تاریخی

1 - این زیارت از امام زمان (ع) صادر گردیده، و در کتاب های متقدمان و علمای شیعه از زمان های دور تاکنون، ثبت و ضبط شده است. نخستین کسی که از این زیارت در کتاب خویش نام برده، شیخ مفید (م.413ق.) است که آن را در کتاب مزار خویش جزء اعمال روز عاشورا ثبت کرده است. اکنون، این کتاب در دست نیست؛ ولی علامه مجلسی می نویسد:
قال الشیخ المفید - قدس الله روحه - فی کتاب المزار ماهذا الفظه: زیارة أخری فی یوم عاشورا بروایة اخری ، إذا أردت زیارته بها فی هذا الیوم فقف علیه (ع) و قل: السلام علی صفوةاللَّه...(1)
پس از مفید، شاگردش سیدمرتضی علم الهدی (م.436 ق.)، از آن در کتاب مصباح الزائر خویش - یا المصباح(2) یاد کرد. این کتاب هم، اکنون موجود نیست و تنها نشانه ای که از آن در دست داریم، عبارات سیدبن طاووس در مصباح الزائر است، که می نویسد:
زیارة ثانیة بألفاظ شافیة یزاربها الحسین - صلوات اللَّه علیه - زاربها المرتضی علم الهدی - رضوان الله علیه - قال: فإذا أردت الخروج فقل: أللّهمّ إلیک توجهت.... ثم تدخل القبة الشریفة و تقف علی القبر الشریف و قل: السلام علی آدم صفوة الله....(3)
علامه مجلسی هم در نقل این زیارت، به کتاب سید مرتضی (ره) اشاره کرده است.(4)
بعد از شیخ و سید ، ابن المشهدی (م. 595 ق.)،نقل کننده این زیارت است. ابن المشهدی درباره زیارت ناحیه در کتاب المزار الکبیر، می نویسد:
زیارة أخری فی یوم عاشورا لأبی عبدالله الحسین ممّا خرج من الناحیة إلی أحد الأبواب. قال: تقف علیه و تقول: السلام علی آدم صفوةالله...(5).
چهارمین عالم شیعه که به نقل آن پرداخته، سیدبن طاووس، رضی الدین علی بن موسی بن طاووس حسنی بغدادی (م.664 ق.)، است که این زیارت را در مصباح الزائر نقل کرد(6) .
چون کتاب مزار شیخ مفید مفقود شده ، نمی دانیم شیخ این زیارت را از چه واسطه هایی نقل کرده ولی مطمئنیم که شیخ به خود اجازه نمی دهد زیارت غیر معتبری را نقل نماید و حتما سند محکمی داشته است.
ابن مشهدی هم که این زیارت را از کتاب شیخ مفید نقل کرده به جهت اختصار سند را نقل ننموده است ولی تصریح کرده که این زیارت با سند متصل تا معصوم به او رسیده است. (7)
مسلّم است تا این زیارت دارای سند عالی و استوار نباشد، شیخ مفید و سید مرتضی آن را در کتابشان نمی آوردند، و سید مرتضی آن را بر زیارات دیگر- مانند زیارت عاشورا، که دارای سندی محکم و متعدد است- مقدم نمی داشت و نمی خواند.
پس، زیارت ناحیه دارای سند صحیح و معتبر است، که از امام زمان(ع) صادر شده ، از طریق یکی از نایبان خاص حضرت، به راویان اخبار، از آنان به شیخ مفید، سپس به ابن المشهدی و از او به سیدبن طاووس، علامه مجلسی و دیگران رسیده است.
(برگرفته از: مجله مسجد، ش66.
سایت حوزه :
http://www.hawzah.net/Hawzah/Magazines/MagArt.aspx?MagazineNumberID=4354...
در باره اعتبار این زیارت می توان به کتاب های ذیل مراجعه کرد:
. محمدباقر مجلسی ، بحارالانوار، ج 98، ص 317 و تحفة الزائر، ص333، زیارت چهارم امام حسین(ع)؛
. محدث نوری ، مستدرک الوسائل، ج10، ص335؛
. شیخ ابراهیم بن محسن کاشانی ، الصحیفة المهدیه، ص203؛
. محدث قمی ، نفس المهموم، ص233 و ترجمه کمرهای ، ص104؛
. میلانی ، قادتنا کیف نعرفهم، ج6، ص115؛
. گروه نویسندگان (زیر نظر آیت الله بروجردی )، جامع أحادیث الشیعه، ج15، ص405؛
. سید محمود، دهسرخی ، رمزالمصیبة، ج3، ص10.
2 - در منابع تاریخی در باره تعداد شهدای کربلا متفاوت سخن گفته شده است به گفته شیخ مفید ره نظر مشهور هفتاد و دو تن هستند (11).
پی نوشت ها:
1. محمدباقرمجلسی ، بحارالانوار، ج 98، 317.
2. سیدمحمد امین، اعیان الشیعه، ج 8، 219.
3. ابن طاووس، مصباح الزائر، 221.
4. بحارالانوار، ج98، 328.
5. ابن المشهدی ، المزار الکبیر، 496 - 519.
6. مصباح الزائر، 192.
7. المزار الکبیر، 27.
8. بحارالانوار، ج 98، 323
9. مستدرک الوسائل، ج 10، 335، ح17.
10. بحارالانوار، ج98، ص317، ح8.
11 - سماوی . شیخ محمد بن طاهر . ابصار العین فی انصار الحسین . دانشگاه شهید محلاتی قم ص 14 .