مشکلاا اقتصادی

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
تنها شما نیستید که با اینکه مقید به نماز و عبادت هستید، دچار مشکل مالی هستید. هرگز شیطان شما را وسوسه نکند که چرا با وجود اینکه مقید به پرداخت خمس [در سؤال تان نیز گویا منظورتان پرداخت خمس است، نه زکات] و واجبات خود هستم، دچار مشکلات مالی هستم.
مشکلات یا سختی ها و مصیبت هایی که به انسان می رسد، فلسفه ها و علت های زیادی دارد که وقتی انسان این ها را بداند، متوجه می شود بسیاری باید اتفاق بیافتد و هر کدام زمان معینی دارند. اینک به علت بعضی سختی ها و مشکلات در زندگی توجه کنید. از نظر اسلام بلاها و سختی ها و مشکلات، دارای علت‌های مختلفی می‌باشد که به برخی اشاره می کنیم:
1. آزمایش
خداوند در آیات متعددی از قرآن علت وقوع برخی بلاها را آزمایش معرفی می‌کند: «وَنَبْلُوکُم بِالشَّرِّ وَالْخَیْرِ فِتْنَةً؛(1) شما را با بدی‌ها و خوبی‌ها آزمایش می‌کنیم... ».
اما اینکه چرا خداوند آزمایش می‌کند، برای فهمیدن خدا نیست، بلکه چنان که در روایات آمده، به خاطر معلوم شدن برای بندگان خدا و برای فراهم آمدن زمینه‌«انتخاب»، «رشد» و «سقوط» بندگان است تا افراد در پس بلاها با نوع واکنش‌های عقیدتی و عملی که انجام می‌دهند، گامی به سوی سعادت یا شقاوت بردارند. خودشان را نشان دهند. از طرفی آنان را که مبتلا نشده‌اند، نیز امتحان می‌کند که آیا به وظیفه‌خود عمل می‌کنند یا نه. در سوره‌ملک می‌فرماید: «آن کسی که مرگ و حیات را آفرید تا شما را بیازماید که کدام یک از شما بهتر عمل می‌کنید و او شکست ناپذیر و بخشنده است. »(2)
2. گاهی مشکلاتی که در زندگی انسان واقع می شود، ربطی به خداوند ندارد، بلکه در اثر عملکرد انسان در زندگی به وجود آمده، مثل این که کاری را از روی جهل، عدم تدبیر و یا از روی لجاجت انجام دهیم؛ مثلاً کسی که بدون دقت و مشورت دست به تجارتی می‏زند و بعد ورشکست می‏شود، نمی‏تواند بگوید: خدایا! چرا مرا این طور کردی! بنابراین، نمی توان این گونه تقصیرها را به گردن خدا انداخت. مشکلات هیچ ارتباطی به خداوند و دین ندارد. البته گاهی مشکلاتی که در زندگی انسان واقع می شود، از طرف خداوند است، ولی لطف خداست که ما را به مشکلات و عذاب دنیوی (که هم از نظر زمان و هم کیفیت اندک است )عذاب کند و ما را از عذاب آخرت که آسمان و زمین طاقتش را ندارند، نجات دهد.
3. گاهی مشکلات و عذاب‌ها هشدارهای خداوند است برای دست برداشتن از نافرمانی و برگشت به رحمت گسترده او: «به آنان از عذاب نزدیک (عذاب این دنیا) پیش از عذاب بزرگ (آخرت) می‌چشانیم، شاید بازگردند. »(3)
4. ترفیع درجه و اجر و ثواب
انسانی که به دنیا آمده تا درجات قرب را بپیماید و اجر و ثواب تحصیل کند و آماده‌سفر آخرت شود، خداوند او را به بلا و مشکلاتی مبتلا می‌کند تا صبر نماید و خداوند به او درجات و پاداش‌های زیاد بدهد: «وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْ‏ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالَّثمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ؛(4)
قطعاً [همه‏] شما را به چیزی از ترس و گرسنگی و کاهشی در ثروت‏ها و جان‏ها و محصولات، آزمایش می‏کنیم؛ و به شکیبایان مژده ده. »
در این آیه خداوند به مشکلات مالی نیز اشاره کرده، و در ادامه به کسانی که در برابر مشکلات صبر می کنند، بشارت داده است. بنا براین به دوست خود این نکات را متذکر شوید. صرف اینکه برای انسان در زندگی مشکلی پیش آمد، انسان نباید زود آزرده خاطر شود، چرا که باید به دنبال ریشه یابی مشکلاتی که در زندگی اش به وجود آمده باشد. چه بسا مشکلات مقدمه ای برای باز شدن دریچه ای به روی انسان باشد که خود از آن خبر ندارد. خداوند در قرآن می فرماید:« عسى ان تكرهوا شيئا و هو خير لكم و عسى ان تحبوا شيئا و هو شرٌ لكم و الله يعلم و انتم لا تعلمون؛ چه بسا چیزی را شما بد و ناگوار بدانید، در حالی که خیر شما در آن است و یا چیزی را دوست داشته باشید، اما واقع امر این است که آن چیز به ضرر شما است»(5)
توصیه :
1. باید عملکردهای خود را واکاوی و ارزیابی کنید. با مشورت با دیگران در حوزه کاری خود ببینید گیر و گره کار شما کجاست.
