موسیقی

به نام خدا
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني

نزد اكثر فقهاي بزرگوار گوش دادن به موسيقي به صورت مطلق حرام نمي باشد. بلكه اين بزرگواران موسيقي را بر سه قسم كرده اند :
1- موسيقي مطرب و مناسب مجالس لهو و لعب و گناه.
2- موسيقي غير مطرب.
3- موسيقي مشكوك بين مطرب و غير مطرب. يعني صداهائي كه نمي توان تشخيص داد كه آيا مطرب است و مناسب مجالس گناه يا اين گونه نيست.
گونه اول از موسيقي نزد تمام فقها بر اساس ادله روائي و قرآن كه وجود دارد ، حرام مي باشد، ولي موسيقي نوع دوم يعني موسيقي غير مطرب نزد اكثر فقها حرام نمي باشد. گوش دادن به آن ها اشكال ندارد. موسيقي نوع سوم باز به فتواي برخي از فقهاي بزرگوار گوش دادن به آن ها اشكالي ندارد.
به فتواي برخي از مراجع بزرگوار دقت كنيد :
« موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد و تشخيص با عرف است». (1)
موسيقى به يك تعريف، تركيب صداها است، به نحوى كه خوش آيند باشد، از اين رو اگر مناسب مجالس لهو و لعب باشد حرام است وگرنه اشكالى ندارد.(2)
معناى مطرب اين است كه حالت غير عادى براى اشخاص از نظر وجد و نشاط به وجود آورد، به طورى كه انسان را به وادى فساد و عياشى و خوش‏گذرانى بكشاند و باعث غفلت انسان از خدا شود.(3)
موسیقی مناسب با مجالس لهو و لعب حرام است و گرنه اشکال ندارد . تشخیص آن با عرف مکلف است. (4) موسیقی های مشکوک اشکال ندارد. (5)
بنا بر اين، بر اساس يك تحليل فقهى مى‏توان اظهار كرد كه موسيقى به طور مطلق حرام نيست . گوش دادن به هر موسيقى حرام نمى‏باشد. اگر موسيقى برگرفته از مضامين و اشعار داراى محتواى غیر اخلاقی و صداهای مطرب نباشد ، حرمتى ندارد . گوش دادن به آن نيز حرام نيست، بلكه موسيقى كه مناسب با مجالس لهو و لعب و فساد باشد حرام است. همچنین گوش دادن به موسيقى زمانى حرام است كه داراى طرب و ترجيع باشد و مناسب مجالس لهو لعب باشد.
در اين بين تفاوتي هم بين موسيقي به همراه شعر و خوانندگي و موسيقي صرف و به اصطلاح موزيك وجود ندارد . هر كدام از آن ها كه هر يك از اين خصوصيات را كه ذكر شد، داشته باشد، به يكي از احكام گفته شده تعلق پيدا مي كند. يعني اگر مطرب باشد ، حرام و اگر غير مطرب يا مشكوك به طرب باشد ، غير حرام است.
اما اينكه چرا موسيقي هائي كه مناسب مجالس گناه است ، حرام اعلام شده است ؟‌ با توضيحاتي كه در ذكر فتاواي مراجع بزگوار آمد ،علت آن روشن شد كه اين نوع از موسيقي ها چون انسان را از ياد و ذكر خدا دور مي كنند و به وادي فساد و گناه و گمراهي و كفر مي كشند ، حرام اعلام شده اند تا مسلمانان با دوري از آن ها از مسیر هدايت و حقيقت دور نشده و گمراه در وادي ظلمت و تاريكي و انحراف نشوند.
پيامبر(ص) فرمود: «ايّاكم و استماع المعازف و الغنا فأنّها يبنيان النفاق فى القلب كما ينبت الماء البقل؛(6) از شنيدن و گوش دادن به موسيقى و غنا پرهيز كنيد، زيرا آن ها در قلب نفاق مى روياند ، چنان كه آب سبزى را مى روياند».
باز حضرت فرمود: «إنّ الله بعثنى رحمة للعالمين و لا محق المعازف و المزامير و امور الجاهلية؛(7) خداوند مرا مبعوث كرد تا براى عالميان رحمت باشم . آلات و اسباب موسيقى و كارهاى زمان جاهليت را نابود سازم».
باز فرمود: «الغناء رقية الزنا؛(8) غنا و موسيقى مقدمة زنا و فحشا است».
از این قبیل تعابیربه خوبی روشن است که تنها کارکرد موسیقی در زمان صدر اسلام همین امور خلاف اخلاق و توجه و یاد خدا بوده است در نتیجه کارکرد مثبت و قابل قبولی برای آلات موسیقی وجود نداشته همانند بت که تنها و تنها ابزار شرک بود و باید نابود می شد ؛ اما در زمانی دیگر ممکن است همان بت در زمره آثار باستانی و دارای اهداف معقول و حتی عبرت گیری های معقول محسوب شده و مراقبت از آن لازم باشد .
البته این امر به معنای مقطعی و نسبی بودن دستورات پیامبر اسلام نیست غ بلکه اصولا در شریعت اسلام دستوری بر نابودی همه این امور و حرمت همه انواع موسیقی نیامده والا مراجع تقلید به روشنی موسیقی را به دو قسم حلال و حرام تقسیم نمی نمودند ..

پي نوشت ها:
1. امام خمينى، استفتاآت،قم ، دفتر انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه قم ، 1378 هـ.ش ، ج 2، ص 14.
2 . آيت الله فاضل لنكرانى، جامع المسائل،نشر مهر ، چاپ سوم ، 1376 هـ.ش ، ج 1، ص 256.
3 . آيت الله فاضل لنكرانى، همان.
4. آیت الله خامنه ای ، رساله اجوبه الاستفتاات(ويرايش جديد) ،تهران ، انتشارات پيام عدالت ، 1389، س 1128 به بعد.
5. آیت الله خامنه ای ، رساله اجوبه الاستفتاات ، س 1140.
6. محمدى رى شهري، ميزان الحكمه، عنوان 3121.
7.همان.
8.همان، عنوان 3122.