بهانه

در روز قیامت گنهکاران و مشرکان بهانه های زیادی برای توجیه اعمالشان می آورند، از قبیل این که:
1. ما راه پدرانمان را رفتیم:
«وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً قالُوا وَجَدْنا عَلَيْها آباءَنا وَ اللَّهُ أَمَرَنا بِها قُلْ إِنَّ اللَّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ؛ (1)
و هنگامى كه كار زشتى انجام مى‏دهند، مى‏گويند پدران خود را بر اين عمل ديديم، و خداوند به ما دستور داده است! بگو خداوند (هرگز) دستور به عمل زشت نمى‏دهد. آيا چيزى بر خدا مى‏بنديد كه نمى‏دانيد؟»
2. مستکبران را علت گمراهی خود می دانند:
«وَ بَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعاً فَقالَ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّهِ مِنْ شَيْ‏ءٍ قالُوا لَوْ هَدانَا اللَّهُ لَهَدَيْناكُمْ سَواءٌ عَلَيْنا أَ جَزِعْنا أَمْ صَبَرْنا ما لَنا مِنْ مَحِيصٍ؛ (2)
و (قيامت) همه آن ها در برابر خدا ظاهر مى‏شوند، در اين هنگام ضعفا (پيروان نادان) به مستكبران مى‏گويند: ما پيروان شما بوديم. آيا (اكنون كه به جهت پيروى از شما گرفتار مجازات الهى شده‏ايم،) شما حاضريد سهمى از عذاب الهى را بپذيريد و از ما برداريد؟ آن ها مى‏گويند: اگر خدا ما را (به سوى رهايى از عذاب) هدايت كرده بود، ما نيز شما را هدايت مى‏كرديم. (كار از اين ها گذشته است؛) چه بيتابى كنيم و چه شكيبايى، تفاوتى براى ما ندارد، راه نجاتى نيست».
3. اطاعت از بزرگان:
«وَ قالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلا؛ (3)
و گويند: پروردگارا! همانا ما سران و بزرگانمان را اطاعت كرديم. پس آنان ما را از راه به در بردند».
همچنین در قيامت، مجرمان در پى توجيه گناه خود، به بزرگان خود مى‏گويند: اگر شما نبوديد، ما اين همه گناه نمى‏كرديم؛ «...يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْ لا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ؛ (4) کسانی که ضعیف نگاه داشته شده اند (زير دستان)، به مستكبران مى‏گويند: اگر شما نبوديد، حتماً ما مؤمن بوديم».
ولی در آیه یا روایتی، چیزی به عنوان آخرین بهانه گناهکاران بیان نشده است.

پی نوشت ها:
1. اعراف(7)، آیه 28.
2. ابراهیم(14)، آیه21.
3. احزاب(33)، آیه67.
4. سبا(34)، آیه 31.