پس از مرگ

روح" از نظر لغت در اصل به معنى" نفس" و" دميدن" است.(1) بعضى تصريح كرده‏اند كه روح و ريح (باد) هر دو از يك معنى مشتق شده است. آنچنانكه در روايات از امام صادق عليه السلام نقل شده است که اسم روح، از ريح مشتق شده است، لذامي فرمايد"إِنَّ الرُّوحَ مُتَحَرِّكٌ كَالرِّيحِ وَ إِنَّمَا سُمِّيَ رُوحاً لِأَنَّهُ اشْتَقَّ اسْمَهُ مِنَ الرِّيحِ وَ إِنَّمَا أَخْرَجَهُ عَنْ لَفْظَةِ الرِّيح لِأَنَّ الْأَرْوَاحَ مُجَانِسَةٌ لِلرِّيحِ "(2) روح مثل باد متحرک است. چون اسم آن از «ريح»(باد)اشتقاق يافته است، و علّت اينکه از لفظ ريح گرفته شده است اين است که روح ها، هم جنس ريح(باد)هستند"
به تعبير ديگر اگر روح انسان كه گوهر مستقل مجردى است به اين نام ناميده شده به خاطر آنست كه از نظر تحرك و حيات آفرينى و ناپيدا بودن همچون نفس و باد است. اما در اصطلاح روح به معاني و بيانات مختلفي ارائه شده است. اما آنچه مسلم است آن است كه مردم چه در گذشته و چه در حال، با همه اختلاف شديدي که درباره حقيقت روح دارند از کلمه روح يک چيز را مي فهميدند و در اين معنا هيچ اختلافي ندارند و آن چيزي است که مايه حيات و زندگي است، البته حياتي که ملاک و عامل شعور و اراده است.(3)لذا در مجموع مي توان گفت روح موجودی است مجرد كه جسم نبوده و غير قابل قسمت است كه حیات و فعالیت اعضای بدن، به او متکی است كه البته با اين بيان تا حدودي معناي جسم نيز روشن مي شود. لذا جسم جوهری است که دارای ابعاد سه گانه باشد یعنی از سه طرف (طول ، عرض و ارتفاع) کشیده شده باشد.
اما در مورد عذاب آخرت و با درك نعمتهاي بهشتي توجه داشته باشيد كه مطابق آيات قرآني در روز قيامت روح انسان به جسم وي بازگشته و به تعبيري معاد جسماني است آنچنانكه مي فرمايد : "...كلَُّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُم بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيرَْهَا لِيَذُوقُواْ الْعَذَابَ..."(4)...هر گاه پوستهاى تنشان (در آن) بريان گردد (و بسوزد)، پوستهاى ديگرى به جاى آن قرار مى‏دهيم، تا كيفر (الهى) را بچشند ..." و يا در مورد زندگي بهشتيان مي فرمايد" بر تختهاى زيباى بهشتى تكيه كرده و (به زيباييهاى بهشت) مى‏نگرند!،در چهره‏هايشان طراوت و نشاط نعمت را مى‏بينى و مى‏شناسى!..."(5) لذا در قيامت هرگز جسم بدون روح نخواهد بود به علاوه آنكه بر فرض در قيامت روح فاقد جسم باشد هيچ مانعي پيش نمي آيد چرا كه بسياري از عذابها و يا لذتها مربوط به روح است و ربطي به جسم ندارد. آنچناكه انسان براي امري عذاب وجدان گرفته و يا روح انسان در عالم خواب براي اتفاق خوش آيندي لذت مي برد و حال آنكه در اين حالت نيز روح وي تا حدود زيادي از بدن جدا شده است.
در پايان براي اطلاعات بيشتر مطالعه كتب زير پيشنهاد مي گردد.
1- مکارم شیرازی، ناصر، تفسير نمونه، چ دار الکتب الاسلامیه ،ج 12.
2-زمردیان،احمد،حقیقت روح: دانشی اندک از علم الارواح،چ دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
3-خامنه ای،سیدمحمد،روح و نفس،چ بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
4-قلی زاده ،حسن،ماهیت روح و خلقت انسان، چ اندیشه زرین.
پي نوشتها:
1. مکارم شیرازی، ناصر، تفسير نمونه، چ دار الکتب الاسلامیه ، تهران، 1374 ه ش، ج‏12،ص 251.
2.مرحوم کلینی ،الكافي،چ دار الكتب الإسلامية، تهران، 1365 ه ش، ج 1،ص 133 .
3.موسوى همدانى، ترجمه المیزان، چ دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسين حوزه علميه، قم‏ 1374 ش‏ ج 12، ص 302 .
4. نساء(4)آيه 54.
5. مطففين (83)آيه 23 و 24 .