هدف از مداحی و سینه زنی برای امام حسین (ع)چیست؟
ایا این کار مورد تایید خدا و پیامبرش هست؟
هیا گوش دادن به مداحی فقط باید در ایام خاصی مثل محرم باشد؟
اگر منظور شما از این پرسش هدف از اصل سینه زنی و مداحی برای امام حسین علیه السلام است باید گفت سینه زنی و مداحی و اموری از این قبیل همه و همه شکل های گوناگون عزاداری و اظهار حزن و اندوه از مصائب وارده بر اباعبدالله و خاندان مطهر ایشان محسوب می شود ؛ اما اگر منظور هدف از اصل اقامه عزا است باید گفت فلسفه و حكمت عزادارى امور مختلفی است که به برخی از آن ها اشاره می شود:
الف. محبت و دوستى:
قرآن و روايات، دوستى خاندان رسول اكرم (ص) و اهلبيت (ع) را بر مسلمانان واجب كرده است(1). روشن است كه دوستى لوازمى دارد و محبّ صادق، كسى است كه شرط دوستى را- چنان كه بايد و شايد- به جا آورد. يكى از مهمترين لوازم دوستى، هم دردى و هم دلى با دوستان در مواقع سوگ يا شادى آنان است(2) از اين رو در احاديث، بر برپايى جشن و سرور در ايام شادى اهلبيت (ع) و ابراز حزن و اندوه در مواقع سوگ آنان، تأكيد فراوان شده است.
حضرت على (ع) در روايتى مىفرمايد: «شيعه و پيروان ما در شادى و حزن ما شريكند». «يفرحون لفرحنا و يحزنون لحزننا»(3) امام صادق (ع) نيز فرمودند: «شيعتنا جزء منا خلقوا من فضل طينتنا يسوؤهم ما يسؤنا و يسرّهم ما يسرّنا»(4) «شيعيان ما پارهاى از خود ما بوده و از زيادى گل ما خلق شدهاند آنچه كه ما را بدحال يا خوشحال مىسازد، آنان را بدحال و خوشحال مىگرداند.»
اين وظيفه عقلانى و شرعى، ايجاب مىكند كه در ايام عزادارى اهلبيت (ع)، حزن و اندوه خود را به «زبان حال» يعنى، با اشك، آه و ناله و زارى، از نظر خوراك، با كم خوردن و كم آشاميدن مانند افراد غمزده(5) و از نظر پوشاك، با پوشيدن لباسى كه از حيث جنس و رنگ و نحوه پوشش در عرف، حكايتگر اندوه و ناراحتى است، آشكار سازيم .
ب. انسانسازى:
از آنجا كه در فرهنگ شيعى، عزادارى بايد از سر معرفت و شناخت باشد همدردى با آن عزيزان، در واقع يادآورى فضايل، مناقب و آرمانهاى آنان بوده و بدين شكل، آدمى را به سمت الگوگيرى و الگوپذيرى از آنان سوق مىدهد.
فردى كه با معرفت در مجالس عزادارى، شركت مىكند شعور و شور، شناخت و عاطفه را درهم مىآميزد و در پرتو آن، انگيزهاى قوى در او پديدار گشته و هنگام خروج از مراسم عزادارى، مانند محبى مىشود كه فعّال و شتابان، به دنبال پياده كردن اوصاف محبوب در وجود خويشتن است.
ج. جامعهسازى:
هنگامى كه مجلس عزادارى، موجب انسانسازى گشت تغيير درونى انسان به عرصه جامعه نيز كشيده مىشود و آدمى مىكوشد تا آرمانهاى اهلبيت (ع) را در جامعه حكمفرما كند.
به بيان ديگر، عزادارى بر اهلبيت (ع) در واقع با يك واسطه زمينه را براى حفظ آرمانهاى آنان و پياده كردن آنها فراهم مىسازد. به همين دليل مىتوان گفت: يكى از حكمتهاى عزادارى، ساختن جامعه براساس الگوى ارائه شده از سوى اسلام است.