خداوند برای دستیابی به وسعت رزق، دو دسته عوامل (مادی و معنوی) قرار داده، هیچ یک از عوامل جایگزین دیگری نمی شود، مثلاً کار و تلاش، استفاده از تخصص و کارشناسی، تدبیر و برنامه ریزی، ارزیابی و آینده نگری، نظم و انضباط، موقعیت سنجی، ملاحظه امکانات مادی، توانایی جسمانی، استعدادهای عقلانی و روانی، از اصول اولیه پیشرفت و توسعه است. بر اساس آیه «لیس للإنسان إلاّ ما سعی»(6) هر میزان از این اصول بهره گرفتیم و تلاش کردیم، در مسیر پیشرفت و توسعه قرار خواهیم گرفت.
در معارف اسلامی در کنار اصول تأثیرگذار، عوامل دیگری تحت عنوان عوامل معنوی، که باعث توسعه و افزایش رزق و روزی می گردد معرفی شده، که به برخی اشاره می کنیم:.
1ـ صدقه و انفاق مال به فقرا و ارائه هر نوع خدمات به نیازمندان. (7)
2ـ صلة ارحام، امیرالمؤمنین می فرماید: «صلة الأرحام تثمر الأموال وتُنسی فی الآجال؛(8) صله رحم مال را زیاد می کند، و عمر را طولانی می نماید».
4ـ خوش اخلاقی و داشتن کرامت نفس، علی(ع) فرمود: «بحسن الأخلاق تدرّ الأرزاق؛(9) اخلاق نیکو سبب فزونی و سرازیر شدن رزق و روزی می گردد».
5. خواندن سورة واقعه‌؛ امام صادق‌(ع) می‌فرماید: "کسی که هر شب سوره واقعه را بخواند.... در دنیا سختی‌، فقر، نیازمندی و آفتی از آفت دنیا را نمی‌بیند. از دوستان حضرت علی‌(ع) می‌شود... "(10)
6ـپیوسته با وضو و طهارت بودن. پیامبر اکرم به مردی فرمود: «أَدِمِ الطهارةِ یَدُم علیک الرزق؛(11) پیوسته با وضو و طهارت باش تا روزیات زیاد شود»
7ـ استغفار، حضرت علی(ع) می فرماید: «خدا استغفار را سبب جلب روزی قرار داده». (12)
8ـ در گفتار و رفتار و معامله و بر خورد با مردم کاری کن که در حق شما دعا کنند. زیرا دعای دیگران اگر از روی اخلاص و صمیم قلب باشد، زود مستجاب می گردد و سبب افزایش رزق و روزی می شود. (13)
9 -امین مال، ناموس و آبرو و حیثیت مردم بودن روزی را زیاد می کند، چنان که خیانت روزی را کم می کند. (14)
10- پایبندی به نماز اول وقت. (15)

موفق باشید
پی‌نوشت‌ها:
1. انبیا، (21) آیه35 و همچنین آیات دیگر مانند: بقره (2) آیه 155.
2. ملک (67) آیه2.
3. سجده (32) آیه21.
4. بقره (2) آیه155.
5. بقره (2) آیه216.
6. نجم (53) آیه39.
7. علامه مجلسی، بحار الانوار، مؤسسه الوفاء، بیروت، 1404 ه ق.
8. عبد الواحد بن محمد تمیمی آمدی، معجم الفاظ غرر الحکم، تحقیق مصطفی درایتی، مرکز الابحاث و الدراسات الاسلامیه، ذی القعده 1413، ص 412.
9. همان، ص 417.
10. وسائل الشیعه‌، شیخ حر عاملی‌، ج 6، ص 112، مؤسسه آل البیت‌، قم‌.
11. المحدث النوری، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل البیت - قم، 1404 ه ق، ج 3، ص 421.
12. بحار الانوار، ج 100، ص 21.
13. ثقه الاسلام کلینی، الکافی، دارالکتب الاسلامیه، طهران، 1365 ه ش، ج 2، ص 507.
14. همان، ج 5، ص133.
15. وسایل الشیعه، ج15، ص347.