اصول دین

این ادّعا که در مورد همه اصول آیه صریح و نص داریم که نیاز به تفسیر نداشته باشد، نادرست است. می توان در مورد آن موارد نقضی بیان نمود.
اما در مورد ادعای دوم که در قرآن کریم نصّ صریحی در مورد اصل امامت نیست ، این ادّعا نیز غیر قابل قبول بوده و آیات چندی در قرآن کریم وجود دارند که هم وجوب وجود امام را اثبات می کنند؛ هم انتصابی بودن آن را؛ هم اوصاف امام را ؛ بلکه حتّی در قرآن در مورد مصداق امام بعد از رسول خدا نصّ صریح وجود دارد.
در قرآن دو دسته آيه در مورد امامت وجود دارد,
دسته اي از آن ها مربوط به شرائط و ويژگي هاي امام مي باشد,
دسته ديگر مربوط به اهل بيت (ع)و علي عليه السلام,يعني مصداق و فرد را معين نموده است.
امامت در قرآن جايگاه رفيعي دارد.شرائط ويژه اي را مي طلبد .به عنوان آخرين مرحله سير تکاملي انسان شمرده شده که تنها پيامبران اولواالعزم به آن رسيده اند.
حضرت ابراهيم (ع)بعد از دارا بودن مقام نبوت و رسالت,و بعد از امتحان هاي سخت و سنگين به اين مقام رسيد.قرآن کريم در اين باره مي فرمايد:
« واذا ابتلي ابراهيم ربه بکلمات فاتمهن قال اني جاعلک للناس اماما قال و من ذريتي قال لا ينال عهدي الظالمين ؛(1)
(به خاطر آوريد) هنگامى كه خداوند، ابراهيم را با وسايل گوناگونى آزمود. و او به خوبى از عهده اين آزمايش ها برآمد. خداوند به او فرمود: «من تو را امام و پيشواى مردم قرار دادم!» ابراهيم عرض كرد: «از دودمان من (نيز امامانى قرار بده!)» خداوند فرمود: «پيمان من، به ستمكاران نمى‏رسد! (و تنها آن دسته از فرزندان تو كه پاك و معصوم باشند، شايسته اين مقامند)»
از اين آيه ,شرط عصمت و انتصاب الهي داشتن ,فهميده مي شود ،يعني اين آيه صراحت دارد که امام بايد معصوم و به دور از هر گونه خطا و از طرف خدا تعيين شده باشد(قال اني جاعلک للناس اماما)بنا بر اين در مورد شرائط و ويژگي هاي امام ابهامي در آيه نيست.
دسته ديگري از آيات مستقيما امامت را مطرح نموده و يا مربوط به تعيين مصداق و فردي است که بعد از پيامبر(ص)امامت مسلمان ها را برعهده دارد,در اين زمينه نيز آياتي وجود دارد که سني و شيعه معتقدند که در مورد علي عليه السلام نازل شده است.
از جمله در مورد آيه تبليغ«يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته...؛(2)
اى پيامبر! آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است، كاملًا (به مردم) برسان! اگر نكنى، رسالت او را انجام نداده‏اى! »
بسياري از دانشمندان اهل سنت و تمام شيعه ,اين آيه را در شان علي عليه السلام,مي دانند
از آیات منصوص در امامت علی علیه السلام بعد از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم ، آيه ولايت است :
«انما وليكم الله و رسوله والذين امنوا الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكاة و هم راكعون؛ (3)
ولى و سرپرست شما تنها خداست و پيامبر او و آن ها كه ايمان آورده‏اند و نماز را برپا مى‏دارند و در حال ركوع زكات مى‏پردازند".بسيارى از مفسران و محدثان و مورخان درباره شأن نزول اين آيه نيز نقل كرده‏اند كه آيه فوق در شأن على(ع) نازل شده است. این آیه در حقیقت نص در امامت امیرالمومنین علی علیه السلام می باشد و قابل تاویل و تفسیر نیست.
آيه اولي الامر:
يا ايها الذين امنوا اطيعوا الله و اطيعوا الرسول و اولى الامر منكم؛(4)
اى كسانى كه به خدا ايمان آورده‏ايد، از خدا اطاعت كنيد و از رسول و اولى الامرى كه از خودتانند، فرمان ببريد.
اگر در موضوع اطاعت از نظر قرآن دقت كنيم، مى‏بينيم كه قرآن در اين آيه اطاعت اولى‏الامر را بدون هيچ قيد و شرطى واجب مى‏داند . حال آن كه، قرآن موضوع طاعت را در آيه 8 سوره عنكبوت كه در باره اطاعت از والدين و احسان به آن هاست، مقيد به عدم انحراف آن ها مى‏كند. از تفاوت بين اين دو آيه به يك نكته جالب مى‏توانيم پى ببريم و آن اين كه: اگر خدا اطاعت اولى الامر را بى‏هيچ قيد و شرطى از ما خواسته است، معلوم مى‏شود اولى‏الامر بايد از خطا و عصيان معصوم باشد .فرمان به اطاعت مطلقه از اولى‏الامر كسانى را شامل مى‏شود كه در رديف رسول خدا يعنى جانشينان معصوم او هستند، زيرا اطاعت مطلق در غير معصومان(ع) ممكن نيست.
آياتى كه به صورت غيرمستقيم ناظر بر جانشينى پيامبر اسلام است:
آيه مباهله، آل عمران / 61 2- آيه ليلة المبيت، بقره / 207 3- آيه حكمت، بقره / 269 4- آيه خيرالبريه، بينه / 7 و 8 5- سوره هل اتى 6- آيات نخست سوره برائت 7- آيه سقاية الحاج، سوره توبه / 19 8- آيه و صالح المؤمنين، تحريم / 4 9- آيه وزارت، طه / 29 - 32 10 و 11- احزاب / 23 و 25 12- آيه بينه و شاهد، هود / 17 13- آيه صديقون، حديد / 19 14- آيه نور، حديد / 27 15- آيه انذار، شعرا / 214 و 215 16- آيه مرج البحرين، الرحمن / 19 تا 22 17- آيه نجوا، مجادله / 12 و 13 18- آيه سابقون، واقعه / 10 تا 14 19- آيه اذن واعيه، حاقه / 12 20- آيه محبت، مريم / 96 21- آيه منافقان، محمد(ص) / 30 22- آيه ايذاء، احزاب / 57 23- آيه انفاق، بقره / 274 24- آيه محبت، مائده / 54 25- آيه مسؤولون، صافات / 24
جهت اطلاع بيش تر :
ر.ک:پيام قرآن,آيت الله مکارم شيرازي,ج9،ص177به بعد.( اين جلد از تفسير عمدتا در باره امامت در قرآن مجيد است.)
پی نوشت ها:
1. بقره(2) آيه 124.
2. مائده(5)آيه 67.
3.همان،آیه 55.
4. نساء (4) آیه 59.