از نظر فکرى و فرهنگى عصر امام صادق (ع) عصر جنبش فکرى و فرهنگى بود. در آن زمان شور و شوق علمى بى سابقهاى در جامعه اسلامى به وجود آمده بود. علوم مختلفى اعم از علوم اسلامى همچون: علم قرائت قرآن، علم تفسیر، علم حدیث، علم فقه، علم کلام، یا علوم بشرى مانند: طب، فلسفه، نجوم، ریاضیات پدید آمده بود، به طورى که هر کس یک متاع فکرى داشت، به بازار دانش عرضه مىکرد. بنابراین تشنگى علمى عجیبى به وجود آمده بود که لازم بود امام به آن پاسخ گوید.
در چنین فضائی امام صادق با توجه به فرصت مناسب سیاسى که به وجود آمده بود، و با ملاحظه نیاز شدید جامعه و آمادگى زمینه اجتماعى، دنباله نهضت علمى و فرهنگى پدرش امام باقر را گرفت. حوزه وسیع علمى و دانشگاه بزرگى به وجود آورد. در رشتههاى مختلف علوم عقلى و نقلى آن روز، شاگردان بزرگ و برجستهاى همچون: هشام بن حکم را تربیت کرد. شاگردان دانشگاه امام صادق منحصر به شیعیان نبود، بلکه از پیروان سنت و جماعت نیز از مکتب حضرت برخوردار مىشدند. پیشوایان مشهور اهل سنت، بلاواسطه یا با واسطه، شاگرد امام بودهاند. در وسعت دانشگاه امام همین قدر بس که «حسن بن على بن زیاد » مىگفت: در مسجد کوفه نهصد نفر استاد حدیث مشاهده کردم که همگى از جعفر بن محمد حدیث نقل مىکردند.
شيوه برخورد امام صادق با شاگردان در اين دانشگاه عظيم موضوعي بسيار به جاست كه بايد از كتاب هايي كه در باره امام صادق نگارش يافته و به حيات علمي امام پرداخته است،استفاده نماييد. به برخي كتاب ها كه در اين باره مي توان از آن ها بهره برد، اشاره مي شود:
1. سیره پیشوایان، مهدى پیشوایى،
2.حيات فكري وسياسي امامان شيعه، رسول جعفريان
3.زندگي دوازده امام ،هاشم معروف الحسيني،ج2،ص257تا 308.
4. مجموعه مقالات همایش امام جعفر صادق (ع) و تجدید حیات اسلام،جمعی از نویسندگان، مجمع جهانی اهل بیت (ع) (1381).
5. ماه نامه كوثر،شماره 40،نگاهي به سيره امام صادق،محمد ابو اسحاق.
