در دنیای ارتباطات امروز تربیت فرزندان کاری بس دشوار مینماید
وجود وسایل ارتباط جمعی که گزیری به استفاده از آن نیست و ساعات جدایی فرزندان از خانواده همه و همه این اضطراب را بدنبال دارد که چگونه جلوی راههای انحراف آنها را بگیریم.
سوال من دقیقا اینست:
آیا اثر مکتوبی از سیره و روش تربیت فرزندان بر اساس اسلام و ترجیحاً پیامبر وجود دارد؟
با توجه به این که در مورد سن فرزندانتان و جنسیت آنها و مشکلات آنها چیزی برای ما ننوشته اید به طور کلی نکاتی را خدمتتان عرض می کنیم امیدواریم در مکاتبات بعدی جزئیات بیشتری را برایتان عرض کنیم
کودکان ارزشمند ترین و ظریف ترین هدیه ای هستند که خداوند به امانت به ما سپرده و ما را بر سرنوشت آنها حاکم کرده است و ما نیز وظیفه داریم که این بار مسئولیت را با مطلوب ترین روش ها به سر منزل مقصود برسانیم. لازمه تربیت صحیح کودک، یاری گرفتن از قرآن و احادیث و رعایت موازین اسلامی است.
امیرالمؤمنین(ع) به فرزندش امام حسن(ع) می فرماید: "دل کودک چون زمینی خالی است که هر بذری در آن پاشیده شود، می پذیرد، پس من پیش از آن که قلبت سخت و فکرت به امور دیگر مشغول شود، به ادب و تربیت تو مبادرت ورزیدم.(1) از حکیمی پرسیدند: از چه زمانی تربیت را باید آغاز کرد؟ حکیم گفت: از بیست سال قبل از تولد. (2)
پس به نظر دقیق، تربیت کودک حتی سال ها قبل از تولد طفل آغاز می شود، یعنی والدین قبل از فرزند دار شدن، زمینه رشد و هدایت را در خود ایجاد کنند و برای پدر و مادر شدن خود را آماده نمایند.
کودک از رفتار و کردار پدر و مادر و بزرگ تر ها الگو بر می دارد. افرادی که درون منزل به امور تعبدی و دینی پای بندند، معمولاً دارای فرزندانی چنین خواهند شد. تربیت فرزند به تکرار نصایح و سماجت در موعظه نیست. هیچ چیز به اندازة عمل کارساز نیست. فرزند وقتی ببیند پدر یا مادرش در منزل بد زبانی می کند، دارای زبانی تند خواهد شد، پس باید علت بسیاری از ناهنجاری هایی را که در وجود فرزندان مان است، از رفتار و اعمال خود بدانیم. اگر پدر می خواهد فرزندش نماز اوّل وقت را غنیمت بشمرد، نیازی ندارد به این که او را با زور و تهدید وادار به این کار کند. اصلا در این مورد به حرف و موعظه نیازی نیست و بدون آن که چیزی بگوید، خود باید برخیزد و با اعتقاد بر این کار عبادت کند تا ثمره اش را در وجود فرزند ببیند.
با توجه به مطالب فوق، بخشی از مهم ترین وظایف پدر و مادر نسبت به کودکان چنین است:
1ـ احترام به کودک: یکی از وظایف مهم والدین، احترام به شخصیت کودک است. رسول اکرم(ص) می فرماید: اکرموا اولادکم و أحسنوا آدابهم؛ به فرزندان تان احترام کنید و با آداب و روش پسندیده با آن ها معاشرت نمایید.(3)
کودکانی که در دوران قبل از دبستان از امنیت و محبت کافی برخوردار نمی شوند، آسیب هایی بر آن ها وارد می شود که به ندرت در دوره های بعد قابل جبران است.
2ـ توجه به استقلال طلبی کودکان: بذر استقلال طلبی از سال های آغازین زندگی کودک شروع به رشد و جوانه زدن می کند. پدر و مادر زمینه را برای رشد متعادل این میل فراهم می آورند. آزادی های لازم را به او بدهند. البته آزادی باید محدود باشد. روش های آزادمنشانه به کودکان و نوجوانان حق انتخاب و گزینش می دهد. زمینه را برای خلاقیت و شکوفایی استعدادهای نهفته آنان فراهم می سازد. کنترل و تذکر بیش از حدّ، تأثیر معکوس داشته و اعتماد به نفس کودک و نوجوان را از بین می برد.
3ـ پرورش شخصیت کودکان: والدین با روش های مختلف می توانند شخصیت کودکان خود را پرورش دهند که مهم ترین آن، سلام کردن و هم بازی شدن با آن ها است.
4 -اظهار محبّت: اولین نیاز روانی کودک و نوجوان مهر و محبت و دوست داشتن آن ها است . هر کودک و نوجوانی برای داشتن احساس امنیت، باید مورد محبت قرار گیرد. ابراز محبت، موجب دلگرمی و علاقه مندی به شما و زندگی خواهد شد. احساس امنیت در نوجوان سبب می شود زمینه پیوند شما با او توسعه یابد . در این رابطه رفتار صحیح دینی را بیاموزد. رابطه مهرآمیز همراه با گذشت و مدارا، با همگان و به خصوص با کودکان و نوجوانان قوی ترین و پرجاذبه ترین و سازنده ترین رابطه ها است .البته زیاده روی در محبت برای فرزند زیانبار است.
5-جهت دهی مثبت به احساسات: کم اهمیت جلوه دادن اشتباهات و تقدیر از رفتارها و کارهای ارزشی و پسندیده آنان ، سبب می شود که آن ها به خود دلگرم شوند، احساس ارزشمندی نمایند. تقویت احساسات و ارزش های مثبت ، یکی از مؤثرترین عوامل برای جهت دهی به گرایش های دینی فرزندان محسوب می شود.
4- درونی کردن ارزش های دینی و اخلاقی: آموزش مفاهیم دینی و یافتن بینش صحیح یک چیز است و پذیرش و عمل کردن به آن چیز دیگر است . باید سعی نمود نوجوان و جوان به صورت خودآگاه عامل به دستورات اخلاقی ودینی شود . دین باوری و عشق و علاقه به ارزش های دینی از درون او بجوشد ، در این صورت رفتارهای مذهبی و دینی ، ماندنی و پایدار خواهد شد.
منابعی برای مطالعه بیشتر:
1.تربیت فرزند ( سیره تربیتی پیامبر (ص) و اهل بیت )، نویسنده، سید علی حسینی زاده.
2. گامی در مسیر تربیت اسلامی کودک، نویسنده رجبعلی مظلومی، نشر آفاق.
3.اسلام و تربیت کودکان، اثر دکتر احمد بهشتی.
4.والدین و مربیان مسئول؛ فرهادیان، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی (بوستان کتاب)، 1377.
5. کودک در مکتب اهل بیت، نوشته مرحوم محمد تقی فلسفی.
6. تربیت کودک در جهان امروز؛ بهشتی، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1377.
7. حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت (ع)؛ طبسی، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1376.
8. راهنمای پدران و مادران و شیوه های برخورد با کودکان، سادات، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1372.
پی نوشت ها:
1. نهج البلاغه، فیض الاسلام نامه 31.
2. دکتر افروز - روان شناسی و تربیت کودکان و نوجوانان -انتشارات انجمن اولیا و مربیان ، چاپ نهم ، 1380 ، ص 9.
3.محمد بن الحسن الحر العاملي، وسائل الشيعه، الناشر: مؤسسه آل البيت، قم، سنه النشر/1409 ه.ق ،ج21 ، ص 476.
