یاد مرگ

پرسش 1:
ياد مرگ
شرح : با سلام من پدرم چند ماهي است فوت كرده در اين مورد تعدادي سوال از شما داشتم 1. اموات تا چه حد بر زندگي ما اشراف دارند. آيا ما ميتوانيم با آنها ارتباط داشته باشيم.
پاسخ:

قبل از هر چيز ازدست دادن اين پدر بزرگوار را به شما تسليت مي گوييم و براي ايشان سعادت در آخرت و براي شما سعادت در دنيا و آخرت را مسالت مي نماييم .
به طور کلي مي توان گفت برخي از مردگان قادر به آگاهي از افعال و کردار ديگران در دنيا مي باشند:
امام صادق (ع) فرمود:" روح مؤمن به ديدار خانواده‏اش مى‏آيد تا از حال و روزگار آنان با خبر گردد، اما آن چه براى او محبوب و مسرت آميز باشد، مشاهده مى‏كند . آن چه براى او نفرت آميز باشد، مشاهده نخواهد كرد. روح كافر نيز به ديدار خانواده‏اش موفق مى‏شود، اما آن چه براى او نفرت آميز باشد، مشاهده مى‏كند . آن چه براى او محبوب و مسرت بخش باشد، مشاهده نخواهد كرد.
برخى فقط روزهاى جمعه به ديدار خانواده خود نائل مى‏شوند . برخى به تناسب اعمال صالح و مقام و منزلت شان بيش تر و يا كم تر به زيارت خاندان خود مى‏آيند. (1)
اين دسته از روايات حاکي است که ميزان آگاهي افراد در آن دنيا محدود بوده، هر يک به مقدار اذن خداوند از امور اين دنيا آگاه مي شوند. امکان آن که برخي از مقربان حتي از تصميمات افراد مطلع شوند،وجود دارد. اما اينکه بتوان در مورد فردي خاص نظر داد که او تا چه حد از امور ديگران در دنيا آگاه است و بر زندگي بازماندگان خود اشراف دارد قابل پاسخ دقيق نيست ؛ تنها مي توان اين امر را به محدوده آزادي و اختيار آنان مربوط دانست که اين مساله ارتباط مستقيمي با درستکاري و درجه ايمان و عمل اموات دردنيا دارد که انشاء الله پدر شما همين گونه بوده و در برزخ از آزادي عمل بيشتر و اشراف کامل تري نسبت به بازماندگان برخوردارند .
در مورد ارتباط با اموات بايد گفت راهکار معين و روشني در اين زمينه وجود ندارد مگر به واسطه روياهاي صادقه اي که ممکن است رخ دهد ؛ در مفاتيح الجنان دعايي براي خواب ديدن مردگان وجود دارد(2). البته وجود و عمل به دعا لزوماً به معناي حصول نتيجه نيست. حاصل شدن نتيجه نيازمند اسباب و شرائطي خاص است.

پي نوشت ها:
1. مرحوم کليني ،الكافي،چ دار الكتب الإسلامية، تهران، 1365 ه ش، ج 1 ص 230 .
2.شيخ عباس قمي،مفاتيح الجنان،بي چا، بي تا، ص 960، باب جهت خواب ديدن پيغمبر، امام، يا يکي از مردگان .

پرسش 2:
پدر من يك شخصيت روحاني و دانشگاهي بودند و از اساتيد دانشگاه بودند معلومات بسيار زيادي داشتند به طوري كه تمام دوستان و آشنايان به يك نحو به ايشان وابسطه بودند مشكلي نبود كه با ايشان مطرح شود نتوانند جوابگو باشند مي‏خواستم بدانم افرادي با اين ويژكي پس از مرگ (برزخ) نيز داراي اين چنين كمالاتي هستند و به ما ميتوانند راهنمايي كنند اگر جواب مثبت است به چه شكل؟
پاسخ:

شكي نيست كه علم از جمله كمالات انساني است. اما آنچه كه علم را براي برزخ و آخرت آدمي مثمر ثمر مي كند عمل بدان علم است چنانچه امامان معصوم(ع) به ما ياد داده اند كه از علم غير نافع به خدا پناه ببريم كه از مصاديق آن، علم بدون عمل است. علمي مفيد به حال آدمي است كه جزء ملكات انسان شده است وگرنه صرف دانستن بعضي علوم در قالب اصطلاحات در عالم پس از مرگ فايده اي كه ندارد گاهي هم وبال گردن انسان هم مي شود.
اگر انسان مومن، صاحب عمل نيك باشد ولو از علم كمتري برخوردار باشد. اما در برزخ به بركت سفره عملي خود بهره ها مي برد وطبق درجه ايماني و عملي كه دارد امكان ارتباط با ديگران را نيز دارد. چنانچه اين امر در ارتباط در خواب متصور و محتمل است؛ البته از آنجا که در روايت داريم كه از حضرت امام موسى کاظم(ع) سؤال شد آيا مردگان به بازماندگان سرمي‌زنند؟ چگونه و چه زماني؟ فرمود:
«بلي، برخي هر جمعه و برخي هر ماه يک بار و برخي هر سال يک بار از بازماندگان خود با خبر مي‌شوند. هر کدام حسب منزلت خود مي‌توانند در فاصله‌هاي زماني خاص به بستگان خود سر بزنند.(1)
بر اين اساس اگر اين مومن صاحب عمل، اهل علم هم باشد به اذن خدا مي تواند ارتباط بيشتر و موثرتري داشته باشد چنانچه در احوالات برخي بزرگان آمده كه نسبت به شاگردان خودشان آن گونه عنايتي داشتند كه حتي پس از مرگ با آنها ارتباط داشته وشاگردان خود را هدايت و راهنمايي مي كردند آيت الله جوادي آملي در درس تفسيرشان مي فرمودند: آقا سيد علي قاضي (ره)آنچنان ارتباطي با علامه طباطبايي(ره) داشتند كه حتي پس از رحلتشان گاه نكاتي را به علامه اشاره مي كردند.اما نبايد فراموش كرد كه اين زمينه براي انسانهاي ملكوتي وخاصي است و نمي شود مسئله را به صورت كلي براي همه ممكن دانست.
پي نوشت :
1.كليني. الكافي،اسلاميه.تهران.چاپ دوم.1362، ج‏3، ص: 230.

