اوّلاً: تمام انبیا(ع) دارای عصمت بوده‌اند، ولی همه آن ها به لحاظ عصمت در یک مرتبه نیستند، مثلاً انبیای الوالعزم که در نبوت و رسالت درجه کامل‌تری دارند، در عصمت نیز از سایر انبیا برترند. خاتم انبیا که در همه کمالات وجودی از همه بیامبران برتر است، در عصمت نیز از همه کامل‌تر و دارای عصمت مطلقه است . ائمه(ع) به دلیل آن که سرشت و طینت‌شان برگرفته از طینت خاتم انبیا و پرتوی از نور وجود او هستند ،مثل ختمی مرتبت دارای عصمت مطلقه‌اند.
به همین دلیل، پیامبر و اهل بیت(ع) نه تنها از گناه معصوم‌اند،بلکه از آنچه اصطلاحاً ترک اولى نامیده می شود معصوم‌اند، در حالی که انبیا دیگر از گناه معصوم هستند، ولی از ترک اولى معصوم نیستند.(1) امام خمینی(ره) بدین نکته تصریح نموده که بعضی از انبیا دارای عصمت مطلقه نبوده‌اند. به همین دلیل از تصرف ابلیس مصون نماندند. شیطان توانست حضرت آدم را وادار کند تا از درخت نهی شده مصرف کند.(2)
مراد امام این است که گرچه حضرت آدم ابوالبشر معصوم بوده، ولی چون دارای عصمت مطلقه نبوده‌اند ،ترک اولى نموده ، از درخت نهی شده مصرف کرده است. بنابر این معلوم می شود فریب شیطان نسبت به آدم در حد وارد کردن او به ترک اولى بوده است و نه انجام معصیت و ترک تکلیف.
ترک اولى گرچه با عصمت مطلقه جمع نمی‌شود و با هم منافات دارد ،ولی با عصمت غیر مطلقه و کامله قابل جمع است. تعارضی ندارد، از این رو آدم ابوالبشر که معصوم بود ،ترک اولى نمود،با اینکه از او این کار انتظار نمی‌رفت. از این رو بر اساس اقتضای غیرت الهی از بهشت بیرون گردید.(3) (4)
ثانیاً: ملکه عصمت انسان را از ارتکاب معصیت و عمل بر خلاف تکلیف باز می دارد، ولی از عمل بر خلاف دستور ارشادی باز نمی‌دارد، چون پیامد عمل بر خلاف دستور امر ارشادی کیفر اخروی نیست، بلکه موجب می شود که انسان در دنیا به زحمت و مشقت گرفتار شود.در قرآن کریم تصریح شده: «قلنا یا آدم أنّ هذا عدوّ لک و لزوجک فلا یخرجنّکما من الجنّة فتشقى؛
گفتم: ای آدم! ابلیس برای تو و همسرت دشمنی است .مبادا شما را از بهشت بیرون نماید و گرفتار مشقت و رنج کند».(5)
بنابر این جریان فریب ابلیس به آدم مربوط به مخالفت امر ارشادی بوده است که با عصمت آدم منافاتی ندارد. امر ارشادی برای انسان تکلیف آور نیست.نظیر توصیه پزشک برای پرهیز از برخی غذاها برای بهبود و درمان است .
به کتاب تفسیر تسنیم، ج 3، ص 337 از آیت الله جوادی آملی مراجعه فرمایید.
پی‌نوشت‌ها:
1.خواجه نصیرالدین طوسی، اوصاف الاشراف، نشر وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی، 1373 ش، ص 26.
2.امام خمینی، آداب الصلوه،نشر موسسه آثار امام، 1378 ش، ص 60.
3.همان، ص 71.
4. صادقی، پیامبر اعظم در نگاه عرفانی امام خمینی ،مؤسسه آثار امام خمینی، 1386ش،ص48 .
5.طه (20) آیه 117.
