انسان

پرسشگر گرامی با سلام و تشکر از ارتباط شما با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی؛
اگر چه اجنه و یا فرشتگان از حيث زمان و مكان محدويت انسان را نداشته اما باید توجه داشته باشید که مطابق آيات و روايات ملاك برتري انسان نسبت به سائر موجودات، محدوديت و يا عدم محدودیت زماني و مكاني آن ها نبوده، چرا كه در اين صورت شيطان از همه برتر مي باشد. لذا آنچه ملاك برتري انسان نسبت به اجنه مي باشد، خصوصيتي است كه خداوند مرتبه عالی آن را به انسان ها عطا کرده است و آن نیروی تعقل وی می باشد و با همین نیرو ، وی را بر اجنه و سائر موجودات برتری داده :"وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَني‏ آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى‏ كَثيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضيلاً؛(1) آدميزادگان را گرامى داشتيم. آن ها را در خشكى و دريا، (بر مركب هاى راهوار) حمل كرديم. از انواع روزي هاى پاكيزه به آنان روزى داديم و آن ها را بر بسيارى از موجوداتى كه خلق كرده‏ايم، برترى بخشيديم".
بر این اساس معنای برتری انسان بر سائر موجودات در آن است که حد اعلای کمال تعقل در انسان وجود دارد.(2) البته اثبات عقل برای انسان به معنای نفی عقل در میان سائر موجودات نیست، بلکه عقل خود دارای مراتبی بوده که حد آن به نسبت به موجودات مختلف، متفاوت است.بر همین اساس است که انسان بر خلاف سائر موجودات هر روز برای پیشرفت خود قدم هایی برداشته و به سوی کمال در حرکت است و در این میان قادر است حتی اجنه را در تسخیر خود درآورده و از آن ها کمک بگیرد(3) ویا بواسطه همین نیرو با اختیار خود به مراحلی برسد که طی الارض داشته و یا اشیاء را جابجا کند آنچنانکه خداوند در قرآن در مورد آصف بن برخيا یکی از نزدیکان حضرت سلیمان(ع) می فرماید"قالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُك..."(4)و آن كس كه از علم كتاب بهره‏اى داشت گفت: من، پيش از آنكه چشم بر هم زنى، آن(تخت ملكه سبا) را نزد تو مى‏آورم..."
حال با این بیان، انسان بر جن برتری داشته و خداوند در قرآن از آن به عنوان خليفة خود ياد كرده و روح وي را منتاسب به خود می داند و با این مقام و منزلت مستحق آن می شود که مسجود ملائك قرار گیرد: "فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فيهِ مِنْ رُوحي‏ فَقَعُوا لَهُ ساجِدين؛(5) پس چون كار او را به پايان رسانيدم و از روح خود در او دميدم ،بايد كه برايش به سجده افتيد
پي نوشت ها:
1.اسراء(17)آیه70.
2.ر.ک موسوي همدانی، ترجمه تفسير الميزان، چ دفتر انتشارات اسلامى، قم 1374 ه ش، ج13،ص 215.
3 . همان.
4.نمل(27)آیه 40.
5. حجر(15)آیه 29.