توبه

احساس خجلت و شرمندگی در برابر خداوند نسبت به پیشینه‏های سوء خود از بهترین حالات روحی و معنوی و زمینه ساز توبه و جلب رحمت و عنایت پروردگار است. کسی که مرتکب معصیت شده و سپس از کار خود پشیمان شود، لازم است توبه نماید و از خدا طلب آمرزش کند.
شرایط و لوازم توبه:
قبولی توبه شرایطی دارد.قرآن کریم در این خصوص می فرماید:
1ـ "وانیبوا ِلی ربّکم"؛ یعنی به سوی پروردگار بازگردید و حال و زندگی خویش را اصلاح کنید.
.2ـ "وَاَسلِموا له مِن قبلِ اَنْ یأتیکُم العذاب ثمّ لا تنصرون"؛ یعنی تسلیم امر خدا گردید. فرمانش را به گوش جان بشنوید و پذیرا گردید. فریب شیطان را مخورید و مگویید: فعلاً جوانم و فرصت دارم، بلکه هر چه زودتر توبه کنید، پیش از آن که عذاب الهی دامان‌تان را گیرد، که در آن صورت هیچ کس نتواند به یاری شما برخیزد.
.3ـ "وَاتّبِعوا اَحْسَن ما اُنزل الیکم مِنْ ربّکم مِنْ..."؛ یعنی از بهترین دستورهایی که از سوی پروردگارتان بر شما نازل شده، یعنی قرآن پیروی کنید".(1)
پس تصمیم بگیرید که:
1ـ دیگر هیچ گناهی را انجام ندهید. اگر به دلیل ندانستن مسئله و جهل یا غفلت و فراموشی یا هر دلیل دیگر، دوباره گناهی را مرتکب شدید، بلا فاصله توبه کنید و با اشک و گریه، از خداوند بخواهید که شما را بیامرزد.
2ـ خود را به احکام و دستورهای دین مقید و پایبند کنید و گناهان گذشته خود را جبران نمایید.
گناهانی را که انجام داد‌ه‌اید، دو دسته‌اند: یک دسته حق الله است، مثل ترک نماز و روزه، راه جبرانش این است که قضای آن را به جا آورید. اگر از عهده قضای همه آن برنمی‌آیید، هر مقداری که می‌توانید، انجام بدهید.
دسته دوم حق الناس است که ظلم از این قسم است. جبران حق الناس آن است که رضایت قلبی صاحبان حق را به هر صورتی شد، به دست آورید. اگر مالی را از مردم تصرّف کرده یا ضایع نموده یا ضربه‌ای بر بدن آنان وارد کرده‌اید که دیه یا قصاص دارد، باید رضایت آنان را جلب کنید و یا مال و دیه را به آنان بدهید.
توجه داشته باشید که توبۀ واقعی به فرمودۀ امام علي - عليه السلام - بايد داراي چهار شرط باشد: «التّوبة ندم بالقلب، و استغفار باللّسان، و ترك بالجوارح، و إضمار أن لا يعود؛ توبه پشيمانى دل است، طلب آمرزش به زبان، ترك كردن گناه، و تصميم به عدم بازگشت به گناه»(2).
اگر توبه اين ويژگي ها را دارا باشد، بخشش الهي نيز حتمي خواهد بود؛ زيرا خداوند بشارت داده که توبه را قبول مي کند و گناه را مي آمرزد:
«وَ هُوَ الَّذي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ وَ يَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ؛ او است که توبه بندگانش را مي‌پذيرد و از گناهان شان در مي گذرد».(3)
باز مي فرمايد: «قُلْ يا عِبادِيَ الَّذينَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَميعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحيمُ؛ بگو اى بندگان من كه بر خود اسراف و ستم كرده‏ايد! از رحمت خداوند نوميد نشويد كه خدا همه گناهان را مى‏آمرزد؛ زيرا او بسيار آمرزنده و مهربان است».(4)
در نتيجه، اگر توبه واقعي باشد، يعني علاوه بر پشيماني از گناه، عزم بر اين باشد که ديگر گناه نكند، اميدوار باشد که خداوند توبه را پذيرفته است.
حتی اگرخود را ملتزم به انجام اعمال صالح و خیر نماید، آثار و گرد و غباری که براثر گناه بر دل و جان او نشسته،از بین رفته و سیئات به حسنات تبدیل می شود:
«إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئات؛حسنات، سيئات و آثار آن ها را از بين مى‏برند».(5)
در این هنگام است که خطاب« إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابينَ ؛ (6) ‌خداوند توبه کنندگان را دوست دارد» شامل حالش شده و جزء دوستان خدا می شود.
پی نوشت ها:
1 . زمر(39) آیه 55.
2. عبدالواحدبن محمد تميمي آمدي،تصنيف غرر الحکم، ص 194، انتشارات دفتر تبليغات، قم، 1366 ش.
3. شوري (42)، آيه 25.
4. زمر (39)، آيه 53.
5.هود(11) آیه 114.
6. بقره (2) آیه 222 .