پرسش 3:
ما چه ميزان مي توانيم به خواب هاي خود اعتماد كنيم. آيا مي توانيم از اموات خود بخواهيم در خواب به ما رضايت خود را اعلام كنند يا خير؟
پاسخ:

اين مرکز، تعبير خواب نمي کند؛ اما با توجه به اين که خواب هاي انسان مي تواند در اخلاق و زندگي تأثيرگذار باشد، چند نکته به اختصار اشاره مي گردد:
1. امام صادق (ع) فرمود: «رؤيا، بر سه قسم است: گاهي بشارتي از ناحيه خدا است. گاهي وسيله غم و اندوه از سوي شيطان است . گاه، مسائلي است که انسان در فکر خود (در روزها هنگام بيداري) مي پروراند و آن ها را در خواب مي بيند». (1)
2. بيش تر انسان‏ها به دليل دل مشغولي‏هاي دنيوي، از ديدن رؤياي رحماني محروم اند. همه يا بيش تر خواب هايي که مي‏بينند، از دو قسم ديگر بوده و خصوصا از قسم سوم که ناشي از دل مشغولي ها، نگراني ها، و ميل ها و ترس هاي نفساني است. در خواب هايي که جنبه هاي مثبت و منفي دارد، توجه خود را به نقاط مثبت و نوراني خواب معطوف کنيد.
3. به دليل ظرافت و پيچيدگي بالاي خواب ها از يک سو، و دشواري يافتن معبران واقعي و قوي از سوي ديگر، نبايد خيلي روي آن ها حساس بود و زندگي خود را بر اساس آن ها تنظيم نمود؛ بلکه بايد نيروي خود را روي واقعيات زندگي متمرکز نماييم. گاهي شيطان در خواب ها دخالت هايي دارد تا نگراني هايي را براي ما به وجود بياورد و در زندگي ما و روند صحيح آن اختلال و آشفتگي ايجاد کند. گاهي نيز اين هدف را با جلب توجه ما به اموري جذاب دنبال مي کند؛ پس بايد هشيار بود و تحت تاثير آن قرار نگرفت.
4. بسياري از خواب هايي که به ظاهر بد و نگران کننده اند، معناي خوبي دارند که معبران قوي آن را مي فهمند؛ پس در اين موارد نبايد نگران شد. بايد اين نوع خواب ها را حمل بر خير کنيم. اگر خوابي براي شما خيلي ناراحت کننده بود، صدقه بدهيد و با توکل بر خداي مهربان و توانا به زندگي و وظايف خود بپردازيد..
5. تعبير خواب، چه از ناحيه خود و چه از ناحيه ديگران، تأثير واقعي در زندگي ما مي گذارد. خواب خود را براي ديگران تعريف نکنيد( مگر به دليل ضروري) و خود نيز خواب هاي خود را تعبير به خير کنيد.
نکته پاياني:
بر اساس آنچه در بالا عرض شد، اعتماد کردن به خواب ها دشوار است؛ زيرا که تشخيص واقعي بودن و نيز معناي آن ساده نيست و لذا اگر ما درخواست بکنيم و چيزي را هم در خواب در اين رابطه ببينيم قابل استناد نيست. توصيهء ما اين است که اولا ما بايد به فکر خودمان باشيم که تا چه اندازه به وظايف خود عمل مي کنيم و خدا چقدر از ما راضي است و ثانيا اگر به دلايل خاصي مي خواهيم رضايت نزديکان درگذشته را نسبت به خود جلب کنيم به اداي وظايف ترک شده شرعي ايشان بپردازيم و يا اگر چنين مواردي نيست ، صدقه و خيرات و اعمال نيکو در باره آنان انجام دهيم.
موفق باشيد.
پي نوشت:
1. ثقة الاسلام کليني، کافي، ج 8، ص 90، دارالکتب الاسلامية، تهران، 1365 ه ش.