عدالت خداوند در زمین

در باره فراز اول پرسش باید گفت بی تردید عدالت خدا شامل همه موجودات می شود. لذا در برخی از آیات در باره گستره عدل الهی چنین آمده :
ولا یظلم ربک احداً(1) و پروردگارت به هیچ کس ستم روا نمی‌دارد. و در جای دیگر فرمود: ما الله یرید ظلماً للعالمین (2) و خداوند هیچ ستمی بر جهانیان نمی‌خواهد.
مقصود از «عالمین» ممکن است موجودات عاقل، مانند انسانها، اجنه و فرشتگان باشد و این احتمال نیز وجود دارد که مقصود از آن، تمام موجودات عالن هستی باشد. در هر دو صورت آیه فوق عدالت ورزی خداوند را در حوزه‌ای گسترده‌تر از مجموعه انسانها ثابت می‌کند.
در کنار آیات قرآن کریم، احادیث فراوانی در بیان عدالت خداوند به ما رسیده است. مثلا در روایتی از پیامبر اکرم (ص) می‌خوانیم:
"بالعدل قامت السماوات و الارض؛ آسمانها و زمین براساس عدالت استوار شده است". (3)
اما در باره این که در پرسش تصور شده، بدلیل عدم حشر حیوانات کاستی های زندگی آنها جبران نمی شود و در نتیجه عدل الهی در باره آنها با چالش مواجه خواهد شد، باید گفت:
بر خلاف آن تصور شده آیاتی در قرآن کریم اشاره به حشر حیوانات دارد از جمله:
الف ـ "ما من دابة فی الارض ولا طائر یطیر بجناحیه الاّ امثالکم ما فرطنا فی الکتاب من شیء ثم الی ربّهم یحشرون".(4)
"هیچ جنبنده ای در زمین و هیچ پرنده ای که با دو بال خود پرواز می کند نیست. مگر این که امت هایی مانند شما هستند، ما هیچ چیز را در این کتاب فرو گذار نکردیم، سپس همگی به سوی پروردگارشان محشور می شوند.
ب ـ "و اذالوحوش حشرت".(5)
وحوش جمع وحش است و وحش حیوانی است که هرگز با انسان‌ها انس نمی گیرد.
ظاهر آیه از این جهت که در سیاق آیات توصیف کننده قیامت قرار دارد بیانگر این است که حیوانات وحشی هم در روز قیامت مانند انسان‌ها محشور خواهند شد. اما این که پس از محشور شدن چه وضعی خواهند داشت و سرانجام کارشان چه خواهد شد در کلام خدای تعالی و روایات معتبر چیزی نیامده است.
در هر صورت در این که حیوانات محشور می‌شوند بحثی نیست. ولی در این که به بهشت و جهنم می‌روند و یا کاستی های آنها چگونه جبران خواهد شده مطلبی است که در آیات و روایات تا آن جا که ما اطلاع داریم از جزیات این گونه امور بحثی نشده است. ولی در مجموع احتمال جبران وجود دارد در نتیجه عدل الهی در مورد آنها با چالش مواجه نخواهد بود.
چه این که اگر برخی از حیوانات در مناطق بد آب و هوا زندگی می کنند وکمتر به علوفه و آب دست رسی دارند. و برخی در مناطق سر سبز و مازندرانی زندگی می کنند و مانند آن بدلایل گونان گون نظیر زیست گاه بودنشان و یا این که در همان جا بدنیا آمده و امکان رفتن به جای بهتر برای شان نیست و یا درک و شناختی از این که باید به جای بهتر بروند و مانند آن ندارند. و در هر صورت این گونه امر چندان ربطی به عدل الهی ندارد. و اگر هم مربوط باشد از راه های ممکن است خداوند آن کاستی های آنها را جبران کند که ما اطلاعی دقیق نداردیم. والله هوالعالم .
پی‌نوشت‌ها:
1. کهف،(18)آیه 49.
2. آل عمران،(3) آیه 108.
3. ابی جمهور احسایی، عوالی اللئالی، نشر سید شهدا ، 1405 ق ،ج4، ص 103.
4. انعام آیة 38.
5. تکویر (81) آیة 5.