پاسخ سوال در خود سوال نهفته است و کافی است کمی در معنای حق الناس تامل شود. حق الناس به حقوقی گفته می شود که نسبت به انسان دیگر باید مراعات شود, مانند حق همسایگی، حق پدر ومادر ، حق استاد و معلم، حق انسان ها در اجتماع، حق مؤمنان نسبت به یکدیگر، حق همسر و فرزند، حقوق مالی و آبرویی که مربوط به دیگران است, مانند غیبت کردن، نکشتن فرد بی گناه، جراحت وارد نکردن که دیه دارد و نیز پرداخت زکات و خمس.
با توجه به آن چه گذشت روشن می شود در حقوق الناس باید رضایت صاحب حق را جلب کرد و بدیهی است در جایی که حقوقی نسبت به انسان دیگر پایمال شده، توبه تنها و بدون جلب رضایت کفایت نمی کند چون صاحب حق، دیگری است. هر چند در توبه از حقوق الناس نیز علاوه بر جلب رضایت صاحب حق، لازم است فرد به درگاه الهی نیز توبه کند. زیرا در حقوق الناس، حق الهی نیز هست. البته در مواردی که حق الناس سهوا صورت گرفته تنها باید جبران شود و توبه لازم نیست چون گناهی صورت نگرفته است.
موفق باشید.
