درباره امامت

آنچه در این باره مشهور است، روایتی است که در مورد حضرت علی(ع) و پیامبر(ص) نقل شده است که خداوند خطاب به پیامبر می‌فرماید: «اگر تو نبودی، افلاک را نمی‌آفریدم» (1).
. پیامبر و اهل بیت(ع) کامل‌ترین انسان هستند و انسان‌ها اشرف خلقت‌اند؛ بنابر این وجود پیامبر و اهل بیت(ع) اشرف موجودات عالم است و می‌توان آنها را علّت اصلی آفرینش عالم هستی دانست. توضیح بیشتر اینکه:
از بعضی آیات و روایات استفاده می‏شود که هدف از خلق جهان هستی، رسیدن انسان به تکامل است.
1- « هُوَ الَّذي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَميعاً ؛ (2)او خدايى است كه همه آنچه را (از نعمتها) در زمين وجود دارد، براى شما آفريد ». بنابراین، کره زمین و آن چه در روی زمین یا زیر زمین قرار دارد برای رفاه و بهره وری انسان خلق شده است.
2- « اللَّهُ الَّذي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَكُم...؛ (3)خداوند همان كسى است كه آسمانها و زمين را آفريد و از آسمان، آبى نازل كرد و با آن، ميوه‏ها (ى مختلف) را براى روزى شما (از زمين) بيرون آورد و كشتى‏ها را مسخّر شما گردانيد، تا بر صفحه دريا به فرمان او حركت كنند و نهرها را (نيز) مسخّر شما نمود* و خورشيد و ماه را- كه با برنامه منظّمى در كارند- به تسخير شما درآورد و شب و روز را (نيز) مسخّر شما ساخت » .
طبق این آیه آسمان‏ها و زمین و تسخیر کشتی و امواج دریا و جاری شدن نهرها و خورشید و ماه به گونه‏ای حرکت می نمایند که به سود بشر تمام شود. از امثال این آیات استفاده می‏شود که خلقت عالم برای انسان بوده است که از سايه استفاده از اين نعمتها با عبادت و علم و معرفت به کمال مطلوب برسد.
و این معنا از بسیاری از آیات دیگر هم قابل برداشت است.
در روایتی امام حسین(ع) به یارانش فرمود: « أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ ذِكْرُهُ مَا خَلَقَ الْعِبَادَ إِلَّا لِيَعْرِفُوهُ فَإِذَا عَرَفُوهُ عَبَدُوهُ فَإِذَا عَبَدُوهُ اسْتَغْنَوْا بِعِبَادَتِهِ عَنْ عِبَادَةِ مَا سِوَاه‏ ؛(5) ای مردم، خداوند متعال بندگان را نیافرید مگر برای این که او را بشناسند هنگامی که او را شناختند او را عبادت کنند و هنگامی که عبادتش کردند از بندگی غیر او بی نیاز می‏شوند » .
با توجه به این مقدمات هدف از خلقت همه انسان ها روشن می شود ، اما باید دید مراد از احادیث مورد نظر چیست ؟
از آنجا که حضرت محمد(ص) و خاندان او در زمره انسان های کامل هستند و نتایج و اهدافی که برای خلقت بشر ذکر شد به معنای تام و کامل در آنها محقق شده است، در برخی از روایات فلسفه خلقت به نوعی منطبق بر همین بزرگواران ذکر شده است که البته منافاتی با دیگر آیات و روایات ندارد ، زیرا ایشان نیز مصداقی از افراد نوع انسان هستند و همان افرادی که هدف در آنها به نحو تام و کامل محقق شده است، هرچند امر منحصر در ایشان نیست .
پيامبر ص مي فرمايند :« ...أَوْحَى اللَّهُ إِلَيَّ يَا مُحَمَّدُ... فَلَوْلَاكُمْ مَا خَلَقْتُ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةَ وَ لَا الْجَنَّةَ وَ لَا النَّار؛(6) خداوند وحی کرد به من ای محمد (من ترا از بین خلق اختیار کردم و علی را اختیار کردم و او را وصی و وارث علم تو و امام بعد از تو قرار دادم و از صلب شما ذریه طاهرین را خلق کردم) پس اگر شما نبودید دنیا و آخرت را و بهشت و جهنم را نمی‏آفریدم».
در واقع این قبیل روایات اشاره به عالی‏ترین نمونه‏های انسان کامل است که همگی همچون سلسله زنجیری به هم وابسته است. خدا دنیا را برای تکامل انسان و انسان را به یمْن وجود انسان‏های کامل آفریده است.
خداوند آسمان و زمین را به خاطر انسان کامل خلق کرد و انسان را نیز به خاطر کسب معرفت و کمال، بندگی و اطاعت خدا و وجود مبارک پیامبر(ص) و ائمه اطهار آفرید.
در این رابطه سخن نغز مولوی روشنگر است:
ظاهرا آن شاخ اصل میوه است باطنا بهر ثمر شد شاخ هست
گر نبودی میل و امید ثمر کی نشاندی باغبان بیخ شجر
مصطفی زین گفت کادم و انبیا خلف من باشد در زیر لوا
گر به صورت من زآدم زاده ام من به معنا جد جد افتاده ام
پس ز من زایید در معنا پدر پس ز میوه زاد در معنا شجر (7)
اما همه این ها منافاتی با این حقیقت ندارد که خداوند متعال در اصل خلقت کمال نوع انسان را مد نظر داشته و برای رسیدن انسان ها به تکامل نهایی ازبین خودشان افرادی شایسته را برای هدایتگری برگزیده است تا همه انسان ها در اندازه خود به کمال و هدف مطلوب از خلقت برسند.
البته در کنار این مساله می توان به موضوعات دیگری هم در همین رابطه توجه نمود و در فلسفه ذکر این تعابیر گنجاند مانند آنکه به دلیل همین جایگاه مهم پیامبر وامامان در هدایت بشر و کمکی که در مسیر کمال نوع بشر به کار بسته و درنهایت با تشکیل حکومت عدل مهدوی آن را به اوج می رسانند، ایشان خود بالاترین نقش و تاثیرگذاری را در رسیدن بشر به کمال نهایی ایفا می کنند و هدف بودن آنان در خلقت می تواند به معنای آن باشد که اگر اين حضرات نبودند ثمره خلقت كه عبوديت انسانها و رسيدن به كمال بود محقق نمي شد و هدف خلقت حاصل نمي گشت.
چه اينكه هدف خلقت عالم تشكيل زندگي الهي و بر اساس عدل است كه اين زندگي هم به صورت كامل در حكومت جهاني محقق ميشود كه اين حكومت جهاني به دست امام زمان (ع) - كه از سلاله پاك حضرت پيامبر (ص) و امير المومنين و حضرت صديقه طاهره (ع) است - محقق مي گردد .
در این خصوص می توانید به كتاب ذيل مراجعه نماييد:
- صادق اُرزگانی، انسان کامل در نگاه امام خمینی، نشر پژوهشگاه علوم و معارف اسلامی، قم، 1389 ش.
پی‌نوشت‏ها:
1. علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت - لبنان، 1404 ه ق ، ج 15، ص 28.
2. بقره(2) آیه 29.
3. ابراهیم (24) آیه 32 و 33.
4. طلاق (65) آیه 12.
5. علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت - لبنان، 1404 ه ق ، ج 23، ص83.
6. همان، ج 36، ص 302.
7. مولوی، مثنوی معنوی، نشر اقبال، تهران، 1378 ش، دفتر چهار، ص573 .