با سلام و خسته نباشید لطفا آغاز پیدایش مذهب شیعه و چگونگی اختلاف با اهل تسنن را توضح دهید
در این رابطه به دو گفتار زیر توجه نمائید :
1 - شیعه در لغت به معناى پیرو و یارى دهنده است، اما در اصطلاح بدین معنا است که کسى به امامت و خلافت بلافصل على(ع) معتقد باشد. شیعیان بر این عقیدهاند که مرجعیت سیاسى و دینى و علمى بعد از پیامبر(ص) بر دوش امام على (ع) و سپس بر عهده فرزندان معصومش است . بر این عقیدهاند که امامت او از طریق نص جلى یا خفى ثابت شده و امامت حق او و فرزندان او است. (1)
پیامبر(ص) در تفسیر آیه «اولئک هم خیر البریه»(2) خطاب به على(ع) فرمود: «انت و شیعتکم یوم القیامه راضین مرضیین؛(3) تو و شیعیان تو در روز قیامت از خدا خشنودند و خدا از آنان خشنود است».
نیز فرمود: «ان هذا و شیعته لهم الفائزون یوم القیامه؛(4) على و شیعیانش در روز قیامت پیروز و سعادتمندند».
در زمان پیامبر چهار نفر از صحابه، سلمان، ابوذر، مقداد و عمار یاسر به عنوان شیعه على شناخته مىشدند.(5) برخى از علما همانند سید على خان شیرازى و سید محسن امین جبل عاملى بسیارى از صحابه را نام بردهاند که اینها شیعه على بودند. (6) بعد از صحابه در میان تابعین (نسل بعد از صحابه) شیعیان به قدرى زیاد شدند که به قول «ذهبى» در «میزان الاعتدال» در میان تابعین تشیع به حدى افزون شده بود که اگر اینها نبودند، آثار پیامبر (ص) نابود شده بود.(7)
بعد از رحلت پیامبر(ص) دو تفکر در حوزه سیاست اسلامى در برابر یکدیگر قرار گرفت.
یکى تفکر خلافت است که در سقیقه بنى ساعده و با در دست گرفتن قدرت سیاسى توسط ابى بکر سر درآورد،
دیگرى تفکر شیعى یا تفکر امامت است که با تمسک به حدیث ثقلین و غدیر به امامت امام على(ع) باور داشتند.
این دو تفکر با فراز و نشیبهاى گوناگون تا به امروز به حیات خویش ادامه داده است. بنابراین انشعاب اولیه شیعه و اهل سنت به زمان رحلت پیامبر بر می گردد.
براى آگاهى بیش تر ر. ک: جعفر سبحانى، فروغ ولایت ؛
فرق و مذاهب کلامی ،علی ربانی گلپایگانی .
پینوشتها:
1. فرق و مذاهب کلامی ، ص35-36 ،علی ربانی گلپایگانی ، مرکز جهانی علوم اسلامی ، 1377 ش ، چاپ اول .
2. بینه (98) آیه 7.
3.جلال الدین سیوطى، تفسیر الدر المنثور، ج 8، ص 538. ذیل نفسیر، سوره بینه (98) آیه 7.
4. همان.
5. اعیان الشیعه، ج 1، ص 20، سید محسن امین، بیروت ، دار التعارف للمطبوعات ، 1418 ه ق ، چاپ پنجم ، تحقیق سید حسن امین .
6. همان، ص 29.
7. همان، ص 30.
2 - اختلافات و تفاوت های شیعه و سنی، ریشه در عوامل متعدد دارد، از جمله:
1. امامت:
موضوع امامت و مفهوم آن، عامل مهم اختلاف میان شیعه و اهل سنت است؛ بدین معنا که اهل سنت امامت را به عنوان رهبری اجتماع قبول دارند، اما امامت را به معنای مرجعیت دینی و منصب الهی قبول ندارند؛ در حالی که شیعیان امامت را مرجعیت دینی و منصب الهی می دانند. از این رو، آنان باور دارند که امامان معصوم از سوی خداوند به رهبری مردم منصوب شده اند و علی (ع) خلیفه بلافصل پیامبر (ص) می باشد. بر این اساس، یکی از مسائل مهم اختلاف شیعه و سنی، به مسئله امامت بر می گردد.
