امر به معروف و نهی از منکر

واجب بودن «امر به معروف و نهی از منکر»شرایطی دارد ،از جمله "تأثیر گذاری"و دیگری"نداشتن خطر یا ضرر جانی ،آبرویی و شخصیتی ".وقتی می بینید امر به معروف و نهی از منکر تان تأثیر ندارد . اگر به این کار اقدام کنید،مورد اهانت،فحش و ناسزا قرار می گیرید،تکلیفی دراین خصوص ندارید بلکه چه بسا اقدام تان، گناه و حرام باشد.
اما روش امر به معروف:
امر به معروف و نهی از منکر مسئولیت بزرگی است که باید با ظرافت خاص انجام گیرد. طبیعی است که اگر این فریضة الهی به طور شایسته عملی نگردد، چه بسا اثر معکوس خواهد داشت. از این رو اسلام آداب و شرایط خاصی را برای امر به معروف و نهی از منکر در نظر گرفته است که شخص ابتدا باید از آن ها آگاهی داشته باشد. شرایط امر به معروف در توضیح المسایل حضرت امام (ره) بیان شده است، اما مهم ترین آداب آن عبارتند از:
1_ حُسن برخورد:
قرآن مجید خطاب به پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «ای پیغمبر! به بندگانم بگو که با مردم با نیکوترین وجه صحبت نمایند».(1) خداوند از حضرت موسی (ع) می‌خواهد با فرعونی که ادعای خدایی دارد ،با نرمی و ملاطفت تکلم کند و به ایشان بگوید: آیا میل داری که پاکیزه شوی؟ آیا می‌خواهی تو را به راه خداوند هدایت کنم تا به درگاه او خاشع شوی؟(2)
هرگز نمی‌توان با خشم و خشونت جوانی را از گناه باز داشت. روح جوان بسیار آسیب پذیر است . در برابر برخورد قهر آمیز واکنش نشان می‌دهد؛ از این رو باید مواظب بود تا لطمه ای به شخصیت افراد وارد نشود. استفاده از جملاتی مانند «این عمل در شأن شما نیست» و «شأن شما بالاتر از این‌ها است»، «شما سرمایه‌های این مملکت هستید و جامعه و تاریخ به شما امید دارد» بسیار مؤثر است. امام خمینی در این باره می‌گوید:‌سزاوار است آمر به معروف و ناهی از منکر،‌در امر و نهی خود و مراتب انکارش، چون طبیبی دلسوز و پدری مهربان که مصلحت مرتکب را رعایت می‌کند باشد و انکارش بر او خصوصاً و بر امت عموماً لطف و رحمت باشد.(3)
2_ جلب اعتماد:
‌امر به معروف و نهی از منکر در صورتی با موفقیت انجام می‌گیرد که اعتماد طرف مقابل جلب شود. بدون جلب اعتماد نمی‌توان در شخصی نفوذ کرد، از این رو امام علی(ع) می‌فرماید:‌«دل‌های مردم وحشی است، پس هر کسی بتواند با آن‌ها الفت برقرار کند، به او روی خواهند آورد».(4) برای این کار باید به خطاکار شخصیت داد و از به کار بردن الفاظ تحقیر آمیز خودداری کرد.
3_ در نظر گرفتن وضع روحی و روانی:
در اجرای صحیح امر به معروف و نهی از منکر باید شرایط مخاطب را در نظر گرفت. اگر عصبانی است ،نمی‌توان نصیحت کرد. امام علی(ع) می‌فرماید:‌«برای دل‌های آدمیان، علاقه و اقبال و گاهی تنفر و ادبار است. هنگامی که می‌خواهید کاری را انجام دهید، از طریق علاقه اشخاص وارد شوید ،زیرا هنگامی که کسی را مجبور بر کاری کنید، نابینا می‌شود».(5) یعنی خود را به کوری و کری می‌زند.
4_ محترم شمردن عقاید افراد:
‌دختر خانمی که لباس مبتذل پوشیده و یا جوانی که سر و وضع خاصی دارد،‌این‌ها را ارزش تلقی می‌کند و نشانه شخصیت می‌داند. اگر چه از دید ما این نظریه باطل است اما توهین کردن به عقیده و نظر آن‌ها توهین به همة وجودشان خواهد بود.
برای امر بی حجابی، با در نظر گرفتن شرایط امر به معرو ف و نهی از منکر بهتر است خانم ها به این امر اقدام کنند تا از مفاسد احتمالی در اقدام آقایان به توصیه حجاب جلوگیری شود.
پی‌نوشت‌ها:
1. اسراء (17) آیه 53 ‌.
2. نازعات (79) آیه 18 و 19.
3. تحریر الوسیله، ج1، ص 481.
4. نهج البلاغه،‌قصار 47.
5. همان، قصار 193.