د. انتقالدهنده فرهنگ شيعى به نسل بعد:
كسى نمىتواند منكر اين حقيقت شود كه نسل جديد در سنين كودكى، در مجالس عزادارى با فرهنگ اهلبيت (ع) آشنا مىشوند. به راستى عزادارى و مجالس تعزيه، يكى از عناصر و عوامل برجستهاى است تا آموزههاى نظرى و عملى امامان راستين، به نسلهاى آينده منتقل شود. مراسم عزادارى، به دليل قالب و محتوا، بهترين راه براى تعليم و تربيت نسل جديد و آشنايى آنان با گفتار و كردار اهلبيت (ع) است.
در نتیجه روشن می شود که اصل عزاداری برای ائمه بخصوص اباعبدالله دارای فوائد و برکات بسیار بوده و این امر که در هر زمان و مکان ممکن است به گونه و شکل خاصی انجام شود دارای اهداف عالی و مشخص دینی است و مورد توجه و تایید دین و بزرگان دین محسوب می گردد و اختصاص به زمان خاصی مانند ایام محرم ندارد و جهت توجه دائم و معقول به این اصل مهم و ارتباط مستمر با اهل بیت ولو به شکل گوش دادن مستمر (البته منطقی و معقول و به دور از افراط) به مداحی و روضه خوانی می تواند در همان مسیرهای ذکر شده کارگشا باشد .
البته نباید از یاد برد که مطلوبیت اصل این عمل به معنای درستی هر شیوه و سبک و روشی برای سینه زنی و مداحی نیست و در این امر باید اصول کلی رفتارهای شرعی به همراه دقت در فرهنگ عمومی جامعه و رعایت کارهایی که موجب وهن و تخریب مذهب محسوب می شود به طور جدی مورد دقت قرا بگیرد .
بر این اساس اگر پرسش شما در مورد نگاه دین به سبک و مدل های جدیدی است که در برخی عزاداری ها و مداحی ها و سینه زنی ها دیده می شود باید گفت ، سبک و مدل خاصی برای عزاداری و اظهار ارادت به اهل بیت توصیه نشده و هیچ منع شرعی وجود ندارد که برخی از شیوه ها و سبک و روش ها به مرور زمان تغییر و تبدیل یابند ، اما در عین حال باید توجه داشت که دراین مساله اولا ضوابط دینی و شرعی رعایت شود و از اموری مانند استفاده از ابزار موسیقی یا بهره بداری از نغمه های غنایی و همخوان با موسیقی های حرام پرهیز شود .
ثانیا حریم های فرهنگی و اجتماعی از یاد نرود و تناسب اعما و رفتارها با موقعیت های زمانی و مکانی و اجتماعی هم به دقت مورد ملاحظه قرار بگیرد و با کارهای سبک موجبات وهن مذهب و اصل اظهار ارادت به اهل بیت را فراهم نیاوریم .
پىنوشت ها :
1. رک :شورى (42)، آيه 23 ؛ هود (11)، آيه 29 ؛ محمدي ري شهري ، ميزانالحكمه،دارالحديث،سال 1416هـ .ق ، ج 2، ص 632.
2. رک : محمد محمدي ري شهري ،المحبة فى الكتاب والسنة، دارالحديث ،بي تا ، صص 170- 169 و 181- 281.
3. علامه مجلسي ، بحارالانوار،بيروت ، موسسه الوفاء ، 1404 هـ.ق ، ج 44، ص 782.
4. شيخ طوسي ، الامالى،قم ، انتشارات دارالثقافه ، 1414 هـ.ق ، ص 299.
5. طبق فرموده امام صادق عليه السلام به معاوية بن وهب،« عزاداران سيدالشهدا در روز عاشورا از آب و غذا دورى جويند تا آن كه يك ساعت از وقت فضيلت نماز عصر بگذرد، و در حد لزوم به غذاى معمول صاحبان مصيبت، سدّ جوع و عطش كنند ». نگا: نبيل رضا علوان ، تاريخ النياحة الامام الشهيد الحسين بن على، مركز اطلاعات و مدارك اسلامي ، بي تا ، ج 1، صص 751- 951.
6. شيخ كليني ، اصول كافي،تهران ، دارالكتب الاسلاميه ، سال 1365 ، ج 2، ص 74 .
7. نهج البلاغه ، حكمت92.
