تراشیدن ریش

از جمله مسائل و احکام الهی که متأسفانه امروزه در اثر ناآگاهی مسلمین اهتمام کمتری بدان می شود «حفظ محاسن و جلوگیری از ریش تراشی» در مردان است.
بررسی أبعاد مختلف برای رسیدن به جواب :
1.با جستجو بین روایات این حدیثی را که ذکر کرده اید را پیدا نکردیم؛ ولی روایات دیگری را داریم که مضمونش همین روایتی است که شما عنوان کرده اید؛ همانند: رسول گرامي اسلام (ص) فرمود:"أَحْفُوا الشَّوَارِبَ‏ وَ أَعْفُوا اللِّحَى‏ وَ لَا تَتَشَبَّهُوا بِالْيَهُود."(1) سبيل هايتان را کوتاه نماييد و محاسن (ريش ها) خودتان را بلند نگه داريد و خود را شبيه يهوديان مگردانيد: (البته محاسن ، نبايد از يک قبضه دست بلندتر باشد.) و نيز رسول خدا (ص) فرمودند :"ليس‏ منّا من‏ تشبّه‏ بغيرنا."(2)
کسي که خود را شبيه غير مسلمانان در آورد از ما نيست و همچنين فرموده مسلمان واقعي نيست کسي که به دستور و رسوم و آداب بيگانه عمل کند .
2.ریش شما محاسن شماست :
به ریش، محاسن هم گفته می شود و آن به معنای نیکویی ها و جمع حُسن است. علت این مسأله و وجه تسمیه محاسن نامیدن ریش به خاطر آن است که ریش عضوی زیبای از اعضای بدن انسان است که بر جمال و زیبایی او می افزاید همان طوری که لباس برای انسان و مو و پشم در حیوانات و پر در پرندگان باعث زیبایی آنهاست. خداوند متعال می فرمایند:" يا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنا عَلَيْكُمْ لِباساً يُوارِي سَوْآتِكُمْ وَ رِيشا."(3) ای فرزندان آدم ما لباسی که ستر عورت شما کند و جامه های زیبا و نرم که با آن تن را بیارائید برای شما فرستادیم.» همچنین می فرمایند: " وَ الْأَنْعامَ‏ خَلَقَها لَكُمْ‏ فيها دِفْ‏ءٌ وَ مَنافِعُ وَ مِنْها تَأْكُلُون‏."(4)و چهارپایان را برای انتفاع شما نوع بشر خلق کرد تا به موی و پشم آنها دفع سردی کنید و...
3.ریش نعمت و لباس خداوند:
رسول گرامی اسلام(ص) فرمودند: "الشَّعْرُ الْحَسَنُ‏ مِنْ‏ كِسْوَةِ اللَّهِ‏ فَأَكْرِمُوهُ."(5) مو و ریش زیبا لباسی است که خداوند داده است. بنابراین آن را گرامی بدارید." بر این اساس کسی که ریش خود را می تراشد و اثری از آن باقی نمی گذارد و با دست خودش، خود را از لباس خدا محروم کرده است و ترجیح داده است عریان و بدون لباس، آن هم لباسی که منسوب به خداوند است، باشد!!
با این همه فواید مادی و معنوی که ریش داشتن و شانه زدن آن دارد واقعاً حیف است که مردان مسلمان، خود را از آن محروم کنند. بعلاوه در برخی از روایات از رسول اکرم (ص) توصیه های جدی در داشتن ریش شده است تا جایی که کسی که این عمل را ترک کند از خود ندانسته اند!
4. نظر آیت الله خامنه ای در ارتباط با تراشیدن ریش:
به احتیاط واجب جایز نیست.(6)
5. در مورد دفاع از دین باید گفت که: دفاع از دین و انقلاب، صور مختلفی دارد. گاهی با مال و ثروت است گاهی با جان، گاهی با زبان و بالاخره گاهی هم جنبه علمی و عقلانی دارد. می توان دفاع عقلانی از دین را هرگونه تفكر، رفتار و گفتاری دانست كه موجب استحكام و تثبیت دین در نظر اهل خرد و تعقل گردد. و به تعبیر دیگر، دفاع عقلانی از دین، دفاع از دین است بر اساس اصول و قواعد منطقی و عقلی، شكی نیست كه چنین دفاعی، چون مربوط به حوزه نظر و تعقل است، از اهمیت خاصی برخوردار است و ربطی به ریش و ظاهر انسان ندارد. چه بسا بسیاری از روشن فکران وجود دارند که محاسن به صورت دارند و کسی کاری به ظاهر آنها ندارد و جنبه عقلانی اشان مطرح است.
