توسل به شما گرفتاری ها و مشکلات برطرف می‌شود». (2) تفصیل این بحث را در منبع ذیل مراجعه فرماید (3) در باره جریان موسی باید گفت بر خلاف آن چه در پرسش آمده موسی هفتاد نفر از نیکان خود را برای مناجات در کوه طور بر گزید و نه گناه کاران را تفصیل مسله را در منبع ذیل جویا شوید(4) حال در باره اصل مسله توسل به ائمه در ابتدا باید گفت:
توسل به وسایل و در پی سبب رفتن با توجه به این که خدا است که سبب را آفریده و خدا است که سبب قرار داده و خدا است که از ما خواسته از وسایل و اسباب استفاده کنیم ،محذوری نداشته، و با مسله توکل و سایر امور ی یادشده در پرسش هم منافاتی ندارد، زیرا همان‌طور که در امور ظاهری و دنیایی ما آدمیان همواره از اسباب و وسایل استفاده می‌کنیم و نتیجه می‌گیریم، در مسایل معنوی و دینی نیز چنین است.
مثلا جای تردید نیست که شفا دهنده خداوند است، ولی باید به پزشک متخصص مراجعه کرد و دارو مصرف کرد تا شفا پیدا نمود ،چون خداوند مجرای دریافت شفا را در دارو قرار داده است یا مثلاً برای رفع تشنگی باید از آب استفاده کرد. ریشه اصلی توسل در قرآن کریم آمده :
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَابْتَغُواْ إِلَیهِ الْوَسِیلَةَ؛(5) اى کسانى که ایمان آورده‏اید، از خدا پروا کنید و با وسیله به او توسل جویید».
با توجه به اینکه کلمه وسیله در آیه اطلاق دارد، شامل همه امور معنوی می‌شود که انسان را برای دریافت حاجت از خداوند کمک می‌کند، بنابر این همان طور که برای گرفتن حاجت به خانه خدا و حجر الاسود و نماز و روزه و درود به پیامبر متوسل می‌شویم، به ارواح و قبور مطهر پیامبر، اولیای الهی، و بندگان صالح نیز می‌توان متوسل شد و آن ها را در پیشگاه خداوند شفیع قرار داد و از خداوند حاجت مي خواهيم .
حکمت اعطای این نقش به بزرگان دین و اولیای الهی، جایگاه معنوی آنان است، همه موجودات عالم هستی، آیات و نشانه‌های حضرت حق‌اند، هر موجودی به اندازه وسعت وجودی خود نشانگر اسما و صفات خداوند هستند، عالی‌ترین و تابناک‌ترین جلوه و ظهور حضرت حق تعالى در آینه وجود پیامبر و ائمه تحقق یافته است، آن ها مظهر کامل اسما و صفات خداوندند، توسل به ارواح و قبور مطهر آنان توجه به مظاهر اسمای خداوند است. برای دریافت فیض الهی. این کار از نظر عقلی و شرعی نه تنها محذوری ندارد، ‌بلکه یک کار پسندیده است. در آموزه‌های دینی در این باره دلایل بسیار وجود دارد.(6) چه این که با اندک دقت در اطراف خود متوجه می شویم که گردش امور هستی، بر اساس اسباب و وسایل و به تعبیری دیگر توسل است. آب و مواد غذایی از طریق ریشه، تنه و شاخه درخت، به برگ آن می رسد. ریشه درخت از طریق برگ، نور و هوا را دریافت می‌کند. باران که می‌بارد، به واسطه ابر است. ابر به وسیله گرم شدن آب دریا در اثر نور خورشید ایجاد می شود. در حدیثی از امام صادق (ع) آمده: خدا ابا دارد که کارها بدون سبب و علت و واسطه جریان پیدا کند. (7)
وهم چنین خداوند متعال دستور داده کسانی که می‌خواهند گناهان‌شان آمرزیده شود،باید به در خانه پیامبر بروند. علاوه بر آن که خود طلب مغفرت می‌کند، از آن بزرگوار بخواهند که از خدا برای طلب مغفرت نماید:
اگر ایشان هنگامی که با ارتکاب گناه به خود ستم کردند، نزد تو می‌آمدند و از خدا آمرزش می‌خواستند و پیامبر هم برای ایشان طلب مغفرت می‌کرد ،خدا را توبه‌پذیر مهربان می‌یافتند».(8) چه این که طبق اعتراف خود پرسش گر محترم فرزندان یعقوب هنگام پشیمانی از گناه خود به یعقوب(ع) خود متوسل شدند (9) با اذعان به این نکته قرانی دیگر معنا ندارد که پرسشگر که در باره توسل به ائمه دچار تردید شود . بنا براین راه دستیابی به رحمت واسعه الهی در ساحات مختلف زندگی دنیای و اخروی، امور دینی و دنیا،وسایل و اسباب است که خداوند معرفی کرده که بندگانش از همان طریق بروند تا به رحمت او برسند، پس نه تنها منافاتی- که در پرسش اشاره شده -،مطرح نیست، بلکه به گفته آموزه‌های وحیانی راه همان است که بیان شد .برای رسیدن به فیض رحمت خدا باید به در خانه اهل بیت رفت و رحمت الهی را از مجرای وسایط فیض آن دریافت کرد.
برای رفع مشکلات باید از خداوند طلب کمک نمود. از خداوند خواست تا مشکلات رفع گردد، ولی از آن جا که ائمه (ع) مظهر اسمای الهی اند، به عنوان خلیفه خداوند در زمین رفع مشکلات از مردم به وسیله آن ها انجام می‌شود.
توسل به اولیاى الهى و حاجت خواستن از آنان، به این معنى نیست که آنان را مستقل در انجام امور و شئون عالم هستى مى‏دانیم، بلکه در واقع از آنان مى‏خواهیم به خاطر منزلت و قربى که در درگاه خداوند به سبب عبودیت و بندگى خدا دارند ،از او بخواهند حاجت و خواسته ما را برآورده کند؛ یعنى حاجت‏ دهنده را خداوند مى‏دانیم. براى حاجت خواستن از خدا، بندگانى را که نزد خداوند عزیزند ،واسطه قرار مى‏دهیم که حاجت ما را از خدا بخواهند. این نحوه توسل امرى است که هم از پیامبر اکرم و هم از اصحاب ایشان دیده شده است. (10)
پی‌نوشت‌ها:
1. صدوق عیون اخبار الرضا، نشر دار العلمیه، بی تا، ج 1، ص 237.
2. صدوق من لایحضره الفقیه،نشر جامعه مدرسین ، قم، بی تا، ج 2، ص 615.
3. صادقی، سیمای اهل بیت در عرفان امام خمینی، نشر موسسه آثار امام، 1387 ش.
4 . رسول محلاتی، قصص قرآن، نشر انتشارات علمیه، تهران 1361 ش، ص130 .
5. مائده (5) آیه 35.
6. سید کاظم روحانی، شفاعت و توسل، نشر بوستان کتاب قم ، ص 49 ـ 50.
7. مجلسی بحار الانوار،نشر دار الاحیا لتراث العربی، بیروت، 1403 ش. ج 2، ص 90.
8. جعفر سبحانى، آیین وهابیت، نشر دفتر انتشارات اسلامی، قم،1376 ش، ص 153.
9. یوسف (12) آیه 97.
10. محسن قرائتی، اصول عقاید، نشر موسسه ی درسهای از قرآن 1384 ش، ص99.