بخشش خدا

خداوند همانطور كه اشد المعاقبين است، ارحم الراحمين هم مي باشد. او به آن جهت كه ما را خلق كرده و رب و پروردگار ما نيز هست، لذا تمام امور ما به دست اوست. او مي تواند به عنوان يك مولي عزيز هم بنده را به جهت گناهانش عقاب كند و هم مي تواند او را ببخشد. اين كار او يعني بخشش و عفوش نسبت به بندگان منافاتي با وعيدها و انذارهايي كه در دنيا نسبت به گناهان داشته و انسانها را از آنها برحذر داشته است، ندارد. بنا بر نظر بسياري از متكلمان شيعه خداوند به وعده هاي خود عمل مي كند. اما ممكن است به جهت رحيم بودن او از عمل به وعيدهاي خود سرباز زند. در اين باره شيخ صدوق مي فرمايند: اعتقاد ما در باب وعده و وعيد الهى اين است كه هر كس خدا او را وعده ثوابى داده آن ثواب حاصل مى‏شود براى آن كس، و هر كه را وعيد عِقابى بر عملى فرموده [و آن را خداوند بر خود حتم نفرموده باشد - شارح]، مختار است؛ اگر عذابش كند به عدل او است و اگر عفوش نمايد به فضل او است ( و خداوند ستمكاره نيست براى بندگان؛ و ما اللّه بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ)(1)
و حقتعالى فرموده: ( بدرستى كه خدا نمى‏آمرزد اين را كه شرك باو آورده شود و مى‏آمرزد مادون شرك را براى هر كه مي خواهد؛ إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ)(2)(3)
لذا خداوند مي بخشد. چون او ارحم الراحمين است و از مادر به بندگان خود مهربان تر.
در مورد قسمت دوم سوال شما هم باید گفت خدا خود فرموده که تمام گناهان را می بخشد جز شرک به خود را: «إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاء»؛ (4) «خداوند (هرگز) شرك را نمى‏بخشد و پایين‏تر از آن را براى هر كس بخواهد (و شايستگى داشته باشد) مى‏بخشد». يعني اگر شخص از شرك خود توبه نكند و از دنيا برود توسط خداوند آمرزيده نخواهد شد. لذا خداوند همه گناهان را مي بخشد به جز شرك را. البته این بخشایش نیز خود شروطی دارد که در این مجال نمی گنجد.
نکته آخر اینکه بخشش خداوند مصداق دیگری نیز دارد و آن جنبه رحمانیت خداوند است. در اینجا بخشش خداوند به معنای احسان کردن و نعمت دادن است.(5) او به این جهت که فیاض علی الاطلاق است و هیچ گونه انفعالی مثل خساست در او راه ندارد، لذا به هر موجودی آنچه را که شایسته آن است عطا می کند و رحمانیت او همه موجودات را شامل می شود و همه چیز را زیر پوشش خود دارد; دنیا و آخرت‌، مؤمن و کافر و...(6)
پی نوشت ها:
1. آل عمران(3) آیه 182.
2. نساء(4) آیه 48.
3. صدوق، محمد بن علی، ترجمه اعتقادات، انتشارات اسلامیه، تهران، بی تا، ص79.
4. نساء(4) آیه48.
5. علامه طباطبایی، سیدمحمدحسین، تفسیر المیزان، انتشارات جامعه مدرسین، قم، 1417ق، ج1،ص74
6. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران 1374ش، ج1،ص22.