با این بیان معلوم می شود كه دفاع عقلانی، دفاعی است منضبط بر اصول عقلی و منطقی كه هر مخاطب اهل خرد را متأثر كرده و آن را می پذیرد. گرچه با جلوه مذهبی تان در ابتدای أمر موفق قلمداد نشوید ولی وقتی دیدند که شما حرف برای گفتن دارید، این جلوه تحت الشعای مباحثتان قرار می گیرد وچه بسا تبلیغی برای دین باشد که یک جوان مذهبی مطالعات و مباحث دین را به صورت روشن وشفاف پیگیر است.
6.نکته ای که نباید نسبت به آن غفلت نمود این است که کسی که دین و مکتبی را انتخاب می کند، می بایست نسبت به تمام زوایای آن(البته با أدله عقلایی و تعبدی) تابع محض باشد و رعایت ظواهر دینی هم یکی از آن موارد است.
توجیه "تبلیغ موثر دینی" برای ریش تراشی، مناسب و قابل قبول نیست. به حکم ایمان به تمام آیات، ضرورت دارد که تمام جوانب دین را مد نظر داشته باشیم تا مصداق سلیقه گرایی در دین نباشیم. قرآن، تبعیض در احکام دین را نشانه افراد منافق دانسته، سخن آنها را چنین نقل مى‏کند که مى‏گویند: «نؤمن ببعض و نکفر ببعض»(7). (ایمان به بعض آیات و کافر به بعض دیگر)؛ البته شما انسان متعهد و با ایمان هستید که دغدغه اتان را پرسیده اید و در صدد جوابید.
نکته پایانی : البته خوش پوشی، زیبا پوشی، استفاده از عطر و رسیدگی به مو و محاسن منافاتی با تدین ندارد. این جمله ای که شخصی در موردتان به کار برده است، قابل تأمل است:" نمی دانیم به ریش تراشیده ات اعتماد کنیم یا به اعتقاداتت ؟" یعنی کسی که معتقد است، نگاه عرف به او این است که ظاهر اسلامی هم داشته باشد. ظاهر و باطن همانند بادامی است که برای رشدش در خاک نیاز به پوسته(ظاهر) و مغز(باطن) دارد؛ بادامی که پوسته داشته باشد ولی پوک باشد و یا بادامی که پوسته نداشته باشد و فقط مغز بادام باشد، هیچکدام قابل رشد و نمو نیستند.
کلام پایانی: به خاطر نگاه ابتدایی و مقطعی دیگران جلوه مذهبی تان را مخدوش نکنید و با محاسن کوتاه و مرتب، تبلیغ مسایل دینی را بکنید و با بحث های قوی، نگاه های اشتباه دیگران به مذهبی ها را عوض کنید.
پی نوشت ها:
1.طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق،ص67، شریف رضی،چاپ چهارم، قم 1370ش.
2. پاينده، ابو القاسم‏، نهج الفصاحة( مجموعه كلمات قصار حضرت رسول)،ص663، دنياى دانش‏، چاپ چهارم‏، تهران‏، 1382ش.‏
3.أعراف(7)آیه26.
4.نحل(16)آیه5.
5. مجلسی، محمدباقربن محمد تقی، بحارالانوار(ط-بیروت)ج73ص83، دار احیاء التراث العربی،چاپ دوم، 1403ق.
6. امام خمینی، توضیح المسائل، مسائل متفرقه، س83، آیت الله خامنه‌ای، رساله اجوبه لاستفتائات، ص315، س1414؛ آیت الله مکارم شیرازی، استفتاآت جدید،ج2، س753؛، آیت الله فاضل، جامع المسائل، ج1، س955.
7. نساء(4) آیه 150.