علمی

اینکه در قیامت همه افراد به نوعی نتیجه اعمال دنیوی خود را مشاهده می کنند، شکی وجود ندارد که بر اساس آن ذره ای از اعمال انسانها نادیده گرفته نشده و مطابق آن داوری می شود اما باید توجه داشته باشید که هیچگاه ملاک داوری در قیامت تحصیلات عالیه افراد به تنهايي نبوده، بلكه ملاك ارزش آن است كه اين علم همراه ايمان باشد آنچنانكه خداوند در سوره مجادله مي فرمايد"...ُيَرْفَعِ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجات..."(1)...خداوند كسانى را كه ايمان آورده‏اند و كسانى را كه علم به آنان داده شده درجات عظيمى مى‏بخشد..."حال دقت در اين آيه نشان مي دهد آنچه مقام آدمى را نزد خدا بالا مى‏برد، دو چيز است الف) ايمان ب)ايمان و تقوا (2)که البته تقوى" همان احساس مسئوليت و تعهدى است كه به دنبال رسوخ ايمان در قلب بر وجود انسان حاكم مى‏شود و او را از" فجور" و گناه باز مى‏دارد، به نيكى و پاكى و عدالت دعوت مى‏كند، اعمال آدمى را خالص و فكر و نيت او را از آلودگيها مى‏شويد(3) آنچناکه امیر المومنین علی (ع) در نهج البلاغه می فرماید " اعْلَمُوا عِبَادَ اللَّهِ أَنَّ التَّقْوَى دَارُ حِصْنٍ عَزِيزٍ وَ الْفُجُورَ دَارُ حِصْنٍ ذَلِيلٍ لَا يَمْنَعُ أَهْلَهُ وَ لَا يُحْرِزُ مَنْ لَجَأَ إِلَيْهِ أَلَا وَ بِالتَّقْوَى تُقْطَعُ حُمَةُ الْخَطَايَا"(4)" بدانيد اى بندگان خدا كه تقوا قلعه‏اى محكم و شكست‏ناپذير است، اما فجور و گناه حصارى است سست و بى دفاع كه اهلش را از آفات نجات نمى‏دهد و كسى كه به آن پناهنده شود در امان نيست، بدانيد انسان تنها به وسيله تقوا از گزند گناه مصون مى‏ماند"
براین اساس ملاک، نوع راه و هدفی است که شخص دانشمند برای آن علم انتخاب کرده است که اگر در راستای هدف بیان شده و در جهت تقوای الهی باشد دارای ارزش فراوانی است آن چنانكه از امير المومنين علي (ع) در باب ارزش علم نقل شده است كه فرمود" يَتَفَاضَلُ النَّاسُ بِالْعُلُومِ وَ الْعُقُولِ لَا بِالْأَمْوَالِ وَ الْأُصُولِ"(5)مردم به وسیله دانش و عقل بر یکدیگر برتری پیدا می کنند، نه به وسیله مال و ثروت واصل و نسب و اما کسانی که از علم خود در منافع دنیوی استفاده کردند و بواسطه آن در صدد ساخت بمبهای قوی و...شده و خود موجب هلاک و بدبختی بسیاری از انسانها در روی کره زمین شده اند مصداق همان آیه هستنند که خداوند برای برخی از اهل تورات بیان کرده است .و اما اینکه آنها دقیقاً در بهشت به چه امري اشتغال دارند، بايد گفت اشتغال به مفهومی که در دنیا تصور و تحقق دارد، در عالم بهشت وجود ندارد؛ چرا که لازمه افعال دنیوی، حرکت، تغییر و ... است و حال آنکه عالم آخرت، عالم غیر مادی و مجرد از ماده است. موجودات آن در عین اینکه حقایق و موجودات مقداری هستند، حقایق ثابت و غیر متغیرند در نتیجه از اشتغال، به آن معنا كه ما در اين دنيا مي شناسيم خالي است؛ اما اين بدان معنا نيست كه عالم آخرت و نظام حاکم بر آن، مطلقاً از اشتغال خالی باشد؛ بلكه در آن عالم نيز اشتغال وجود دارد؛ اما از آنجا که ویژگی های دقیق عالم برزخ بر ما روشن نیست؛ نمی توان گفت آن ها دقیقاً در آن دنیا و در بهشت متناسب با ویژگی های آخرت، مشغول به چه کاری هستنند. اما حداقل آن است که افعال و لذت های بهشتی، لذت محض بوده و در این میان از هرگونه رنج و زحمت مبرا است.(6)
پی نوشت ها:
1. مجادله(58)آيه 11.
2. مکارم شیرازی، ناصر، تفسير نمونه، چ دار الکتب الاسلامیه ، تهران،1374 ه ش،ج 23، ص 442.
3. همان ج 22،ص 204 .
4- سيد رضي ،نهج البلاغه،ترجمه دشتي، چ مشهور، قم، 1379،ص 293، خطبه 157.
5-تميمى آمدى‏،عبد الواحد، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم‏،چ دفتر تبليغات اسلامي،قم 1366ش،ص 42.
6- ر.ك. الهی قمشه‌ای، حکمت الهی، چ انتشارات اسلامي، تهران 1360، ص 298.