شرعی

به نام خدا
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني

ما از جزئیات سؤال با خبر نیستیم و از زندگی و خصوصیات شخصی که در مورد او سؤال خود را مرقوم کرده اید، اطلاعی نداریم. ولی اگر کسی بدون هیچ عذری، از روی تنبلی کار نکند، از روایات استفاده می شود که چنین شخصی، نه تنها مورد نکوهش قرار گرفته، بلکه در روایات مورد لعنت نیز واقع شده است؛ به خصوص اگر خانواده او نیاز مالی داشته باشند؛ به عنوان مثال پدر پیری داشته باشد و یا همان طوری که در سؤال خود ذکر کرده اید، پدر به هر علتی توانایی کار کردن را نداشته باشد. از جمله چیزهایی که در روایات به شدّت مورد نکوهش و مذمّت قرار گرفته، این است که انسان بار زندگی خود را روی دوش دیگران قرار دهد و خود برای تأمین زندگی خانواده­اش، به دلیل تنبلی و یا به هر علت دیگری، هیچ سعی و تلاشی از خود نشان ندهد. امام صادق(ع) در این باره می­فرماید: «مَلعُونٌ مَن ألقَی کَلَّه علی النّاسِ؛ (1) کسی که بار زندگی خود را بر روی دوش دیگران قرار می­دهد، ملعون است».
انسان بیکار و کسی که برای خانواده­اش تلاش نمی­کند، مبغوض خداوند واقع می شود. چه مجازاتی بالاتر از این که انسان مورد خشم و غضب خداوند و مورد لعنت قرار گیرد. چنین انسانی از لطف و رحمت خداوند به دور است. امام کاظم(ع) می­فرمایند: «إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَيُبْغِضُ الْعَبْدَ النَّوَّامَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَيُبْغِضُ الْعَبْدَ الْفَارِغَ؛ (2) به درستی که خداوند بنده­ای که زیاد می­خوابد، دشمن می­دارد. همانا خداوند بنده بیکار را دشمن می­دارد».
در سیره پیامبر اکرم(ص) وارد شده که: «هر گاه به کسی نگاه می­کرد و از او خوشش می­آمد، از دیگران سؤال می­کرد که آیا او شغل و حرفه­ای دارد؟ اگر می­گفتند: نه. پیامبر می­فرمود: از چشم من افتاد؛ کانَ رَسوُلُ اللهِ(ص) إذَا نَظَرَ إلی الرَّجُلِ فأعجَبَهُ فَقَالَ: هَل لَهُ حِرفَهٌ؟ فإن قَالوُا: لا. قَالَ: سَقَطَ مِن عَینِی». (3)
آری پیامبر از کسی که بیکار بود و دارای شغل و حرفه­ای نبود، خوشش نمی­آمد. کار و تلاش، دارای ارزش است و کسی که به دنبال کار و حرفه­ای است، مورد توجه خداوند و رسولش قرار می­گیرد.
این همه نکوهش در خصوص تنبلی و سستی و تأخیر در کارها، برای این است که انسان با تنبلی هیچ موفقیتی، در زندگی به دست نخواهد آورد؛ بلکه انسان با چنین روحیه­ای در تمام کارها شکست خواهد خورد و فرصت­ها و موقعیّت­های خوب زندگیِ خود را یکی پس از دیگری از دست خواهد داد. چنین انسانی علاوه بر از دست دادن دنیای خود، آخرت خویش را نیز تباه کرده است. امام باقر (ع) در این باره می فرماید: «الکَسَلُ یَضُرُّ بالدِّینِ و الدُّنیا؛ (4) تنبلی به دین و دنیا ضرر می­زند».
موفق باشید.
پی نوشت:
1. حکیمی، محمد رضا، محمد و علی حکیمی، الحیاه، ترجمه احمد آرام، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1380ه ش، ج 5، ص 491.
2. صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی، من لایحضره الفقیه، قم، انتشارات جامعه مدرسین، چاپ سوم، 1413ه ق، ج 3، ص 169.
3. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، 1404ه ق، ج 100، ص 9، باب 1.
4. حرانی، ابن شعبه، تحف العقول، ترجمه احمد جنتی، تهران، شرکت چاپ و نشر بین الملل، 1387ه ش، ص 666.