2. عصمت اهل بیت(ع):
شیعیان می گویند: پیامبر(ص)، حضرت زهرا(س) و امامان (ع) از موهبت عصمت بهره مندند. آنان الگوهای شایسته و انسان های کاملی هستند که از گفتار و کردار آنان باید اسلام را شناخت و تفسیر صحیح از اسلام و احکام و قواعد و اعتقادات اسلام، تنها از طریق آنان درست است. هر تفسیری که آنان ارائه نمودند، باید آن را پذیرفت؛ در حالی که اهل سنت عصمت امامان را قبول ندارند. طبیعی است عدم اعتقاد به عصمت امامان و عدم حجیت سخنان آنان، تفاوت های مهم بین شیعه و سنی به وجود آورده است.
3. عدالت صحابه
بسیار از اهل سنت، به عدالت صحابه قائل هستند و روایات صحابه را می پذیرند؛ اما شیعیان چنین عقیده ندارند. اعتقاد به عدالت صحابه و پذیرش بی چون و چرای روایات صحابه که ریشه در اعتقاد به عدالت صحابه دارد، موجب پیدایش تفاوت ها و اختلافات بین شیعه و اهل سنت گردیده است.
4. اختلافات در فروع و احکام:
اختلاف اصلی دیگر، در منابع استنباط احکام اسلامی است؛ بدین معنا که اهل سنت در کنار کتاب، سنت و اجماع، اجتهاد صحابه را نیز به عنوان یکی از منابع اصلی شناخت احکام می شمارند؛ در حالی که نزد شیعه قرآن و سنت دو منبع اساسی برای احکام الهی است؛ ولی قیاس و عمل به رأی و اجتهاد جایگاهی ندارد. (1) بنابراین، برخى از اختلافات فقهى ریشه در همین نکته دارد. اختلاف در وضو هم از همین نوع است. امامان ما چنین راهنمایی کردند که وضو را به همین صورت که الان هست، انجام دهیم؛ چنان که امام باقر(ع) ظرف آبى برداشت و به وضو پرداخت و فرمود: پیامبر (ص) چنین وضو مى ساخت؛(2) اما کیفیت وضوى اهل سنت به جهت تفسیرى است که ایشان از آیه «فاغسلوا وجوهکم و ایدیکم الى المرافق» (3) دارند. ظاهر معناى آیه چنین است که صورت و دستها را تا آرنج بشویید. اهل سنت از کلمه «الى»برداشت مىکنند که آیه مىگوید دستها را از سرانگشتان به طرف آرنج بشویید؛ ولى با اندکى دقّت روشن مىشود که کلمه «الى» تنها براى بیان حدّ شستن است، نه کیفیّت شستن.
توضیح این که: آیه درست به آن مىماند که انسان به کارگرى سفارش مىکند دیوار اتاق را از کف تا یک متر رنگ کند. بدیهى است منظور این نیست که دیوار از پایین به بالا رنگ شود؛ بلکه منظور این است که این مقدار باید رنگ شود، نه بیشتر و نه کمتر. بنابراین، فقط مقدارى از دست که باید شسته شود، در آیه ذکر شده است؛ اما کیفیت آن، در سنت پیامبر آمده است و آن شستن آرنج است به طرف سر انگشتان. (4) یکی از علل این تفاوت ها، به منابع اجتهاد بر می گردد که شیعه و سنی در آن اختلاف دارند.
درباره تفاوت و اختلافات شیعه و اهل سنت، به کتاب های: "نشانه های دو مکتب" اثر سید مرتضی عسگری، "فرق کلامی" اثر علی ربانی گلپایگانی، "فرهنگ فرق اسلامی" اثر محمد جواد مشکور، و نیز کتاب "رهبری امامت امام علی از دیدگاه قرآن و سنت" (ترجمه المراجعات علامه شرف الدین) مراجعه نمایید.
در پايان پوزش ما را بپذيريد كه امكان پاسخ گويي به تمام پرسشهايتان را نداريم .در فرصتهاي بعدي آنها را مطرح نماييد تا پاسخ در خور خدمتتان ارائه گردد.
پىنوشتها:
1. http://www.bekhon.com/show_content.php?txt&code=1040
2. وسائل الشیعه، شیخ حرّ عاملی، ج 1، ص 274، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1412ق.
3. مائده (5) آیه 6.
4. تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی و دیگران، ج 4، ص 286، دار الكتب الإسلامية، تهران، 1374ش.
