با سلام
جنگ جهانی دوم چه تاثیراتی بر معادلات سیاسی و به خصوص اقتصادی جهان اسلام داشته است؟
آیا در عقب ماندگی ملل اسلامی وایران سهم بسزایی داشته است؟
اهم پیامدهای اقتصادی و سیاسی گسترده جنگ جهانی دوم در كشورهای جهان اسلام به این شرح است:
الف) بحران اقتصادی. جنگ و بحران اقتصادی در بیشتر مناطق جهان اسلام، دو روی یك سكه بودند. در واقع، حیات اقتصادی بسیاری از كشورهای اسلامی در دست قدرتهای استعماری بود و به‌ویژه، نیازهای عمده و ضروری آنها را كشورهای درگیر جنگ تأمین می‌كردند. شروع جنگ هم موجب اختلال در روابط تجاری و هم زمینه‌ساز بروز بحرانهای درونی شد. بسته شدن راههای آبی، از یك سو صدور مواد خام را ناممكن یا دشوار كرده بود و از سوی دیگر، به علت افزایش قیمتهای بین‌المللی، واردات كالاهای ضروری، جوامع اسلامی را با مشكل و از نظر هزینه با تورم چشم گیری مواجه كرد، به طوری كه در فاصله 1318 تا 1328 ش/ 1939ـ1949 میزان تورم در مصر 3 برابر، در ایران 5ر7 برابر، در تركیه 5ر3 برابر و در الجزایر 5ر5 برابر افزایش یافت.
ب) شكل‌گیری سیاست عربی. از اهم مسائل سیاسی جهان اسلام در دوره پس از جنگ، نیاز به شناسایی بین‌المللی و جذب جهان اسلام در درون نظام بین‌الملل از سوی قدرتهای پیروز بود. متفقین از همان ابتدا تلاش كردند با تأكید بر هویت عربی و اسلام‌زدایی از جامعه سیاسی، كشورهای اسلامی خاصه دولتهای عرب را به جرگه سیاسی خود بكشانند.
در همایش عمومی عربی در اسكندریه (3 ـ 15 مهر 1323/ 25 سپتامبر ـ 7 اكتبر 1944)، نمایندگان مصر، سوریه، عراق، لبنان و اردن موافقتنامه اسكندریه را امضا كردند و تصمیم به تشكیل اتحادیه عرب گرفتند.
در معاهده فرهنگی اتحادیه عرب، كه در 6 آذر 1324/ 27 نوامبر 1945 امضا شد، فقط بر تمدن عربی تأكید گردید و عربستان سعودی تنها دولتی بود كه با اصول مخالف شریعت اسلام مندرج در این معاهده مخالفت و با همین قید نیز آن را امضا كرد. تأسیس اتحادیه عرب پیش شرط لازم برای عضویت كشورهای عربی در سازمان ملل بود .
ج) جنگ سرد در خاورمیانه. دولت شوروی پس از جنگ جهانی دوم، ضمن اقدامات برتری‌جویانه خویش، به منطقه خاورمیانه كه از زمانهای قدیم حوزه نفوذ انگلیس محسوب می‌شد، چشم طمع دوخت و اقدامات شوروی در تركیه و ایران یكی از عوامل زمینه‌ساز جنگ سرد در مقیاس جهانی شد.
جنگ جهانی دوم همچنین زمینه‌ساز شكل‌گیری رژیم اسرائیل، به عنوان یك دولت یهودی، در خاورمیانه شد.
دومین كشور تازه تأسیس اسلامی در دوره پس از جنگ، دولت اندونزی در جنوب شرقی آسیا بود، كه در آبان ـ آذر 1328/ نوامبر 1949 رسمیت پیدا كرد.
تأسیس دولت لیبی در 1330ش/1951، از دیگر رویدادهای بعد از جنگ جهانی دوم در جهان اسلام بود.
در ایران در آستانه شروع جنگ جهانی دوم، حیات سیاسی و اقتصادی ایران تحت تأثیر رقابتهای انگلیس و شوروی بود. رقابت دیرینه این دو دولت و تسلط نسبی آنها بر امور داخلی ایران، در عصر پهلوی اول نیز ادامه داشت و بارها ایران از این ناحیه آسیب دید. از این‌رو، شماری از دولتمردان ایران، برای رهایی از فشارهای دو قدرت رقیب و برقراری موازنه قوا، به برقراری روابط با آلمان تمایل جدّی داشتند تا این كشور به مثابه نیروی سوم، وارد عرصه سیاسی و اقتصادی ایران شود. با همین دیدگاه، مناسبات اقتصادی ایران و آلمان، در فاصله دو جنگ رشد جدّی كرد و آلمان به صورت بزرگ‌ترین همكار ایران در آمد.
هر چند جنگ جهانی دوم مستقیماً تلفات و ضایعات جانی اندكی در ایران به جای گذاشت، تأثیرات اقتصادی وخیم ناشی از حضور متفقین تا سالها پس از جنگ دامنگیر جامعه بود. در طول جنگ، تمام نواحی حاصلخیز كشور در شمال و جنوب در اشغال متفقین بود. علاوه بر این، دولت ایران به موجب پیمان اتحاد سه جانبه، كلیه وسایل حمل و نقل زمینی و راه آهن خود را برای حمل مهمات در اختیار متفقین قرار داده بود كه عملاً در توزیع محصولات ضروری به نقاط گوناگون كشور اختلال ایجاد می‌كرد. مقدار زیادی از محصولات ضروری كشور به مصرف نیروهای اشغالگر می‌رسید و مقداری به شوروی صادر می‌شد، در حالی كه مردم اكثر نقاط كشور در فقر شدید به سر می‌بردند.
براي آگاهي بيشتر رك سايت دانشنامه جهان اسلامhttp://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=5100
