خمس

چنان که می دانید دلیل اصلی برای وجوب خمس قرآن کریم است. قرآن کریم خمس را به صورت کلی بیان نموده (1) و چون کليت قرآن کريم نياز به تفسير و بيان دارد ، جزئيات مسئله خمس و بيان تفسير آيه شريفه در روايات اهل بيت عليهم السلام بيان شده است .
در روایات اهل بیت در مورد کم و کیف و جزییات مساله محاسبه و پرداخت خمس روایات عدیده ای ذکر شده تا جایی که فصلی مبسوط از روایات در کتاب های روایی به همین مساله اختصاص داده شده است ؛ به عنوان مثال مرحوم شیخ حر عاملی در کتاب ارزشمند وسائل الشیعه در جلد 9 در حدود 70 صفحه به ذکر این روایات می پزدازد و تنها بخشی از این روایات را بیان می دارد که می توانید به این منبع معتبر مراجعه نمایید (2)
البته در مورد محاسبه خمس باید گفت مجموعه روایات کتاب خمس در کتاب مذکور به سه بخش تقسیم می شود که بخش دوم مربوط به ابواب تقسیم خمس است و در باب های گوناگون مرحوم عاملی روایات مرتبط با کم و کیف محاسبه و قسمت خمس را بیان می فرمایند که روایات بسیاری است و قابل ذکر در این مجال مختصر نمی باشد (3) اما اگر منظور محاسبه خمس به گونه ای که امروزه و با تعیین سال خمسی مرسوم است می باشد ، به نظر می رسد این امر نوعی تسهیل در امر محاسبه خمس بوده که از جانب فقها بیان شده است و اشاره صریحی در این خصوص در روایات نشده است البته این نحوه محاسبه منافاتی با روایات محاسبه خمس ندارد .
اما در خصوص مساله اختصاص خمس به سادات باید گفت این گونه که تصور کرده اید نیست زیرا اولا نیمی از خمس مربوط به سادات فقیر است نه همه سادات و هر فقیر در حدی از خمس بهره می برد که فقر یک ساله او را برطرف سازد (4) ، همان گونه که سایر فقرا از زکات و صدقات در همین حد بهره می برند .
ثانیا میزان دریافتی زکات و صدقات جاریه بسیار بسیار بالا است و نمی توان آن را کمتر و محدود تر از نیمی از خمس تلقی نمود زیرا زکات بر اصل درآمد تعلق می گیرد در حالی که خمس بر باقیمانده اموال و درآمدها و بسیارند زارعانی که هر ساله چند تن زکات می دهند اما خمس چندانی پرداخت نمی کنند زیرا مابقی درآمدشان در طول سال هزینه می شود .

پی نوشت ها :
1 . انفال (8)آیه 41 .
2. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، انتشارات ال البیت ، قم 1409 ه ق ، ج 9 ص 483- 554 .
3. همان ص 509-522
4. توضیح المسائل مراجع،انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم‏، 1424 ه ق ، ج2 مسأله 1834-1839.