راه پایداری در توبه چیست ؟
انسانی که از انحرافات و گناهان توبه کرد، باید پابرجا و دائم باشد؛ از یک سو، هر زمان خطایى از انسان بر اثر وسوسه هاى «نفس اماره» سر بزند، باید بلافاصله به سراغ توبه رود، و در مرحله «نفس لوامه» در آید تا زمانى که به مرحله «نفس مطمئنه» رسد و ریشه هاى وسوسه ها از بیخ کنده شود.
واز سوى دیگر، از هر گناهى توبه مى کند باید کمال مراقبت را به خرج دهد که آن توبه را نشکند و بر تعهد خود در پیشگاه خدا نسبت به ترک آینده باقى بماند. و به تعبیر دیگر، اگر بعد از توبه از گناه هنوز انگیزه هاى آن در اعماق دل و جان او باقى مانده باید با آن به مبارزه برخیزد و جهاد با نفس را جزء برنامه خویش قرار دهد و به این ترتیب هم در صف تائبان باشد و هم در صف مجاهدان.
مهم آن است که توبه کننده چه دستوراتى را باید به کار بندد که به گناه گذشته بازگشت نکند؛ براى این امر رعایت امورى لازم است:
1)جدا شدن از محیط گناه و عدم شرکت در مجالس معصیت، چرا که توبه کار در آغاز امر آسیب پذیر است و مانند بیمارى است که تازه از بستر برخواسته، و اگر با پاى خود به مناطق آلوده به میکربهاى بیمارى زا رود، احتمال آلودگى مجدد او به بیمارى فراوان است؛ همچون معتادى است که ترک اعتیاد به مواد مخدر نموده، ولى هرگاه به مناطق آلوده برگردد، بسرعت آلوده مى شود.
2) باید در دوستان و معاشران خود تجدید نظر کند؛ هرگاه در گذشته کسانى بوده اند که او را تشویق به گناه مى کردند، از آنها شدیدا فاصله گیرد.
3) هر زمان وسوسه ها و انگیزه هاى آن گناه در او پیدا مى شود، به ذکر خدا روى آورد، چرا که: «ذکر خدا مایه آرامش دلها است:" الَّذينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُ الْقُلُوب."(1)
4) همواره درباره آثار زیانبار گناهى که آن را ترک گفته بیندیشد و آن آثار را نصب العین خود قرار دهد، مبادا بر اثر غفلت از آن و فراموش کردن اثرات مرگبار آن گناه، بار دیگر انگیزه ها در او رشد کند، و وسوسه ها از هر سو به قلب او هجوم آورد.
5) در داستانهاى پیشینیان و کسانى که بر اثر گناهان مختلف گرفتار مصائب دردناکى شدند، بیندیشد، و سرگذشت آنها را از نظر بگذراند، حتى در حالات انبیاء و پیامبران معصومى که گاه گرفتار لغزش ترک اولى شدند،مطالعه کند؛ مثلا، ببیند که چه امرى سبب شد آدم با آن مقام والایش از بهشت رانده شود، یا حضرت یونس مورد خشم قرار گیرد، و به زندان شکم ماهى فرستاده شود یا بر اثر چه عواملى یعقوب، پیامبر بزرگ خدا، به درد جا نفرساى فراق فرزند سالها گرفتار آید. مطالعه این امور بى شک وسوسه هاى گناه را کم مى کند، و به توبه دوام و ثبات مى بخشد.
6) به عقوبتها و مجازاتهایى که بر یکایک از گناهان وعده داده شده بیاندیشد، و این احتمال را از نظر دور ندارد که تکرار گناه بعد از توبه ممکن است مجازات شدیدترى داشته باشد.
و نیز به الطاف و عنایات الهیه که در انتظار توبه کاران است و شامل حال او شده است توجه کند و دائما به خود تلقین نماید بکوش، این عنایات و الطاف را حفظ کن، و این مقام والایى که خداوند نصیب تو کرده است به آسانى از دست مده!
7) باید وقت شبانه روزى خود را با برنامه هاى صحیح پرکند، برنامه تلاش براى زندگى آبرومند، برنامه عبادت و بندگى خدا و برنامه سرگرمى هاى سالم؛ زیرا بى کارى و خالى ماندن اوقات از برنامه، بلاى عظیمى است که زمینه را براى وسوسه هاى بازگشت به گناه فراهم مى سازد.
از دانشمندى پرسیدند که تفسیر حدیث التائب حبیب الله (توبه کننده دوست خداست) چیست؟ گفت: منظور کسى است که مصداق این آیه شریفه باشد: التَّائِبُونَ الْعابِدُونَ الْحامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ الْحافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنينَ ."(2)(مؤمنان) توبه کنندگان، عبادتکاران، حمد خدا گویان، سیاحت کنندگان (که پیوسته در میان کانونهاى اطاعت خدا رفت و آمد دارند) رکوع کنندگان، ساجدان، آمران به معروف، نهى کنندگان از منکر و حافظان حدود الهى (هستند) و بشارت ده (این چنین) مؤمنان را!»
نکته پایانی: گناه هر چه باشد قابل توبه است و توبه از آن در درگاه الهى پذیرفته مى شود، به شرط آن که توبه حقیقى باشد یعنى انسان از عمق دل توبه کرده باشد. مکتب تربیتى اسلام تمام آلودگان به گناه را دعوت مى کند که براى اصلاح خویش و جبران گذشته از در توبه که درب رحمت الهى است وارد شوند و سعادت خود را باز یابند.
منابعی برای مطالعه بیشتر:
1.توبه آغوش رحمت، استاد حسين انصاریان، مرکز علمی تحقیقاتی دارالعرفان.
2. توبه، آيت‌الله العظمی مظاهری، مؤسسه‌ی فرهنگی مطالعاتی الزهرا (س).
پی نوشت ها:
1.سوره رعد(13) آیه 28.
2.توبه(9)آیه112.
